Voor het eerst doen de hoogste rechters van de Verenigde Naties vandaag uitspraak in een grote internationale klimaatzaak, die is begonnen door een groep eilanden die in zee dreigt te verdwijnen. De uitspraak is hoe dan ook historisch. Het is wel de vraag of er concrete actie uit voortkomt.
Vijftien rechters uit verschillende landen hebben zich sinds december gebogen over een van de ingewikkeldste vraagstukken van deze tijd: welke verantwoordelijkheden hebben landen om de klimaatcrisis aan te pakken en in hoeverre zijn ze aansprakelijk als ze klimaatschade veroorzaken of niets doen?
Nu 98 landen zijn gehoord, doen de rechters vandaag de langverwachte uitspraak in de vorm van een zogeheten adviesopinie. Daarmee geven de rechters een juridische uitleg van wat er al is vastgelegd op gebied van klimaat, bijvoorbeeld in verdragen. Er is dus niemand aangeklaagd.
De rechters zijn verbonden aan het Internationaal Gerechtshof, het belangrijkste rechtsorgaan van de VN. Meestal worden daar zaken tussen staten behandeld, maar nu dient in het Vredespaleis voor het eerst een klimaatzaak.
Even terug naar 2019. Het verhaal achter de klimaatzaak begon toen met 27 rechtenstudenten op het kleine eiland Vanuatu in de Stille Oceaan. Aan de andere kant van de wereld wordt het bestaan van sommige eilandstaten namelijk bedreigd door zeespiegelstijging. Een probleem dat is ontstaan doordat mensen opwarming van de aarde hebben veroorzaakt.
De eilanders spreken van een probleem waarvoor ze niet verantwoordelijk zijn, maar waardoor ze wel hard worden geraakt. "Met een zaak willen we niemand de schuld geven, maar juist een mogelijkheid creëren dat landen naar elkaar kunnen luisteren", zei initiatiefnemer Cynthia Honiuhi uit Vanuatu eerder in een interview met NU.nl.
Via de algemene vergadering van de VN heeft Vanuatu - een van de kleinste landen ter wereld - namens de studenten en andere eilanden de rechters om het advies gevraagd. De eilanden hopen dat zo'n advies ervoor zorgt dat de wereld het klimaatprobleem serieuzer en sneller aanpakt, zodat hun leefgebied, natuur en cultuur niet verdwijnt.
Hoever de rechters in het advies zullen gaan is lastig te voorspellen, denkt Marcel Brus, hoogleraar internationaal publiekrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij verwacht in ieder geval niet dat de rechters het klimaatprobleem ineens zullen bagatelliseren. Maar er zijn bijna honderd landen gehoord met nogal uiteenlopende belangen. "Ook landen die veel uitstoten en niet te hard van stapel willen lopen."
Hij verwacht daarom dat de rechters niet al te concreet zullen zijn in het advies. De macht om er beleid of financiële afspraken over te maken ligt bij de politiek en niet de rechter. Veel is ook al vastgelegd in het Parijsakkoord uit 2015, het belangrijkste klimaatakkoord ter wereld.
Brus trekt de vergelijking met een advies van het hof uit de jaren negentig over kernwapens. Daarin werden allerlei juridische regels verduidelijkt, maar in de praktijk hebben landen niet minder kernwapens en is er geen concreet beleid om ze te verwijderen. "Het is een beetje een overwinning op papier", zegt Brus.
Toch is deze klimaatzaak volgens Brus nu al historisch, omdat het de eerste keer is dat zo'n hoge rechtbank zich uitspreekt over juridische benadering van klimaatverandering. Bindend of niet, dit advies legt waarschijnlijk het fundament voor toekomstige klimaatzaken van landen en gemeenschappen wereldwijd.
Initiatiefnemer Honiuhi houdt hoop op een volgens haar rechtvaardige uitkomst, laat ze weten aan NU.nl. "Ik hoop dat dit advies de duidelijkheid geeft die de wereld nodig heeft over de verantwoordelijkheden van staten. En dat het Hof ook de rechten van toekomstige generaties beter beschermt tegen de gevolgen van klimaatverandering."
Source: Nu.nl algemeen