De populariteit van de Braziliaanse president Lula da Silva maakte deze week een sprongetje. Dankzij Donald Trump. Diens inmenging in de rechtszaak tegen oud-president Jair Bolsonaro valt slecht in Brazilië.
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
‘Vriendinnen en vrienden’, zegt president Luiz Inácio Lula da Silva tegen de camera, zijn armen wijd, met achter hem de Braziliaanse vlag. Donderdagavond spreekt de Braziliaanse president gestoken in een glanzend pak op televisie en radio zijn volk toe. De toespraak duurt een kleine vijf minuten. De boodschap: kom maar op, Trump.
Vorige week woensdag stuurde de Amerikaanse president een brief aan zijn Braziliaanse collega waarin hij dreigde met een importheffing van 50 procent op alle Braziliaanse producten, in te gaan op 1 augustus. ‘Onacceptabele chantage’, zegt Lula nu. ‘Deze poging tot inmenging in de Braziliaanse rechtspraak is een ernstige aanval op onze nationale soevereiniteit.’
Trump schreef in zijn brief dat de vervolging van ex-president Jair Bolsonaro een ‘heksenjacht’ is die ‘ONMIDDELLIJK’ moet stoppen. Volgens de Amerikaanse president is de extreemrechtse Bolsonaro een ‘Zeer Gerespecteerd Leider’.
Volgens de Braziliaanse justitie beraamde de oud-president aan het eind van zijn termijn (2019-2022) met een groepje getrouwen een staatsgreep, inclusief plannen voor een reeks politieke moorden.
Tegelijkertijd hekelde Trump in zijn brief de beperkingen die de Braziliaanse wet en Braziliaanse rechters opleggen aan Amerikaanse techbedrijven. Terwijl in de VS techmiljardairs onder Trump meer macht genieten dan ooit, maakt Brazilië juist werk van het bestrijden van racisme en onwaarheden op sociale media.
Lula’s toespraak volgt een dag nadat voor het eerst dit jaar zijn (kwakkelende) populariteit een sprongetje maakte. De Braziliaanse opiniepeiler Quaest meldde woensdag dat de Braziliaanse steun voor Lula was gestegen van 40 naar 43 procent. Het is een opsteker voor de linkse politicus die eerder tussen 2003 en 2010 twee termijnen regeerde, en eind 2022 met de hakken over de sloot het toenmalige staatshoofd Bolsonaro versloeg.
Een ander gegeven uit de peiling werd mogelijk met nog meer vreugde ontvangen in het Planalto, het Braziliaanse werkpaleis in hoofdstad Brasilia (dat op 8 januari 2023 werd bestormd door duizenden Bolsonaro-aanhangers). Bijna drie kwart van de Brazilianen vindt dat Trump een vergissing maakt door tarieven te koppelen aan de vervolging van Bolsonaro. En 80 procent van de Brazilianen verwacht dat een Amerikaanse importheffing hen financieel zal raken.
Drie jaar geleden waren de Braziliaanse kiezers al diep verdeeld over de keuze tussen nog eens vier tumultueuze jaren Bolsonaro, of de terugkeer van de linkse oud-president die begin deze eeuw als staatshoofd zeer geliefd was. Nadien werd Lula bijna vermorzeld onder het stigma van een corrupt politicus. Met gemengde gevoelens kijken Brazilianen naar de presidentsverkiezingen van volgend jaar, waar Lula (79) een vierde termijn hoopt te bemachtigen.
Volgens peilingen ziet een meerderheid hem liever niet nog een keer meedoen. Maar als de Brazilianen toch moeten kiezen, dan boekt Lula volgens de peiling van deze week in een eerste ronde de beste resultaten.
Als Bolsonaro er op miraculeuze wijze in zou slagen mee te doen, dan zou hij het in een tweede ronde afleggen tegen de linkse president. Er hangt Bolsonaro een gevangenisstraf boven zijn hoofd. Hij is in 2023 bovendien door het electoraal hof tot 2030 uit de politiek verbannen. Een vorige peiling plaatste Lula en Bolsonaro op gelijke hoogte.
Slechts één andere rechtse politicus maakt in een beslissend tweegevecht een kans tegen Lula, zo klinkt het: Tarcísio de Freitas, de 50-jarige gouverneur van deelstaat São Paulo. Hij was minister van Infrastructuur in de regering van Bolsonaro, maar nam deze week afstand van zijn oude baas met een oproep om ‘politiek erbuiten te laten’, en een beroep op de regering om te onderhandelen met de VS.
Vandaar het zelfvertrouwen van Lula: Trumps poging om Bolsonaro te helpen door te dreigen met een collectieve straf die alle Brazilianen zal raken, straalt eerder negatief af op de oud-president. Dat besef leek afgelopen weekend ook al in te dalen bij Bolsonaro zelf, die in een bericht op X de schade probeerde te beperken. ‘Ik word er niet blij van om ons volk te zien lijden onder een tarief van 50 procent’, schreef hij. Maar de brief van Trump ging volgens hem meer over ‘waarden en vrijheid’ dan over de economie.
Die sussende woorden maakten weinig indruk en tot nog toe lijkt het dubbeltje de kant van Lula op te vallen. Met herwonnen zelfvertrouwen belooft de president dat zijn regering niet zal twijfelen ‘alle legale instrumenten in te zetten’ om de Braziliaanse economie te verdedigen. ‘Tot aan het toepassen van onze wederkerigheidswet.’
In april nam het Braziliaanse parlement een wet aan die economische wederkerigheid voorschrijft. Het stelt Lula in staat Trump met gelijke munt te betalen, mocht de Amerikaanse president zijn dreigement op 1 augustus waarmaken. De wet geeft Lula handige rugdekking: hij werd aangenomen met brede steun van de rechtse oppositie.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant