is journalist, ondernemer en columnist van de Volkskrant.
‘Vier jaar en haar eerste BV!’ zo schreef ene Leandro Valentino onlangs op zijn LinkedIn-pagina. Valentino is een cryptopodcaster, filmpjesmaker en expert in iets dat ‘Metavers3’ heet (ik heb geen zin om op te zoeken wat dat nu weer is). In zijn bijdrage legt uit hoe hij met behulp van Jan Jaap Geusebroek van Amsterdam Lawyers een zogenaamde Kids BV heeft opgezet. Een foto van zijn dochter moet de lezer overtuigen hetzelfde te doen. Onder het bericht stonden juichende commentaren van mensen met hele normale banen of #opentowork in hun profiel – ‘wat slim!’
Amsterdam Lawyers is precies de shady naam die je verwacht bij een bedrijfje dat ‘Kids BV’s’ probeert te slijten aan mensen als Valentino, die overigens ook precies de naam heeft die je verwacht bij iemand die een Kids BV koopt. Bij een Kids BV wordt er een vennootschap opgericht met een kind als enig aandeelhouder. Die vennootschap wordt vervolgens gevuld met vermogensbestandsdelen, zoals aandelenbelangen of crypto. Anders dan bij bezittingen in box 3 wordt alleen de waardestijging in box 2 belast. Zolang dochterlief niets uit haar BV haalt, wordt zo (bedrijfs)vermogen onbelast doorgegeven. En wordt erfbelasting ontweken.
Nieuw is deze truc niet, en erg effectief of breed toepasbaar overigens ook niet. Wat wél nieuw is, is de schaamteloosheid. Het is veelzeggend dat mensen die publiekelijk hun 4-jarige dochter opvoeren om hun belastingontwijking uit te leggen de inschatting maken dat méér mensen hen ‘slim’ zullen vinden dan moreel verwerpelijk.
Een onderbelicht element van het huidige politieke klimaat waarin radicaalrechts maar blijft groeien is het economisch egoïsme, dat duidelijk naar voren komt in de innige band tussen crypto-adepten, superrijken en radicaalrechts. Waar de overeenkomsten met het fascisme uit de vorige eeuw – de zondebokpolitiek, de propaganda, het exploiteren van nieuwe media en het saboteren van de rechtsstaat – duidelijk moge zijn, is hier sprake van een duidelijk verschil met toen.
Het fascisme van de jaren dertig vroeg een collectieve inspanning. Zeker, het draaide om biologische superioriteit en exploitatie, maar óók om verovering en persoonlijke offers. Maar voor persoonlijke offers heeft de massa het te goed, reden waarom het moderne fascisme draait om economisch egoïsme – als iedereen aan zichzelf denkt, wordt aan iedereen gedacht. Het fascisme van de vorige eeuw was offensief, gericht op verovering met een massa die wat te winnen had, het fascisme van nu is defensief, gericht op behoud, met een massa die wat te verliezen heeft, en anders wel wijs wordt gemaakt iets te verliezen te hebben.
Schaamteloos egoïsme vormt aldus een niet te onderschatten aantrekkingskracht van extreemrechts. Een leider als Trump spoort zijn achterban aan om de slechtste versie van zichzelf zijn, om te doen wat hij zou doen. Datzelfde geldt in Nederland voor politici als Wilders en Baudet. Een veroordeling voor haatzaaien of een schorsing vanwege het niet opgeven van bijverdiensten zijn voor hun kiezers geen reden om af te haken, maar een badge of honour.
In plaats van collectieve actie om de woningnood en ongelijkheid aan te pakken, kiest de gewone man voor het kortetermijndenken van de rijken, in de misvatting zelf ook werkelijk rijk te zijn. Ik gun de dochter van Valentino van harte haar eerste huis, maar het punt is dat we alle kinderen een eerste huis moeten gunnen. En daarvoor is het nodig dat mensen collectief de status quo bevechten in plaats van deze te bestendigen met ‘slimme’ trucjes en ander egoïsme. Valentino verwijderde zijn bijdrage uiteindelijk, nadat de negatieve commentaren de overhand namen. Er is nog hoop.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.