In de rubriek De broeikas schrijft klimaatverslaggever Jeroen Kraan wekelijks over wat hem opvalt. Deze week: rekeningrijden kruipt stiekem weer terug richting de politieke agenda. Gaat het er nu wél komen, of blijft Den Haag bang voor de boze automobilist?
Rekeningrijden, schreef ik 3,5 jaar geleden, is door de komst van de elektrische auto onvermijdelijk geworden. De reden is simpel: wie benzine tankt, betaalt eigenlijk al een belasting per kilometer, in de vorm van accijns. Dat telt behoorlijk op. Zo droeg de gemiddelde automobilist in 2023 bijna 700 euro af.
Elektrische rijders betalen veel minder: gemiddeld slechts 150 euro aan energiebelasting over de stroom die zij in een jaar 'tanken'. Het is dus veel goedkoper om een rit te maken met een elektrische auto. Dat werkt filevorming in de hand én levert een probleem op voor de schatkist.
Dat is geen nieuw probleem: deze 'grondslagerosie', zoals het in ambtenarenjargon heet, werd in 2020 al uitgebreid geanalyseerd toen de overheid het hele belastingstelsel onder de loep nam. Daarom besloot het kabinet-Rutte IV na decennia van discussies rekeningrijden weer van stal te halen.
Het zou het gat in de begroting dichten en ervoor zorgen dat ook elektrische rijders in de toekomst een eerlijker steentje gaan bijdragen aan de kosten van onze wegen. Bovendien zou het de CO2-uitstoot flink omlaag kunnen brengen, door rijden op benzine en diesel via de kilometertarieven verder te ontmoedigen.
Het vervolg is bekend: één kabinet later ging er weer een dikke streep door het idee. Van het kabinet-Schoof was alleen de VVD - jarenlang juist fel tegenstander van rekeningrijden - nog voor het plan. PVV, NSC en BBB zagen er niets in, omdat het extra kosten zou opleveren voor mensen die op het platteland wonen en die daardoor vaker de auto moeten nemen.
Een oplossing voor het groeiende gat in de begroting kwam er niet. In de komende tien à vijftien jaar gaat dat in de miljarden euro's lopen, blijkt uit berekeningen van het ministerie van Financiën. Daarom wordt nu toch weer gestudeerd op hervorming van de autobelastingen.
Op de laatste vrijdag voor de zomervakantie deelde demissionair staatssecretaris Tjebbe van Oostenbruggen (Fiscaliteit) in een Kamerbrief zijn analyse van dit belastingprobleem. Hij presenteert drie 'denkrichtingen' voor verbetering van de autobelastingen.
Twee daarvan zijn hervormingen van de jaarlijkse wegenbelasting en de belasting die je betaalt bij aanschaf van een auto. Slechts een van de denkrichtingen biedt een oplossing voor het miljardenprobleem dat ontstaat door de dalende inkomsten uit accijns. En dat is - surprise, surprise - rekeningrijden.
"Een mogelijkheid om het gebruik van een (elektrische) auto in de toekomst te belasten is de introductie van een kilometerbelasting", schrijft Van Oostenbruggen, alsof hij hiermee een gloednieuwe innovatie te pakken heeft. "Een eenvoudig systeem met een vlak kilometertarief biedt een oplossing voor het probleem van grondslagerosie."
Gek genoeg is de NSC-staatssecretaris in de brief helemaal vergeten te benoemen dat zijn eigen coalitie precies dit idee de nek om heeft gedraaid. Wel schrijft hij dat het demissionaire kabinet hier geen knoop meer over gaat doorhakken. Dat mag een volgend kabinet doen.
Het is de vraag of rekeningrijden na de verkiezingen wél werkelijkheid wordt. Mijn eerdere constatering dat rekeningrijden door de opkomst van stekkerauto's onvermijdelijk is geworden, bleek in de huidige Haagse logica in ieder geval niet te kloppen.
"Politiek gezien kun je het vermijden, maar dan moet je accepteren dat de opbrengsten fors gaan achterblijven bij wat ze nu zijn", zegt emeritus hoogleraar transportbeleid Bert van Wee (TU Delft). "Dat maakt het probleem met het begrotingstekort nog groter. En je hebt ook nog het probleem dat de elektrische automobilist niet de eerlijke rekening betaalt voor zijn kilometers."
Het volgende kabinet zal moeten bepalen waarvoor de angst groter is: de boze automobilist, of de lege schatkist.
Bij overstromingen door moessonregens in Pakistan zijn al meer dan 150 mensen omgekomen. Ook in 2022 werd het land getroffen door een extreme moesson, die waarschijnlijk sterker was door klimaatverandering. Het grote dodental wordt mede veroorzaakt door wanbeleid, zoals het bouwen van huizen naast rivieren die vaak overstromen, zeggen experts tegen Al Jazeera.
Ook voor oliestaten blijkt voordelige zonne-energie onweerstaanbaar. Saoedi-Arabië investeert omgerekend 7 miljard euro in zeven nieuwe zonne- en windprojecten. De elektriciteit uit de nieuwe zonneparken gaat iets meer dan 1 eurocent per kilowattuur kosten.
Nederland is over twee jaar nog een megabatterij rijker. Naast een gascentrale in de Europoort komt een accu van maar liefst 200 megawattuur.
Het is een onvergetelijk beeld, dat meermaals terugkeert in de documentaire Taming the Garden (2021): een gigantische boom die rechtop op een schip over de Zwarte Zee vaart. Het is het werk van Bidzina Ivanishvili, de machtigste en rijkste man van Georgië, die honderden bomen van minstens een eeuw oud verzamelde om een park aan te leggen.
Regisseur Salomé Jashi legt vast wat een bizarre klus dat is, en wat het doet met de omwonenden als een boom wordt weggehaald die schaduw heeft geboden aan vele generaties. Zij laat het aan de kijker om te bedenken wat dit allemaal zegt over hoe we als maatschappij met de natuur omgaan. Te zien op DAFilms.com.
De Broeikas is de komende twee weken met vakantie. De volgende editie verschijnt op 10 augustus.
Source: Nu.nl economisch