De rechtbank in Breda heeft dinsdag een complexe fraudezaak behandeld: een jonge verdachte en zijn handlangers zouden op slinkse wijze bankpassen en pincodes hebben buitgemaakt, vooral bij ouderen. De zaak illustreert de enorme toename én impact van deze nieuwe vorm van oplichting.
is politie- en justitieverslaggever van de Volkskrant.
‘Er zijn weinig feiten waarvoor ik minder respect kan opbrengen dan voor deze lage vorm van oplichting’, sneert de officier van justitie dinsdagmiddag in de rechtbank in Breda. ‘Slachtoffers wordt financieel leed aangedaan en, misschien nog erger, er wordt een aanslag op hun vertrouwen gepleegd. Het vertrouwen in hun bank en in de politie.’
Tegenover de officier zit Ryan van A., een 21-jarige verdachte met korte dreadlocks en een hoody. Samen met handlangers heeft hij volgens de aanklager bankpassen inclusief pincodes en andere waardevolle spullen ontfutseld aan slachtoffers in Breda, Rotterdam, Lelystad, Bergen op Zoom en Amsterdam.
Van A. is eind vorig jaar gearresteerd in een woonkamer in Almere ‘die lijkt op een callcenter’, met laptops, telefoons, koptelefoons, stemvervormers en software ‘met een robotstem en piepjes’ waarmee slachtoffers de pincode van hun bankpas zogenaamd kunnen veranderen.
Volgens de aanklager maakt Ryan van A. deel uit van een groep samenwerkende handlangers. Een van hen deed zich voor als nepmedewerker van de bank, die slachtoffers waarschuwde dat iemand geld van hun spaarrekening probeerde te pinnen. Nadat het slachtoffer bang was gemaakt, belde vervolgens handlanger 2: een nepagent. Die raadt het slachtoffer aan de pincode snel te veranderen – via een aangeboden softwaresysteem – en zegt dat een politiemedewerker voor de veiligheid de bankpas thuis komt ophalen.
En jawel, kort daarna staat oplichter 3 voor de deur, die soms echte namen van politiemensen of een (gestolen of nagemaakt) uniform misbruikt. En dan is er nog handlanger 4, die uiteindelijk met de gestolen passen en codes geld gaat pinnen, soms tot duizenden euro’s per keer.
Deze strafzaak in Breda is slechts een van de vele voorbeelden van dit type oplichting, dat in 2022 begon. ‘Voor die tijd kwamen we het niet tegen, en sinds die tijd stijgt het explosief’, zegt politiewoordvoerder Suzanne van de Graaf. Kreeg de politie in 2022 nog 374 meldingen van deze fraude, vorig jaar waren dat er 8.347 en in de eerste helft van dit jaar al 6.496.
Als slachtoffers de politie bellen ‘kost het onze wijkagenten heel veel moeite om hen ervan te overtuigen dat ze wél van de politie zijn’, zegt Van de Graaf. Het is de reden waarom de politie in een landelijke campagne op radio, tv en sociale media tegen dit soort oplichting waarschuwt.
De campagne ‘Is het een nepagent of is het oké? Check het via 112’ begon bewust tegelijk met deze zomervakantie ‘omdat kinderen, kleinkinderen en buren dan vaak afwezig zijn en de slachtoffers dus niet kunnen helpen als er een nepagent belt of voor de deur staat’, aldus de politiewoordvoerder.
De hoge leeftijd van slachtoffers is dan ook geen toeval. In de zaak van Ryan van A. zijn vooral slachtoffers uitgezocht van rond het geboortejaar 1940. ‘Dat maakt het alleen maar erger’, vervolgt de aanklager in de Bredase zittingszaal. ‘Het zijn makkelijke slachtoffers die overrompeld worden en achteraf, als het te laat is, bedenken dat zij hier nooit in zouden trappen. Want nog heel veel mensen zijn niet opgewassen tegen deze geraffineerde, misselijke vorm van gemakzuchtig aan geld komen, zonder acht te slaan op wat dit met de slachtoffers doet.’
Schuin achter de verdachte zit een medewerker van Slachtofferhulp, die enkele benadeelden bijstaat. Ze trekt de microfoon op haar tafel naar zich toe en vertelt dat deze mensen angstig zijn, slecht slapen, kampen met schaamte en zelfverwijt dat ze erin zijn getrapt, en, in sommige gevallen, al hun spaargeld kwijt zijn.
Ryan van A., die al een halfjaar in voorarrest zit, heeft hier ‘niets mee te maken’, herhaalt hij keer op keer. Hij was ‘aan het gamen’ toen de politie binnenviel, en had ‘geen idee’ wat die anderen in de woonkamer allemaal zaten te doen. Wel erkent hij dat hij op het internet zoekt naar programma’s voor stemvervorming en robotstemmen met piepjes voor het inspreken van een pincode. Die verkoopt hij aan geïnteresseerden die minder handig op het internet zijn. Ook geeft hij toe dat die programma’s kunnen worden gebruikt voor oplichting, maar ‘wat zij ermee doen, daar dacht ik verder niet over na’.
Volgens de officier van justitie is voor deze vorm van fraude intensieve samenwerking nodig tussen degenen die slachtoffers opbellen, de ophalers van pinpassen, de pinners en mensen zoals Ryan van A., die wordt verdacht van het faciliteren van de digitale mogelijkheden daartoe.
Oplichting waarbij slachtoffers worden aangezet tot het afgeven van geld of waardevolle spullen, is strafbaar gesteld in artikel 326 van het Wetboek van Strafrecht. Het kan leiden tot een gevangenisstraf van maximaal 4 jaar of een geldboete tot 103 duizend euro. De strafmaat is afhankelijk van de ernst, zoals het misbruiken van kwetsbare groepen in de samenleving, het aantal slachtoffers en of er sprake is van recidive.
‘Aan dit type oplichting wordt veel tijd besteed’, concludeert de officier van justitie in Breda, die dinsdag tegen Ryan van A. een celstraf eist van 29 maanden met een proeftijd van 2 jaar. ‘In plaats van zoveel tijd besteden aan het snel geld verdienen over de rug van kwetsbare mensen, zou u die tijd beter kunnen besteden aan het zoeken naar een betaalde baan.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant