In een interview met de Volkskrant hekelde de Algerijns-Franse activist en schrijver Houria Bouteldja de ‘westerse arrogantie en morele verhevenheid’. Lezers reageren.
In het artikel ‘Bevrijd jezelf van witheid’ in de Volkskrant van zaterdag 19 juli stelt Houria Bouteldja dat lhbti-activisme teveel wordt gedomineerd door een westerse visie op identiteit en emancipatie. Ze pleit ervoor om de ‘westerse bril’ af te zetten en waarschuwt dat het idee van seksuele identiteit als kern van het individu niet overal ter wereld dezelfde rol speelt. Hier slaat Bouteldja mijns inziens de plank mis en en maakt ze precies de fout waar ze anderen van beschuldigt.
Door de strijd van lhbti-personen te framen als een typisch westers fenomeen, reduceert ze hun emancipatie tot culturele voorkeur. Daarmee dreigt structurele onderdrukking van lhbti-personen gebagatelliseerd te worden als ‘cultureel verschil’, iets wat we juist zouden moeten willen voorkomen.
Daarbij lijkt ze namens gemeenschappen te spreken waarin ook lhbti-personen leven die vaak onder grote druk en risico’s juist wél zichtbaarheid en bescherming zoeken. Door hun strijd af te doen als ‘te westers’, ontneemt ze deze mensen feitelijk het recht op hun eigen verhaal en positie. Seksuele identiteit is geen keuze, niet in de witte, maar ook niet in andere samenlevingen.
Haar kritiek op westerse normen is op zich terecht, maar wordt hier gebruikt als schild om de homofobie binnen bepaalde gemeenschappen te verzachten. Daarmee instrumentaliseert ze postkoloniale kritiek op een manier die ten koste gaat van mensen die juist bescherming verdienen. Juist in de niet-witte culturen.
Kortom: een pleidooi om anders naar seksualiteit te kijken is interessant, maar het mag niet leiden tot een relativering van onderdrukking. Juist wie kritisch wil zijn op westers superioriteitsdenken, zou ook gevoelig moeten zijn voor machtsstructuren binnen eigen kring.
Gerben Keujer, Losser
Dank voor het interview met de Algerijns-Franse activist en schrijver Houria Bouteldja, over de nog immer diepgewortelde koloniale mindset. En vergelijk dat nu eens met de column van Arnout Brouwers: ‘De nieuwe wereldorde is nog hypocrieter en dodelijker dan de vorige’ (14 juli).
Me dunkt dat de Volkskrant een zeer noodzakelijke publieke discussie daarmee van prima brandstof voorziet.
Frank Klok, Hilversum
Houria Bouteldja: ‘Er zijn vrouwen die worden gedwongen een hoofddoek te dragen en dat is een probleem. Tegelijkertijd is het belangrijk naar vrouwen te luisteren als ze zeggen dat ze er zelf voor kiezen een hoofddoek te dragen.’
Zo simpel is het. Waarom wil dat nou maar niet tot ons doordringen.
Elly van den Boom, Sittard
In een uitgebreid interview trekt Houria Bouteldja flink tekeer tegen het Westen. Zo moeten we ons ‘bevrijden van witheid’. Met witheid bedoelt ze het goedpraten van kolonialisme, racisme, genocide en islamofobie, om maar eens wat zaken te noemen. Dit alles vooral, maar niet exclusief, door ‘de witte mens’. Ze heeft het, wat dat goedpraten betreft, over ‘het witte immuunsysteem’.
Toevallig lees ik momenteel Maarten Boudry’s boek Het verraad aan de Verlichting. Gelukkig maar. Er was werkelijk geen enkele uitspraak van Bouteldja die ik kritiekloos mede onderschrijf. En dat alles dankzij Boudry.
Hij blijkt mijn immuunsysteem daadwerkelijk te hebben versterkt. Niet door mijn goedpraten te versterken. Wel door de historie te schetsen die heeft geleid tot het gedachtegoed van onder andere Bouteldja, en mij daarbij alle argumenten en feiten te verschaffen die de meeste uitspraken van Bouteldja tegenspreken.
Peter van Lenth, Haarlem
Briefschrijver Marion Augusteijn vraagt zich af of iets (in dit geval de aanwezigheid van roodpootvalken in Angola) pas een feit is als wetenschappers het geconstateerd hebben. Na lezing van het mooie interview met Houria Bouteldja kunnen we vaststellen: pas als witte wetenschappers het geconstateerd hebben.
Bert ter Horst, Delft
Petje af voor het intervieuw met Houria Bouteldja. Ze heeft overal gelijk in. Er moet alleen één jaartal veranderd worden: 313 in plaats van 1492.
In 313 sloot keizer Constantijn het Edict van Milaan met de christenen. Sindsdien zijn christenen ontrouw aan hun stichter en de kern van zijn boodschap: dienen in plaats van vechten.
We moeten dus verder terug dan Columbus om uit de malaise te komen.
Wim Steijn, Culemborg
Dat Houria Boutelja een beroep op ons doet om in de spiegel te kijken kan ik me goed voorstellen.
Wat ik wel mis in het interview is de spiegel waarin ze zelf niet kijkt. Ze zegt aan het eind dat niemands wereldbeeld superieur is, terwijl haar toon dat wel is.
Bart Broekman, Dalfsen
Volgens schrijfster Houria Bouteldja zeggen moslimvrouwen met hun hoofddoek tegen witte mensen: ‘Ik behoor jou niet toe’. Wat de vraag opwerpt aan wie ze wel toebehoren. Als bij mij voor de deur op zondag kinderen van 10 tot 12 jaar van Koranles worden opgehaald door hun moslimouders, dan lopen de jongens in een T-shirt en een korte broek. De meisjes lopen gehuld in het zwart, van top tot teen bedekt, achteraan.
Wie oud genoeg is om vele decennia geleden in Noord-Afrika, het Midden-Oosten of andere islamitische gebieden te zijn geweest, weet dat de hoofddoek niet onlosmakelijk met de islam verbonden is. De hoofddoek hoort bij de conservatieve culturele stromingen in de Arabische islam, zoals die actief wordt uitgedragen door Saudi-Arabië en Iran.
Wat de feministische beweging bedoelt is dat je niemand toebehoort. Ik ben vóór tolerantie ten opzichte van elke religie, maar dat betekent niet dat we onderdrukking moeten ontkennen.
Marcus van Engelen, Leiden
Houria Bouteldja stelt dat de homo-emancipatie in het westen obsessieve nadruk geeft op individuele identiteit. Zonder maar enig alternatief te bieden voor hoe een niet-westerse lhbti-emancipatiestrategie eruit zou moeten zien, gaat zij hiermee op de stoel van lhbti-activisten zitten, terwijl zij zelf witte feministen paternalisme verwijt.
Wat is er westers aan het idee dat je jezelf niet hoeft weg te stoppen? Ook Bouteldja gebruikt een zichtbare uiting — haar hoofddoek, prominent genoemd in de titel van het artikel — om zich te positioneren. Bovendien is de roep om zelfexpressie allerminst exclusief westers, zoals blijkt uit Iraanse vrouwen die hun hoofdbedekking weigeren en uit de zichtbaarheid van de Berbertaal en -vlag in Marokko na decennia van onderdrukking.
Toch omarmen sommige progressieve denkers Bouteldja als een moedige spiegel voor het westen — zolang die spiegel zich maar niet op de islam richt, zoals bij schrijver Lale Gül het geval is en die vanuit progressieve hoek weinig bijval krijgt.
Laat ik dan zelf een spiegel voorhouden: het feit dat je openlijk kritiek kunt leveren op je eigen samenleving is geen vorm van westerse arrogantie, maar een fundamenteel recht. Bouteldja kan het westen bekritiseren en desondanks een hoofddoek dragen; in veel islamitische landen is een regenboogsymbool strafbaar of zelfs levensgevaarlijk.
Bouteldja noemt zulke constateringen uitingen van superioriteit, die koloniale reflexen zouden voeden. Ze levert daar geen bewijs voor, en het maakt het punt niet minder waar. Liever zwijgt ze over de penibele situatie van lhbti-personen in islamitische landen voor haar antikoloniale betoog. Pijnlijk, want hoewel de homo-emancipatie in het westen soms veel te wensen overlaat, blijft het de enige plek waar ik als queer persoon met een islamitische familie openlijk kan leven.
Mengü İnce, Haaksbergen
In het verhelderende interview met Bouteldja zegt ze onder andere het volgende: ‘Daarmee bedoel ik dat ze moeten leren inzien dat hun ervaring niet universeel is. Dat hun perspectief niet het enige en per definitie juiste is. Dat ze niet moreel verheven zijn. Ze kunnen zichzelf helpen door zich te bevrijden van die overtuigingen.’
Dat deed bij mij de vraag rijzen of de Volkskrant haar verplichting de lezer goed te informeren wel serieus neemt. Want om een gefundeerd oordeel over mijn eigen opvattingen en die van anderen te vormen, moet ik wel op de hoogte zijn van de sociaal-culturele opvattingen uit niet-westerse samenlevingen. Maar wat lees ik daarvan in de Volkskrant, behalve berichten over oorlogen en conflicten? Bar weinig.
Henk Batelaan, Groningen
Voor de supermarkt staat een groepje jonge vrouwen met hoofddoek, druk pratend in een taal die ik niet begrijp. Ze versperren ongemerkt de looproute. Ik loop om hen heen; geroerd door het enthousiasme dat uit de groep straalt. Per ongeluk stoot ik er eentje aan met mijn tas. ‘Oh sorry’, roep ik uit en glimlach, want er gaat zoveel vrolijke kracht uit van de dames. Maar krijg alleen wat onvriendelijk hooghartige blikken terug.
Het is niet de eerste keer dat mij iets dergelijks overkomt, waardoor ik me niet gelijkwaardig voel ten opzichte van de moslimgroep. Ik ben een witte linkse vrouw en draag geen hoofddoek. Ik mis vaker het respect en het gevoel van gelijkwaardigheid van moslims, zowel van de vrouwen als de mannen.
Ik vraag mij dan ook af wat is het moslimperspectief tegenover witte linkse vrouwen (en mannen) en of zij wel meer en dieper kunnen begrijpen dan de hun aangeleerde overtuigingen. Of beland ik nu ook in smallthink?
Het individuele mag en moet meer spreken om anderen te leren kennen en te accepteren. Maar zijn wij allen hiertoe in staat en willen we dit ook? Een ambitieuze wenstaak lijkt me.
Anne Kamsma, Petten
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant