Surfen op het internet wordt riskanter in Rusland door nieuwe wetswijzigingen die het gericht zoeken naar ‘extremistische’ inhoud strafbaar maken, al dan niet met gebruik van VPN. Ook komen er boetes te staan op het reclameren van VPN-providers.
is correspondent Rusland van de Volkskrant. Hij woont sinds 1992 in Moskou.
De aanpassing van de wet heeft onrust veroorzaakt onder Russen die veel informatie betrekken van onafhankelijke websites, die grotendeels worden geblokkeerd door de Russische overheid en vanuit Rusland alleen zijn te bezoeken met behulp van VPN, een speciaal beveiligd netwerk.
Het Russische lagerhuis, de Staatsdoema, nam het wetsontwerp dinsdag in derde lezing aan, met een groot aantal tegenstemmers: 306 parlementariërs stemden voor, 67 tegen, 22 onthielden zich van stemming. Een opmerkelijke uitslag, want veel wetsontwerpen in de Doema krijgen unanieme steun. De wet moet nog worden goedgekeurd door het hogerhuis, de Federatieraad, en getekend door president Poetin.
Kort voor de stemming werd voor de ingang van het parlementsgebouw een man opgepakt die protesteerde tegen het voorgenomen besluit, evenals drie journalisten die verslag deden van de eenmansactie. Activist Dmitri Kisiëv hield een kartonnen bord omhoog met de tekst: ‘Voor een Rusland zonder censuur. Orwell schreef een anti-utopie, geen handleiding’, een verwijzing naar de roman 1984 van de Britse schrijver George Orwell, die een totalitaire staat beschreef met volledige controle over denken en doen van de burgers. Eerder maakte een lid van de communistische fractie in de Doema ook al de vergelijking met Orwells roman.
De verdeeldheid in het parlement is mede het gevolg van kritiek uit de hoek van pro-Kremlin bloggers en activisten. Die betogen dat de aanpassing van de wet het voor hen moeilijker zal maken zulk ‘extremistische’ materiaal te lokaliseren en aan te geven bij de Russische justitie. ‘Hoe kunnen wij nog onderzoek doen, als we het zelf niet meer mogen lezen?,’ klaagde ook de hoofdredacteur van televisiezender RT, Margarita Simonjan.
De nieuwe wet bepaalt dat Russen die op internet actief zoeken naar ‘extremistische’ informatie kunnen worden vervolgd. De boetes daarvoor zijn nog relatief mild, omgerekend tot een bedrag van maximaal 50 euro. Voor ‘verkeerd gebruik’ van VPN kunnen de boetes voor individuele burgers oplopen tot 2.000 euro. Reclame maken voor VPN-diensten wordt verboden, maar niet het gebruik ervan.
Hoe de politie of de veiligheidsdienst FSB de overtreders gaan opsporen, moet de praktijk uitwijzen. Dat kan bijvoorbeeld wanneer internetproviders informatie over het surfgedrag van hun abonnees beschikbaar stellen, maar ook door de inhoud van telefoons te controleren, bijvoorbeeld bij het passeren van de grens. Evenzeer onduidelijk is hoe men wil bewijzen dat iemand doelgericht en niet bij toeval bepaalde sites heeft bezocht. ‘Om de wet te overtreden hoef je niet eens een repost te doen,’ zei Doemalid Vladislav Davankov tijdens een eerdere stemming. ‘Dit kan iedereen raken, van onze kinderen tot onze ouders, oma’s en opa’s.’
Nu al gaat van de wetswijzigingen een afschrikkend effect uit. Al tijdens de behandeling in het Russische parlement hebben duizenden abonnees van onafhankelijke of oppositionele websites uit voorzorg hun abonnement opgezegd. In Belarus worden al geruime tijd mensen vervolgd wegens een abonnement op de staat onwelgevallige sites.
De wetswijzigingen zijn volgens experts in strijd met artikel 29 van de Russische grondwet, waarin staat dat iedere Russische staatsburger het recht heeft vrijelijk te beschikken over informatie, die te zoeken of door te geven. Los daarvan is het voor internetgebruikers onbegonnen werk zelfs maar te proberen de nieuwe wet in acht te nemen, omdat in Rusland bijna zesduizend sites als ‘extremistisch’ zijn aangemerkt. Maar ook sites of informatie die nog niet op die lijst staan, kunnen als zodanig worden aangemerkt.
De kans is groot dat het hier niet bij blijft en dat de bewegingsvrijheid van de Russen op internet verder aan banden wordt gelegd. In het Russische parlement wordt al geruime tijd gesproken over een mogelijk verbod op WhatsApp, in Rusland veruit de meest populaire berichtendienst. Dat zou kunnen gebeuren wanneer een nieuwe berichtendienst van Russische makelij, Max, operationeel wordt.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant