Kinderartsen zien steeds meer kinderen in de spreekkamer met serieuze gezondheidsproblemen door ernstig overgewicht. Anders dan in de Verenigde Staten blijft het aantal kinderen met overgewicht in Nederland nagenoeg stabiel. Toch maken artsen zich zorgen: "Het is een diepgeworteld probleem."
Het aantal kinderen onder de zestien jaar met (ernstig) overgewicht bleef in Nederland tussen 1981 en 2024 vrijwel gelijk. In 2024 had ongeveer 14 procent van de jongeren overgewicht. 3,6 procent daarvan heeft obesitas, blijkt uit cijfers van het ministerie van Volksgezondheid.
Alleen onder jongvolwassenen tussen de zestien en twintig jaar is wel een duidelijke stijging, zoals je kan zien in de grafiek hieronder. De rode lijn geeft het percentage van jongeren met obesitas aan.
Ondanks de stagnatie van het aantal kinderen met obesitas omschrijven de artsen de situatie in Nederland als zorgelijk. Kinderobesitas neemt namelijk ernstigere vormen aan, merkt onder anderen obesitasarts Bibian van der Voorn. "Kinderen zijn al op jongere leeftijd zwaarder en zijn dusdanig ziek dat ze de fysieke gevolgen ervan al ondervinden", zegt ze tegen NU.nl.
Van der Voorn spreekt bijvoorbeeld van tieners met een vervette lever, suikerziekte of hoge bloeddruk door ernstig overgewicht. "Dat zag je tien jaar geleden nog niet in de spreekkamer." Eerder kwamen de eerdergenoemde aandoeningen vooral voor bij oudere mensen die al langere tijd obesitas hebben. "Diabetes type 2 werd bijvoorbeeld 'ouderdomssuiker' genoemd."
"We zien in het ziekenhuis natuurlijk de extreemste gevallen, kun je denken. Maar het is een duidelijke trend geworden." En dat is zorgelijk, vindt ook kinderarts-endocrinoloog Erica van den Akker. Want als kinderen op jonge leeftijd al obesitas hebben, leidt dat tot gezondheidsschade die de rest van hun leven blijft doorklinken.
Obesitas kan een chronische aandoening worden als bij kinderen niet op tijd wordt ingegrepen. Het vetweefsel wordt bij langdurig overgewicht ziek, legt Van den Akker uit. "Een lichaam komt dan in een andere stand te staan, waardoor het meer vet opslaat dan het verbruikt. Ook als iemand dezelfde hoeveelheid eet."
Maar ingrijpen is niet simpel. Obesitas is een ingewikkelde ziekte die veel verschillende oorzaken kan hebben. Daarnaast benadrukken de experts dat obesitas niet alleen een leefstijlprobleem is dat opgelost kan worden door gezonder te eten en minder te bewegen. Andere mogelijke oorzaken zijn bijvoorbeeld stress, slaaptekort of een hormoonaandoening.
Wel klopt het volgens Van den Akker dat te veel bewerkt voedsel en te weinig beweging belangrijke oorzaken van overgewicht zijn. Volgens Van der Voorn heeft dat vooral te maken met structurele veranderingen in de samenleving. "We hoeven niet meer naar buiten om contact te hebben met anderen. Kinderen hebben meer schermtijd, gamen is aantrekkelijker dan buitenspelen en de elektrische fiets en fatbike zijn populair."
Verder worden zowel kinderen als volwassenen continu verleid tot ongezond leven, zegt Van der Voorn. Dat zou vooral bij pubers tot problemen leiden en is mogelijk een verklaring voor de stijging van het aantal jongeren met obesitas. "Naast hun school zit bijvoorbeeld een goedkope supermarkt, waar ze in de pauze voor weinig geld een blikje energiedrank en roze koeken kopen. Daar hebben ouders geen grip op."
Daarnaast hebben kinderen tegenwoordig minder rustmomenten, omdat ze bijvoorbeeld in de avond nog berichten van school krijgen of worden blootgesteld aan andere prikkels op hun telefoon. Dat zorgt ervoor dat de balans tussen ontspanning en inspanning is verstoord en kinderen minder goed slapen. Dat kan invloed hebben op de hormoonhuishouding en hun gewicht.
Bovengenoemde oorzaken kunnen leiden tot overgewicht in alle lagen van de samenleving. Maar de experts zien vooral grote verschillen op sociaaleconomisch gebied. Obesitas komt vaker voor in gezinnen met een kleinere portemonnee. Daar speelt onder meer mee dat gezonde voeding vaak duur is. Daarom hamert Van den Akker op een suikertaks, waardoor groente en fruit goedkoper worden en producten met veel suiker duurder.
Gezinnen die minder te besteden hebben wonen vaak in een wijk met minder mogelijkheden om gezond op te groeien. Het is daar bijvoorbeeld niet veilig voor kinderen om buiten te spelen of alleen naar school te fietsen. Ook kan het aanbod aan naschoolse activiteiten of sportvoorzieningen in de omgeving slecht toegankelijk zijn.
"Ik ken bijvoorbeeld een gezin waarbij de ouders twee banen hebben om rond te komen", zegt Van der Voorn. "Hun kind kan niet alleen buitenspelen, omdat er veel criminaliteit in de wijk is. Maar zelf hebben ze geen tijd om mee te gaan, waardoor het kind in een sociaal isolement raakt."
Obesitas en de oorzaken daarvan zijn te lang onderschat in de gezondheidszorg en overheidsbeleid, merken beide wetenschappers op. "Iemand werd pas behandeld als diegene andere aandoeningen kreeg door het overgewicht", zegt Van den Akker.
Maar daarin is de afgelopen jaren verandering gekomen. Zowel bij maatschappelijke organisaties als in ziekenhuizen is er meer aandacht voor achterliggende oorzaken van obesitas en de behandeling daarvan.
Toch valt er nog veel terrein te winnen, met name op het gebied van het verkleinen van gezondheidsverschillen. Daarvoor kijkt Van der Voorn vooral naar de overheid. "Bijvoorbeeld door te zorgen voor genoeg betaalbare woningen, veiligheid op straat en dat ouders geen dubbele banen hoeven te hebben om rond te komen."
Ook ideeën als een suikertaks en gezonde voeding op scholen passen in dit rijtje thuis. "Het is een diepgeworteld probleem in de samenleving dat we kunnen bestrijden door de omgeving van kinderen op verschillende vlakken gezonder te maken."
Source: Nu.nl algemeen