De acties van Trumps regering om pro-Palestijns geluid aan Amerikaanse universiteiten te onderdrukken, lijken het script te volgen van Project Esther. Dat is een draaiboek geschreven door de aartsconservatieve denktank achter Project 2025, de politieke blauwdruk voor Trumps tweede termijn.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over Noord-Amerika, het Caribisch gebied en Suriname.
Vorige week dinsdag was het de beurt aan universiteitsbestuurders van UC Berkely, Georgetown University en The City University of New York (Cuny). Ze moesten zich voor een commissie van het Huis van Afgevaardigden verdedigen tegen de beschuldiging dat ze te weinig hebben ondernomen tegen antisemitisme. Collega’s van andere instellingen gingen hen de afgelopen maanden voor in soortgelijke zittingen, waarbij ze door met name de Republikeinse leden van de commissie urenlang werden gegrild over hun vermeende hulp aan ‘sympathisanten van Hamas’.
Parallel heeft Trump het afgelopen half jaar miljarden dollars aan overheidssubsidies voor universiteiten met een progressief profiel stopgezet en probeerde hij activisten het land uit te zetten. Mensen zoals Mahmoud Khalil, de Syrische student die deelnam aan pro-Palestijnse demonstraties aan de Columbia-universiteit.
Al deze acties zijn terug te vinden in een draaiboek dat sinds 7 oktober 2024 – een jaar na de terreuraanslag van Hamas op Israëlische burgers – op de website van denktank Heritage Foundation staat. Project Esther heet het, vernoemd naar de oudtestamentische koningin die het Joodse volk met een list behoedde voor genocide.
Volgens de bedenkers is project Esther een ‘nationale strategie om antisemitisme te bestrijden.’ Maar wie het 33 pagina’s tellende document doorleest, ziet dat het doel verstrekkender is. Project Esther is een handleiding voor het ontmantelen van de pro-Palestijnse beweging in de VS, samen met alle instellingen en personen die daar op een of andere manier mee sympathiseren.
Daartoe stellen de auteurs sympathie voor de Palestijnse zaak gelijk aan terrorisme. Dat maakt ‘dit Hamas Support Netwerk’ niet alleen een bedreiging voor Amerikaanse Joden, maar voor Amerika zelf’, staat er in het document.
Het strafbaar willen stellen van pro-Palestijns activisme heeft een lange geschiedenis in conservatief Republikeinse kringen. Maar het predicaat terrorisme is nieuw en opent een schatkist aan juridische mogelijkheden waarvan het document er 47 opsomt. Zo creëert Project Esther een soort bermudadriehoek waarin steun aan Israël, de cultuuroorlog tegen ‘woke’ en Trumps uitzettingsrazzia’s van ongewenste migranten samenkomen.
Ook noemen de auteurs tientallen onderwijsinstellingen, stichtingen, ngo’s en politici die deel zouden uitmaken van het genoemde web van ondersteuners van Hamas, zoals senatoren Elizabeth Warren en Bernie Sanders, zelf Joods. Want ook talloze progressieve Joodse personen en organisaties brandmerkt project Esther als terroristen. Vooral daardoor ontstaat de indruk dat het bestrijden van antisemitsme voor de schrijvers van het document uiteindelijk vooral een instrument is om Trumps politieke macht te vergroten.
De mensen aan de wieg van Project Esther zijn geen Joodse Amerikanen, maar uiterst rechtse, evangelische christenen. In de maanden na 7 oktober 2023 vonden ze elkaar in hun onvrede over de pro-Palestijnse acties en demonstraties op universiteiten en de in hun ogen te ‘milde’ reactie van de regering Biden daarop. Zo ontstonden de contouren van Project Esther, dat werd gecoördineerd door Victoria Coates, de plaatsvervangend nationaal veiligheidsadviseur tijdens Trumps eerste presidentstermijn en inmiddels vicevoorzitter van de Heritage Foundation.
Bij de online publicatie vorig najaar kreeg het draaiboek nauwelijks aandacht. Joe Biden was nog president en de in het document voorgestelde maatregelen leken voor niet-Trumpgezinde Amerikanen weliswaar dystopisch, maar totaal onrealistisch.
Nog geen jaar later is een groot deel van de 47 voorstellen uit het document door Trumps regering in de praktijk gebracht: van het stopzetten van universitaire subsidies tot het in diskrediet brengen van pro-Palestijnse bestuurders en docenten, het intrekken van studentenvisa bij deelnemers en het uitpluizen van sociale mediaprofielen op zoek naar Israël-kritische uitingen.
Dat maakt Project Esther net als grote broer Project 2025 illustratief voor het vele beleidsmatige en juridische voorwerk dat conservatieve organisaties hebben verzet om de vliegende start van Trumps tweede presidentstermijn mogelijk te maken. Vragen aan regeringsvertegenwoordigers over Project Esther als inspiratiebron, onder andere gesteld door Politico en The New York Times, worden tot nu toe niet beantwoord. Maar co-auteur namens Heritage, Robert Greenway, zei tegen The New York Times dat de gelijkenis tussen het document en Trumps beleid ‘geen toeval’ is.
Het merendeel van de Joodse organisaties in de VS heeft publiekelijk geen positie ingenomen ten opzichte van Project Esther. Maar een aantal distantieerde zich dit voorjaar per open brief. Stefanie Fox van het linkse Jewish Voice for Peace, zei tegen The New York Times dat de plannen ‘regelrecht afkomstig zijn uit het autoritaire handboek’.
Ook vanuit Israël kwamen enkele afkeurende reacties. Zo stond er begin dit jaar een lang opiniestuk in de Times of Israël dat Project Esther betitelt als ‘een affront tegen Joden en een gevaar voor de Amerikaanse samenleving’. De timing van dat stuk was niet toevallig rond Poerim, het verkleedfeest dat geïnspireerd is op het verhaal van Esther, een vrouw die haar Joodse afkomst verzwijgt voor de koningin van Perzië en zo uiteindelijk haar volk laat onstnappen aan een moordcomplot.
Democratische politici hebben tot nu toe niet publiekelijk over Project Esther gesproken. Wel kozen enkele Democratische leden van de Antisemitisme-onderzoekscommissie van het Huis van Afgevaardigden afgelopen week de kant van de aangeklaagde universiteitsbestuurders. ‘In plaats van een probleem op te lossen’, zei Afgevaardigde Alma Adams van Noord-Carolina, ‘kijken we hier naar een poging om antisemitisme in te zetten om instellingen voor hoger onderwijs te bestrijden.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant