Druzen in het zuiden van Syrië gaan weer voorzichtig de straat op, na dagenlange gevechten en honderden doden. President Sharaa zegt hen te beschermen. Volgens de druzen pleegde zijn leger sektarisch geweld.
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
Na dagen van zware straatgevechten lijkt de rust in zuidelijk Syrië terug. Het staakt-het-vuren dat woensdag werd overeengekomen tussen de Syrische regering en diverse druzische milities, hield donderdag grotendeels stand. In totaal zijn er de voorbije dagen zeker 193 mensen gedood, aldus het onafhankelijke Syrisch Netwerk voor de Mensenrechten (SNHR) – een aantal dat vermoedelijk nog flink zal oplopen. Volgens SNHR gaat het bijna uitsluitend om mannen.
In de stad Suwayda waagden veel inwoners zich donderdag voor het eerst in 48 uur weer op straat. Het Syrische leger van interim-president Ahmad al-Sharaa heeft zich teruggetrokken; de stad staat weer onder controle van druzische strijdgroepen. Op foto’s en filmpjes die online circuleren zijn de levenloze lichamen te zien van mannen, zonder dat duidelijk is of zij strijders waren of ongewapende burgers.
‘Al mijn buren zijn dood, ik denk wel twintig mensen in totaal’, zegt vrouwenrechtenactivist Assala Aslan (38) aan de telefoon. ‘Zestien van de doden zijn afkomstig uit één familie.’
Net als bij de brute moordpartijen (1.500 doden) van eerder dit jaar op een andere Syrische minderheid, de alawieten, dringt zich de vraag op naar het motief. Het wezen van het land staat op het spel: Syrië is een mozaïek van minderheden (druzen, alawieten, Koerden, christenen), en de zorg bestaat dat zij onder het bewind van de voormalige moslim-extremist Sharaa voor hun leven moeten vrezen.
Waren de moordpartijen sektarisch van aard? Of was dit een machtsstrijd met een puur militair karakter?
Dat laatste, bezweert men in Damascus. In een tv-toespraak verklaarde Sharaa donderdagochtend dat zijn troepen wel móésten ingrijpen om de orde te herstellen, nadat er gevechten waren uitgebroken tussen bedoeïenen en druzen – twee groepen die al langer overhoop met elkaar liggen.
De ‘rechten en vrijheden’ van de druzen (zo’n 700 duizend in totaal), verzekerde Sharaa, zijn een ‘topprioriteit.’ Hij noemde hen een ‘integraal deel van het nationale weefsel’, en beloofde dat de plegers van het geweld tegen de druzen ter verantwoording worden geroepen.
Zijn landgenoten moeten zich niet tegen elkaar laten uitspelen, voegde Sharaa eraan toe. Daarmee verwees hij naar de Israëlische bombardementen van woensdag op het presidentieel paleis en het ministerie van Defensie in Damascus – volgens de meeste lezingen een opzichtige poging Syrië zwak en verdeeld te houden.
Aan druzische kant klinkt een heel ander verhaal. Bedoeïenen (op de hand van Sharaa’s regering) en regeringstroepen zouden sektarische moorden hebben begaan. Ze zouden families hebben bestolen, anti-druzische leuzen hebben gescandeerd en huizen in brand hebben gestoken. In één woning werden twaalf familieleden dood aangetroffen.
Andersom zijn er ook meldingen van standrechtelijke executies door druzische milities. Honderden bedoeïenen zijn volgens Arabische media het gebied ontvlucht.
Activist Aslan vertelt over het moment dat de regeringstroepen Suwayda binnentrokken, dinsdagochtend in alle vroegte. ‘Vijf à zes mannen stormden mijn huis binnen. ‘Waar is je man?’, vroegen ze, waarop ik zei dat ik gescheiden was. Ze zeiden: als je liegt, ga je eraan. Ze riepen dat alle druzen ‘varkens’ zijn. Ze dwongen me een hoofddoek te dragen. Daarop heb ik een abaya aangetrokken. Tegen mijn 10-jarige zoontje zeiden ze: je moet Allah aanbidden en de sharia volgen.’
Tot welke regeringsfactie de mannen behoorden, weet Aslan niet. Een van hen droeg een politie-uniform, vertelt ze, een ander oogde als een buitenlander. Volgens de gerespecteerde denktank Syria in Transition zouden de troepen die Suwayda binnenvielen, vooral hebben bestaan uit nieuwe en onervaren rekruten van de Syrische politieacademie.
Aslans getuigenis over de sektarische leuzen strookt met beelden die op sociale media opdoken. Daarop is te zien hoe soldaten uit het regeringskamp bij druzische mannen de snorren scheren. In de Syrische context is dat een provocatie: de snor is voor druzen een symbool van hun cultureel-religieuze identiteit. ‘Er zijn geen snorren meer in Suwayda’, zingt een handvol regeringssoldaten in een van de filmpjes. Op andere filmpjes is te horen dat de druzen worden weggezet als ‘varkens’.
Lujain Hamza, een 36-jarige inwoner, vertelt dat ze uit voorzorg bij vrienden logeert. ‘We hebben nauwelijks geslapen en zijn alle besef van tijd verloren. Zoveel van mijn vrienden zijn vermoord. Ik wilde gisteren het huis uit om thuis kleren en medicijnen te halen, maar werd gelijk gewaarschuwd: ga niet de straat op, er zitten overal sluipschutters.’
Toen de Volkskrant Suwayda afgelopen lente bezocht, bleek de gemeenschap sterk verdeeld. Sommige druzen wilden opgaan in het nieuwe Syrië, andere waren mordicus tegen.
Het tweede, meer onverzoenlijke kamp onder leiding van de druzische sjeik Hikmat al-Hijri heeft nu de wind mee, en zal blijven ijveren voor een vorm van autonomie, al dan niet geruggensteund door buurland Israël.
‘Dit is een terroristisch regime’, herhaalt vrouwenrechtenactivist Aslan de woorden van de sjeik. ‘We willen in waardigheid leven. We zullen het nooit accepteren dat ze ons hun religie opleggen. Bij zo’n bewind zullen we ons nooit neerleggen.’
De honderden doden ten spijt, betekent dit dat de politieke situatie terug bij af is. Suwayda blijft onder druzische controle, zoals het vóór deze week ook was. Hoe houdbaar die status quo is, is onduidelijk. President Sharaa heeft zich flink vergist in de dadendrang van zowel de druzen als buurland Israël, maar lijkt vastbesloten om zijn land niet in afzonderlijke kantons uit elkaar te laten vallen.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant