Ze ontvangen vijf studiejaren lang een beurs die aanzienlijk hoger ligt dan in Nederland en ze hoeven geen collegegeld te betalen; studenten in Denemarken hebben het zo slecht nog niet. Maar nu de Deense overheid iets minder genereus wordt, raken ze van slag. ‘Deze bezuiniging holt de kwaliteit uit.’
Het voelt voor Sara Løvendahl (21) alsof ze zich geen foute keuze kan permitteren. En dat is best lastig als je studiekeuzestress hebt. Ze wil in september graag psychologie gaan studeren. Maar als ze daar niet binnenkomt, gaat ze dan voor geografie, haar plan B? ‘Als ik een verkeerde keuze maak, is er nu niemand meer die me opvangt. Ik krijg straks precies vijf jaar beurs, en dat is precies genoeg voor maar één volledige studie.’
De Statens Uddannelsesstøtte, zoals de beurs in de volksmond wordt genoemd, is al decennialang een van de pijlers onder het Deense hoger onderwijssysteem. Elke student heeft recht op 70 maanden beurs wanneer zij beginnen met studeren, omgerekend ruim 800 euro netto per maand voor uitwonenden. En Deense studenten betalen geen collegegeld. Ter vergelijking: in Nederland krijgen uitwonende studenten een basisbeurs van 314 euro per maand, en ze betalen gemiddeld 2.601 euro per studiejaar aan collegegeld.
Elke Nederlandse student zou ervoor tekenen, toch zitten Deense studenten nu in de stress. Hun Statens Uddannelsesstøtte (SU) is ingekort naar ‘slechts’ 58 maanden: vijf jaar, de duur van een bachelor- en masteropleiding. Dit geldt voor iedereen die begint met een nieuwe bachelor of master. ‘Onder de oude regels was ik gewoon wat gaan uitproberen’, zegt Løvendahl. ‘Maar met minder SU, de hoge huren en andere vaste lasten zit dat er nu niet meer in.’
Volgens minister Christina Egelund (Hoger Onderwijs en Wetenschap) ‘is de Deense overheid al genereus genoeg’, zo zei ze tegen de Deense krant Politiken. Eind 2023 stemde de coalitie daarom in met een hervormingsvoorstel dat vanuit rechtse hoek werd aangedragen. ‘Wij hebben een van de meest voordelige studentensystemen ter wereld’, luidt de eerste regel uit het hervormingsvoorstel.
Naar schatting ontvangen maandelijks bijna een half miljoen studenten SU, wat de staatskas jaarlijks 3,8 miljard euro kost, zo’n 1,2 procent van het bruto nationaal product.
Het geld dat door de hervormingen wordt bespaard moet naar praktijkgericht onderwijs vloeien, legt hoogleraar Wetenschappelijk Onderwijs van de Universiteit van Kopenhagen Lars Ulriksen uit. In de zorg en in de techniek zijn de personeelstekorten nijpend; zo is er veel vraag naar verplegers en loodgieters.
Het inkorten van SU is niet de enige bezuiniging in het hoger onderwijs. Ook wil de overheid een derde van de masteropleidingen inkorten, bijvoorbeeld van twee naar één jaar.
Bij Engelstalige masters speelt nog een ander motief mee: de wens om het aantal studenten uit andere EU-landen terug te dringen. Die hebben recht op SU zodra ze naast hun studie minstens 40 uur per maand werken in Denemarken. In 2025 kost dat de overheid naar schatting omgerekend 60,3 miljoen euro.
De hoofdreden van alle hervormingen is volgens Ulriksen economisch: met een beurs die gelijk is aan de studieduur wil de overheid studenten sneller de arbeidsmarkt op krijgen.
Voordat langstudeerder Nanna Nielsen die arbeidsmarkt betreedt, gaan er nog wel wat jaren overheen. Ze heeft net het laatste tentamen van haar tweede jaar medicijnen achter de rug, wat ze studeert aan de universiteit van Aarhus, de tweede stad van Denemarken. Ze woont al jaren in een studentenhuis, waar ze de keuken en woonkamer deelt met zestien anderen. Nielsen is bijna 28, maar, mede dankzij het ‘oude’ riante systeem, nog lang niet klaar.
Na haar bachelor antropologie realiseerde Nielsen zich dat ze toch dokter wilde worden. Dus begon ze op latere leeftijd aan de jarenlange opleiding Geneeskunde. Wat die overstap mogelijk maakte? Nielsen twijfelt niet: ‘SU’. Ze vervolgt: ‘Na mijn eerste studie had ik pas drie jaar SU gebruikt. En doordat medicijnen een langere verplichte studieduur heeft, had ik destijds nog recht op vier jaar SU.’
In totaal zal Nielsen ongeveer 65 duizend euro aan SU ontvangen. ‘Ik ben nooit gestrest geweest over geld. Die ruimte gaf me de vrijheid om opnieuw te beginnen’, zegt ze. Volgens haar is dat de kracht van het Deense systeem: ‘Je kunt twijfelen en uitproberen zonder meteen in de schulden te zitten.’
Die vrijheid dreigt nu verloren te gaan, waarschuwt hoogleraar Ulriksen: ‘De harde grens van vijf jaar maakt studenten risicomijdend. Ze durven geen nieuwe richtingen te verkennen. Alles draait om tempo, niet om verdieping.’
De bezuiniging lijkt misschien een luxeprobleem, erkent Ulrisken. Op menig internationaal congres treft hij verbaasde collega’s: ‘Gratis onderwijs en betaald studeren? Ze geloven hun oren niet.’ Maar het systeem wankelt nu, stelt hij: ‘Dit lijkt een simpele besparing, maar het holt de kwaliteit uit. De essentie van academisch onderwijs ligt juist in het durven verdwalen, falen en opnieuw beginnen. Zo ontstaat waardevolle kennis.’
Aankomend student Sara Løvendahl beseft dat zij deel uitmaakt van een systeem waar velen alleen maar van kunnen dromen, ook mét de hervormingen. Tegelijkertijd schuurt dat gevoel soms met de praktijk. Ze werkt nu in een Ierse pub, waar ze tot diep in de nacht achter de bar staat om haar huur en boodschappen te kunnen betalen.
‘Elke keer als ik m’n loonstrook krijg, ben ik teleurgesteld: bijna 50 procent gaat naar belastingen.’ Denen betalen de meeste belastingen van alle Europeanen. Dat schept verwachtingen, zegt Løvendahl. ‘Ik weet dat ik geluk heb, maar ik betaal er ook voor.’
Ulriksen vreest dat de SU hervorming nog maar het begin is van een trend waar de universiteit steeds meer verandert in een productielijn richting arbeidsmarkt: ‘Ik vermoed dat we binnen een paar jaar overstappen op een leenstelsel. Dan zal de kwaliteit van het onderwijs verder afbrokkelen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant