De heldere ster Betelgeuze, in het wintersterrenbeeld Orion, gaat niet alleen door het leven maar samen met een veel kleinere partner. Dat werd al langer vermoed, maar de maîtresse is nu voor het eerst echt gezien.
is wetenschapsjournalist. Hij schrijft voor de Volkskrant over sterrenkunde.
Betelgeuze is een van de helderste sterren aan de hemel. Het is een rode superreus, die maar liefst 700 keer zo groot is als onze eigen zon. Hij staat op een afstand van ongeveer 640 lichtjaar.
Al eeuwenlang is bekend dat de ster elke 400 dagen wat zwakker en weer helderder wordt. Dat komt
door trage pulsaties, die vaak voorkomen bij dit soort opgezwollen sterren. Maar er is ook een langzamere helderheidsvariatie, met een periode van zes jaar. De oorzaak daarvan was altijd onbekend.
Eerder suggereerden sterrenkundigen al dat Betelgeuze een begeleider heeft met een omlooptijd van zes jaar. Dat leidden ze af uit precisiemetingen aan de minieme schommelingen van de reuzenster. De kleinere ster zou soms achter haar grotere partner verdwijnen, waardoor de superreus van helderheid lijkt te veranderen.
Zoektochten naar die begeleider, onder andere met de Hubble Space Telescope, leverden echter niets op. Met de 8,1 meter grote Gemini-telescoop op Hawaï is de kleine, zwakke ster nu voor het eerst in beeld gebracht.
De ontdekking is gedaan met behulp van een speciale techniek die trillingen in de
dampkring compenseert. NASA-astronoom Steve Howell en zijn collega’s publiceren hun vondst deze week in The Astrophysical Journal.
Dat de ‘sidekick’ niet eerder is gevonden, is niet zo gek: de ster blijkt 250 maal zo zwak te zijn als Betelgeuze, en draait op een afstand van slechts 600 miljoen kilometer rond, waardoor zij compleet wordt overstraald.
Andere sterrenkundigen, onder wie Sarah Blunt van de Universiteit van Californië in San Diego en Jared Goldberg van het Amerikaanse Flatiron Institute waarschuwen dat de Gemini-metingen nog wel bevestigd moeten worden door andere onderzoekers. Er zou in principe ook nog sprake kunnen zijn van een instrumenteel effect.
Als ‘Betelbuddy’ (de bijnaam van de begeleider) echt bestaat, is zij wel ten dode opgeschreven. Betelgeuze zelf is zó enorm groot dat de kleinere ster in de buitenste ijle gaslagen van de superreus rondcirkelt. Binnen tienduizend jaar zal ze worden opgeslokt.
Betelgeuze heeft zelf trouwens ook niet lang meer. Een paar jaar geleden blies hij grote wolken stof de ruimte in, waardoor hij maandenlang veel zwakker straalde dan normaal. Binnen hooguit honderdduizend jaar zal de ster uit elkaar spatten in een supernova-explosie.
De eeuwenoude naam Betelgeuze komt uit het Arabisch en betekent ‘arm van de reus’. Howell en zijn collega’s hebben voor de begeleider de naam Siwarha voorgesteld: ‘haar armband’.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant