De vertrekkende rector magnificus wist de Universiteit Leiden niet goed door spannende tijden te leiden. Hester Bijl (1970) had meer moeite met kritische geluiden dan ze vooraf had verwacht – en toen moesten 7 oktober en Gaza nog komen.
is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Er was natuurlijk het incident met Rob Oudkerk. De rector magnificus van de Universiteit Leiden liep al op eieren vanwege de groeiende onrust aan haar universiteit over de Palestijnse kwestie, toen de oud-politicus haar op camera voor de EO confronteerde met iets ongemakkelijks: een Leidse docent die jaren geleden had opgeroepen Tel Aviv te bombarderen.
Rector Hester Bijl was overvallen, viel stroef terug op een open deur (‘We doen geen uitspraken over individuele docenten’), haar voorlichter greep in en brak het interview af, en een relletje was geboren. Naderhand zou Bijl in de veilige, gecontroleerde omgeving van de universitaire website met een eigen ‘interview’ komen: het voorval was jaren oud, de zaak was allang besproken, de docent zou vandaag de dag nooit meer zoiets zeggen.
Dát had wiskundige Hester Bijl vast niet bedoeld toen ze bij haar aantreden in Leiden zei dat ze ‘op een bepaald moment weer wakker wil liggen van m’n baan’. Een paar maanden eerder was ze al het middelpunt geweest van een heel ander relletje: ze was persoonlijk betrokken bij het demonstratief van de muur halen van een schilderij van een vroeger universitair bestuur in het Academiegebouw, met daarop alleen (rokende) mannen.
‘Een ludieke actie’, vond de universiteit, maar de nog levende kunstenaar Rein Dool was woedend, er volgde een landelijk mediastormpje en ‘#kunstgate’ was geboren. ‘Een dramatische nieuwe episode in de woke-ellende’, foeterde PVV’er Martin Bosma, toen nog Kamerlid. De VVD stelde Kamervragen, er kwam een plagerige brief van Job Cohen en zijn broer – zoons van een van de afgebeelde bestuurders – en de universiteit hing het schilderij weer terug.
Genoeg om van wakker te liggen dus, maar toch verruilt Bijlsma het rectoraat van Leiden in januari voor dat van haar alma mater TU Delft, maakte ze donderdag bekend. Dat is de universiteit waar ze al op 10-jarige leeftijd een open dag bezocht, omdat het haar vader leuk leek om er eens te kijken. Bijl kwam uit de regio, ze groeide op in Voorburg. In 1988 ging ze er technische wiskunde studeren. Later studeerde ze daarnaast in Leiden (in deeltijd) Engels, het vak waarin haar moeder lerares was.
Kort werkte ze bij de Boston Consulting Group, ironisch genoeg de consultancygroep die nu in opspraak is geraakt vanwege het meedenken met Israël over de deportatie van Palestijnen uit Gaza. Daarna keerde ze terug naar Delft, waar ze universitair docent werd en later de eerste vrouwelijke hoogleraar luchtvaart- en ruimtevaarttechniek.
Altijd weer die voorvoeging: ‘de eerste vrouwelijke’. De woorden waren ook van toepassing toen ze decaan werd bij haar faculteit en, vanaf februari 2021, rector magnificus in Leiden. Word onafhankelijk, kom op voor jezelf: het was een boodschap die de eerste vrouwelijke decaan in Leiden al van huis uit meekreeg. ‘Ik heb altijd een zwak gehouden voor stoere vrouwen’, zei Bijl ooit, in gesprek met een innovatiesite.
Enkele rolmodellen die ze noemde: Ayaan Hirsi Ali, Sigrid Kaag en haar oma, die dwars tegen de conventies in voorlichter was bij Rijkswaterstaat, ook nadat ze kinderen had gekregen (zelf heeft Bijl twee zoons uit haar eerdere huwelijk, met oud-VVD-minister Eric Wiebes).
Maar de wereld was inmiddels een andere. In het Leidsch Dagblad was ze er twee jaar geleden opvallend openhartig over. Ja, de baan vond ze ‘geweldig’. Alleen dat gedoe eromheen. ‘Er hoeft maar iets te gebeuren of de sociale media vlammen voluit op. Mensen zijn meer dan ooit verhard in hun meningen. De nuance is zoek. (…) Dat is moeilijker dan ik van tevoren had gedacht. Je doet rete je best. Meer kun je niet doen.’
En toen moesten 7 oktober en Gaza nog komen. De rector kreeg toch al het verwijt dat ze te veel op afstand stond – ze woont niet in Leiden – en nu bleek ze niet goed in staat de boel in goede banen te leiden. Bij een demonstratie vielen gewonden, bij een ander incident werden studenten op straat achtervolgd door beveiligers; het bestuur liet stijfjes weten ‘geschrokken’ te zijn. ‘Ik ben een rector van de inhoud, niet van de mediastorm’, zei ze al eens op een publieksdebat bij onderzoeksfinancier NWO.
Al eerder besloten bestuursvoorzitter Annetje Ottow en vicevoorzitter Martijn Ridderbos hun functie voortijdig te verlaten. Bijl zelf vertrekt ‘met gemengde gevoelens’, laat ze weten in een vooraf opgestelde verklaring. Ze maakte het bekend op de dag waarop ze in de regionale pers opnieuw striemende kritiek kreeg vanuit haar eigen universiteit, vanwege het aanbreken van alweer een zomerreces zonder besluit over samenwerking met Israël.
‘Ik zie vooral angst van het college van bestuur’, aldus een van de universitair hoofddocenten uit Leiden die daartegen demonstreert.
Haar advies aan vrouwen in de wetenschap: ‘Wacht niet tot je gevraagd wordt. Als je bepaalde functies of taken wilt doen, laat het vooral aan anderen weten. Stap zelf naar voren’, zei ze eens in een interview met Atria, kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis.
In Delft bekleedde Bijl de leerstoel aerodynamica, aangesteld met geld om jong talent te stimuleren. ‘Modellen van vliegtuigvleugels doorrekenen’, zo vatte ze haar werk enigszins ironisch samen in de Volkskrant.
In haar bestuurswerk zet Bijl zich in voor emancipatie en (meer) vrouwen in de wetenschap. Als rector moest ze ook meerdere dossiers van wangedrag van leidinggevende wetenschappers afhandelen, zoals die van sterrenkundige Tim de Zeeuw en het archeologenpaar Menno Hoogland en Corinne Hofman.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant