Nadat Frankrijk vorige week de defensiesamenwerking met het Verenigd Koninkrijk verstevigde, was het deze week de beurt aan Duitsland. De Europese landen zoeken houvast bij elkaar, nu ze beseffen dat de wereld om hen heen steeds onzekerder wordt.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over het Middellandse Zeegebied en migratie, klimaat en natuur.
De regeringsleiders van het VK en Duitsland, Keir Starmer en Friedrich Merz, tekenden donderdag een nieuw ‘vriendschapsverdrag’. Ze beloofden elkaar onder meer wederzijdse militaire hulp, in de overtuiging dat ‘een bedreiging voor de een ook een bedreiging voor de ander’ is.
Sinds Donald Trump opnieuw aantrad als president, zijn de veiligheidsgaranties die Amerika lange tijd gaf aan Europa niet meer vanzelfsprekend. En ondertussen gaat de Russische agressie in Oekraïne door – ‘de belangrijkste en meest directe bedreiging’ van de veiligheid, volgens het nieuwe Brits-Duitse pact.
Merz en Starmer spraken af dat ze de ontwikkeling van Europese langeafstandsraketten en andere wapens willen versnellen. Binnen tien jaar moeten de eerste klaar zijn. Verder zijn het VK en Duitsland van plan gezamenlijke militaire oefeningen te houden.
Maar het belangrijkste is dus die afspraak om elkaar te hulp te komen, wanneer de ander te maken krijgt met een gewapende aanval. Ook het VK en Frankrijk stelden vorige week al vast – al was dat niet voor het eerst – dat ze een bedreiging voor de een beschouwen als een bedreiging voor de ander.
‘Zie het als een bescheidener versie van Artikel 5 van de Navo’, schreef analist John Kampfner in Foreign Policy hierover. ‘Een aanval op één is een aanval op allen.’
Het VK en Frankrijk kondigden aan dat ze hun kernwapenarsenalen op elkaar zouden gaan afstemmen, om zo de afschrikking gezamenlijk te organiseren. Nu ook het VK en Duitsland de samenwerking intensiveren, raken de drie grootste landen van Europa nauwer met elkaar verbonden, en weet Duitsland de twee Europese kernmachten achter zich.
Het nieuwe Brits-Duitse ‘vriendschapsverdrag’ strekt zich uit over meer terreinen dan defensie alleen. Zo willen de landen gaan samenwerken in het wetenschappelijk onderzoek. En nadat de nadruk jarenlang lag op het verbreken van alle verbindingen tussen de Britse eilanden en het Europese vasteland, moet er nu een directe hogesnelheidstrein komen tussen Berlijn en Londen.
Een ander groot thema is migratie. Duitsland zegde toe de vervolging van mensensmokkelaars die migranten naar het VK brengen gemakkelijker te maken. Frankrijk en Groot-Brittannië spraken een nieuwe regeling af, ‘een-in-een-uit’. Daarmee mag Groot-Brittannië iedere week 50 bootmigranten terugsturen naar Frankrijk, en accepteert het in ruil een vergelijkbaar aantal migranten die asiel hebben gekregen in Groot-Brittannië.
‘De ondertekening van het Brits-Duitse pact is echt een grote stap voorwaarts’, zei Mark Leonard, directeur van de European Council on Foreign Relations, donderdag tegen The New York Times. Volgens hem haalde zowel Groot-Brittannië als Duitsland de afgelopen jaren de banden aan met Frankrijk, onder andere op het gebied van veiligheid, maar bleef de onderlinge Brits-Duitse relatie daarbij achter.
Nu is een nieuw tijdperk aangebroken. Sinds de conservatieve politicus Merz in mei aantrad als bondskanselier, heeft Duitsland zijn bescheidenheid van vroeger afgeschud en zoekt het nadrukkelijk naar een prominentere rol op het internationale toneel. Starmer, op zijn beurt, probeert de Brexitjaren achter zich te laten en de banden met de EU aan te halen. En terwijl Merz en Starmer meer dan voorheen over de grens kijken, stuiten ze al snel op Macron: die liet zich altijd al vol overtuiging in met de geopolitiek.
Er is meer dat de drie leiders bindt. Geen van hen heeft het thuis gemakkelijk. Merz is nog maar net aangetreden, maar ligt alweer onder vuur omdat hij te veel zou weggeven aan zijn sociaal-democratische coalitiepartner. Starmer moet voortdurend horen dat hij de Britse soevereiniteit te grabbel gooit in Europa. Macron is chronisch impopulair. Alle drie voelen ze zich in het nauw gedreven door extreem-rechts.
‘Voor een deel verklaart dat waarom ze allemaal zo veel tijd en energie besteden aan internationale zaken’, aldus Kampfner in Foreign Policy. ‘Het helpt natuurlijk dat ze het in grote lijnen met elkaar eens zijn – over het gevaar voor Oekraïne, de noodzaak om de defensie-uitgaven te verhogen, en over de enorme onvoorspelbaarheid van de Amerikaanse president Trump.’
Op de lange termijn, schrijft Kampfner, beseffen ze alle drie dat Europa zichzelf moet kunnen verdedigen. ‘Hun opdracht is om dat transitiepunt zo ver mogelijk voor zich uit te schuiven, om de Amerikanen zo lang mogelijk in Europa te houden, en om zo veel mogelijk met elkaar op te trekken.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant