Het landjepik op de Westoever heeft sinds de Gazaoorlog een vlucht genomen. Dror Etkes laat de – verkapte – manieren zien waarop Israël land afneemt van de Palestijnen. ‘Het gebeurt overal tegelijk.’
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
Landjepiktour. Dror Etkes laat zijn witte Citroën Berlingo stilhouden bij Neria, een Israëlische nederzetting in het midden van de Westelijke Jordaanoever, ten noordwesten van Ramallah. Rechts van de weg, tegen de heuvel aan, het in 1991 door religieuze Israëliërs gestichte dorp. Losstaande huizen, tuinen vol groen. Links Palestijnse landbouwgrond, droog, bruin en grijs, met hier en daar een dorp.
Etkes stapt uit en zet een petje op om zich te beschermen tegen de ongenadige zon. Met zijn rug naar de nederzetting wijst hij naar beneden. Daar: een smalle weg met een witte streep in het midden die slingerend uit zicht verdwijnt, achter een heuvel. Diepzwart asfalt, kennelijk is de weg nieuw.
‘Een paar maanden geleden aangelegd, de weg is zo’n 3 kilometer lang’, licht hij toe. ‘Bedoeld om nederzettingen met elkaar te verbinden, en tegelijkertijd Palestijns land in tweeën te snijden. Honderden hectare land raken de Palestijnen zo kwijt. Van de weg mogen ze geen gebruik maken.’
De weg werd op eigen houtje aangelegd door kolonisten, zegt Etkes, en is volgens de Israëlische regels clandestien. Maar dat zegt op de Westoever weinig. Veel zaken die in strijd zijn met de Israëlische wet worden oogluikend toegestaan. Alles ten dienste van wat ‘operatie Landjepik’ genoemd zou kunnen worden.
‘Bovendien’, zegt Etkes, ‘zo’n weg aanleggen kost veel geld. Waar komt dat vandaan?’ Hij neemt aan dat dat ‘van boven’ is; zo niet rechtstreeks van de regering, dan toch van lieden bij de overheid die de kolonistenbeweging een warm hart toedragen. De extreemrechtse minister van Financiën Bezalel Smotrich, zelf kolonist, is als minister ook belast met het bestuur van de Joodse nederzettingen.
Een weg aanleggen tussen kale heuvels, een stukje land onbereikbaar maken voor een Palestijnse veeboer of olijvenkweker: het zal de internationale media niet halen. De dagelijkse routine van bezetting, apartheid, landroof en feitelijke annexatie is veel minder zichtbaar dan heftiger gebeurtenissen.
Die sluipende praktijk heeft zijn oorsprong in 1967, toen Israël na de Zesdaagse Oorlog de Westoever en de Gazastrook in handen kreeg, en werd vanaf eind jaren zeventig gestaag doorgezet. Sinds het begin van de Gazaoorlog echter heeft het landjepik een ongekende vlucht genomen.
‘Het gaat veel sneller en het gebeurt overal tegelijk’, zegt Etkes. ‘Op veel plaatsen waar we nooit kolonisten zagen, maken ze nu de dienst uit. Het is heel, heel slecht, op een manier die ik nooit had verwacht te zullen zien.’
Etkes is een activist met een kwarteeuw ervaring. Hij begon bij Vrede Nu, negen jaar geleden richtte hij de ngo Kerem Navot op. Hij monitort de voortgaande overname van Palestijns grondgebied door Israël. Daarvoor toert hij onophoudelijk door de Westoever in zijn 4x4 (die in de garage is, vandaar de Berlingo).
Veel van zijn aandacht gaat uit naar de buitenposten. Dat zijn piepkleine nederzettingen, ook volgens de Israëlische wet illegaal, die van de ene dag op de andere op een heuveltop verschijnen: vaak niet meer dan een stacaravan met de Israëlische vlag uitdagend op het dak.
Geleidelijk groeit de buitenpost in omvang, het wordt steeds meer een echt dorp, tot het door de staat als nederzetting wordt erkend: alweer een voldongen feit dat vestiging van een Palestijnse staat vrijwel onmogelijk maakt.
Onderweg, tijdens een urenlange rit door de Westoever, wijst de 57-jarige Etkes voortdurend om zich heen, als reisleider van een annexatietour. ‘Daar, betonblokken en gele hekken bij de toegangsweg tot een Palestijns dorp. Dan kan het leger het in een mum van tijd afsluiten. Voorheen zagen we dat minder. En kijk, rechts, een nieuwe controlepost van het leger. Zo ver mogelijk opgeschoven naar Palestijnse dorpen in B-gebied, zodat het C-gebied feitelijk wordt uitgebreid.’
Volgens de Oslo-akkoorden van de jaren negentig is de Westoever in drieën verdeeld. Het civiel en militair gezag in C-gebied is in handen van Israël, in A-gebied (de Palestijnse steden) in handen van de Palestijnse Autoriteit (PA). De Palestijnse dorpen en stadjes in B-gebied worden bestuurd door de PA, maar Israël heeft er het militair gezag.
De laatste tijd verrijzen er zelfs buitenposten in A- en B-gebied, een nieuwe ontwikkeling. Met opzet in A en B, volgens Etkes. Dat is omdat de kolonisten willen laten zien: ‘Oslo telt voor ons niet. Wij accepteren niet dat alleen C voor Israël is. Wij willen alles.’
Etkes rijdt het Israëlische stadje Nili binnen om op een hoge plek de omgeving te kunnen bekijken. ‘Dit is een seculiere nederzetting, minder agressief dan de religieuze’, zegt hij. ‘Toch blijven we niet langer dan vijf minuten, om gedoe te voorkomen.’
Hij wijst naar beneden. Pal aan de overzijde van de weg, tegen Nili aan, staan bedrijfspanden met zinken daken. ‘Magenzi’, zegt hij. ‘Gebouwd in 2018. Een hardcore, gewelddadige buitenpost. Die lui komen niet uit Nili. Kijk, vanaf Magenzi loopt een onverharde weg naar de volgende heuvel en wat zien we daar?’
Jawel, een langwerpig gebouw met oranje puntdak en enkele kleine witte bouwsels, de blauwwitte vlag in top: een verse buitenpost, negen maanden oud. ‘En kijk, vanaf daar is alweer een volgende weg aangelegd. Aan het eind daarvan verrijst binnenkort ongetwijfeld ook een buitenpost.’
In Magenzi vertoont Etkes zich niet. Te gevaarlijk. ‘Op z’n minst zou het me mijn auto, telefoon en laptop kosten. Er zijn al heel wat stenen naar me gegooid. Ook door Palestijnen overigens. Palestijnen vallen me aan omdat ze niet weten wie ik ben. Kolonisten vallen me aan omdat ze wél weten wie ik ben.’
‘De Westoever van nu is niet de Westoever van drie jaar geleden, en de Westoever van toen was niet die van tien jaar daarvoor. Er is veel meer agressie van zeer gewelddadige kolonisten, meestal jonge gasten. In sommige delen van de Westoever kan ik amper nog komen.’
Met veel bochtenwerk zigzagt de Berlingo door het grotendeels dorre landschap van de Westoever. Telkens wijst Etkes op verwaarloosde olijvenboomgaarden: de afgelopen twee jaar hadden de Palestijnse eigenaren geen toegang. ‘En als ze hun grond een tijd niet verzorgen, verliezen ze hun rechten. Dan geldt het als ‘in de steek gelaten land’.’
Vooral in de dunbevolkte delen van C-gebied rukken de kolonisten op, zegt Etkes. Daar kunnen ze hun gang gaan, want de staat Israël heeft er volgens de Oslo-akkoorden alle gezag, een staat die meer dan ooit in handen is van het radicaal-zionisme. Itamar Ben-Gvir, een bondgenoot van Smotrich, is als minister van Nationale Veiligheid hoofd van de politie op de Westoever. ‘Extreemrechts controleert de Westoever nu volledig’, verzucht Etkes.
Ten westen van de nederzetting Beit Aryeh-Ofarim rijdt de onvermoeibare verspieder van Kerem Navot langs de zoveelste nieuwe buitenpost. Palestijnse dorpen zijn afgeschermd met tot 6 meter hoog gestapelde rollen prikkeldraad, ook iets van de laatste maanden.
Een weg is in aanleg tussen Beit Aryeh-Ofarim en de Groene Lijn, sinds het bestand van 1949 de grens tussen Israël en de Westoever. De weg is niet toegankelijk voor Palestijnen. Alle land tussen de weg en de Groene Lijn, zowel B- als C-gebied, wordt daarmee bij Israël getrokken. Feitelijke annexatie, noemde het Internationaal Gerechtshof dat vorig jaar juli.
‘Het is heel openlijk. Niemand in de Israëlische regering schaamt zich er nog voor’, zegt Etkes. ‘De tweestatenoplossing? Ik zie het niet meer gebeuren. Maar één staat voor iedereen, dat zie ik ook niet gebeuren. We zullen een nieuwe formule moeten vinden om dit gebied te delen.’
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant