Vaders Veel dingen zijn zo gewoon geworden dat we ons niet meer afvragen waar hun oorsprong ligt. In deze rubriek wordt gezocht naar het begin der vanzelfsprekendheden. Dit keer: vaders.
The Ain Sakhri lovers uit het British Museum. Deze sculptuur, waarschijnlijk 11.000 jaar oud, gevonden in Israel, staat bekend als de eerste afbeelding van twee mensen die seks hebben.
Elk mens heeft een vader en een moeder. Het is een waarheid als een koe. Boe. Poeh. Maar ook waarheden als koeien leven niet eeuwig. Koeien kunnen al gekloond worden, en mensen dus ook, al is dat nog verboden. Onlangs verscheen het nieuws dat er in een laboratorium baby’s gemaakt zijn uit de samengebrachte zaadcellen van twee muizen. Een muis zonder moeder.
En vroeger?
Het feit dat elk mens tot nu toe een biologische vader en moeder heeft, betekent nog niet dat hun kinderen dat altijd geweten hebben. Weten stieren wie hun kalfje is? Herkent een ram zijn lammetje? Volgens de Amerikaanse fysisch antropoloog Holly Dunsworth zijn mensen de enige dieren die reproductive consciousness hebben. Ze weten dat seks tussen een man en een vrouw tot baby’s kan leiden, en dat er dus niet alleen moeders maar ook vaders bestaan. Maar sinds wanneer beseffen mensen dat?
Sinds het bestaan van mensen? Sinds ze weten dat de aarde rond is (maar wie wist dat wanneer)? Sinds de cognitieve revolutie 70.000 jaar geleden? Zo eenvoudig is het misschien niet om de link te leggen als het nu lijkt omdat een wereld zonder vaders voor ons bijna net zo moeilijk voor te stellen is als een wereld zonder moeders. Ik mis mijn vader nog elke dag.
Maar tussen oorzaak en gevolg zitten negen maanden; en de oorzaak heeft vaak genoeg geen gevolg. Volgens Dunsworth moeten mensen het zeker voor de agrarische revolutie van ongeveer 10.000 jaar geweten hebben; het fokken van vee en het veredelen van planten was zonder voortplantingsbewustzijn niet mogelijk geweest. Andere denkers stellen juist dat mensen door de agrarische revolutie de link hebben gelegd, of toch nog iets eerder, toen de wolf tot hond werd gedomesticeerd. Helaas kunnen we ze het niet meer vragen…
Nu komt van links de beroemde antropoloog Bronisław Malinowski op, pionier van het veldwerk. Hij had het wel gevraagd, niet aan de mensen in de prehistorie, want ook Malinowski kon niet tijdreizen, maar aan hedendaagse jagers-verzamelaars of kleinschalige tuinbouwers, die te pas en te onpas worden gebruikt als stand-in voor mensen uit het verleden. Malinowski publiceerde in 1929 het boek The Sexual Life of Savages in North-Western Melanesia. Volgens de antropoloog kenden de bewoners van de Trobriand-eilanden het verband tussen seks en baby’s niet. Ze waren ‘totaal onwetend’. Het begrip vader had geen biologische basis. Een vrouw werd zwanger wanneer tijdens baden in zee een geest van een voorouder bij haar naar binnen zwom. De Trobrianders vroegen op hun beurt aan Malinowksi: „Hoe kan het dat iets dat een vrouw bijna net zo vaak doet als eten en drinken, haar maar één, twee of drie keer in haar leven zwanger maakt?”
Al snel na verschijning van het boek kwamen er tegengeluiden. De Trobrianders wisten wel degelijk hoe het zat, maar hadden hun officiële versie aan de antropoloog verteld. Malinowksi was beetgenomen door een ooievaar.
Misschien geldt hetzelfde voor de gemeenschappen in Zuid-Amerika die geloven of geloofden dat voor het maken van een baby seks met meerdere mannen wenselijk is, zodat het kind niet alleen afstamt van de beste jager, maar ook van de beste verhalenverteller, de sterkste krijger en de liefste minnaar, zoals Yuval Noah Harari schrijft in Sapiens.
Niet weten wat een vader is of niet weten wie je vader is, had waarschijnlijk gevolgen voor de manier waarop een samenleving werd ingericht. De vele vaders van één kind waarover Harari schrijft, worden bijvoorbeeld allemaal geacht mee te helpen bij diens opvoeding. De primatologe en antropologe Sarah Hrdy citeert in Mothers and Others een oud gesprek, ooit gevoerd in Canada tussen een missionaris en een lid van de Naskapi First Nation. De missionaris uit zijn verbijstering over de promiscuïteit en de onzekerheid over vaderschap in deze gemeenschap, waarop de Naskapi-man antwoordt: „Jullie Fransen houden alleen van jullie eigen kinderen. Wij houden van alle kinderen van onze stam.” Hoe zouden de kinderen van hun vader(s) hebben gehouden?
Source: NRC