De Europese Commissie sleept Nederland voor het Europese Hof van Justitie. Brussel is het oneens met de wijze waarop de NS het alleenrecht heeft gekregen om in Nederland treinen te laten rijden.
is economieverslaggever en specialist luchtvaart en spoorwegen.
Het is een escalatie van het conflict over de ‘hoofdrailnetconcessie’, de vergunning om op het grootste deel van het Nederlandse spoor te rijden. De NS krijgt die vergunning van de overheid consequent onderhands gegund. Dat betekent dat het spoorbedrijf tot en met 2033 weer het enige bedrijf is dat treinen mag laten rijden tussen belangrijke bestemmingen.
Concurrenten als Arriva vinden dat oneerlijk en ze zijn niet de enige. Ook de Europese Commissie is al jaren fel gekant tegen de monopoliepositie. Volgens Brussel worden er Europese regels geschonden. Zo had de regering eerst moeten inventariseren of er naast de NS andere bedrijven zijn die in Nederland treinen wilden laten rijden.
Opeenvolgende kabinetten hebben deze bezwaren altijd weggewoven. Volgens de overheid was er slechts sprake van een interpretatieverschil in wetteksten. Nederland weigerde in te binden.
In februari gaf Brussel Nederland de laatste kans om zich te bedenken over het besluit om de NS onderhands de vergunning te geven. Als het kabinet niet gehoorzaamde, kon dat leiden tot een rechtszaak bij het Europees Hof van Justitie, de hoogste Europese rechter.
Dat gaat nu gebeuren, zo maakt de Commissie donderdag bekend. Brussel ziet geen andere keus, blijkt uit een toelichting. ‘Ondanks de uitgebreide contacten tussen de diensten van de Commissie en de Nederlandse autoriteiten sinds 2020, heeft Nederland deze concessieovereenkomst (...) niet aangepast op een manier die tegemoet had kunnen komen aan de bezwaren van de Commissie. De Commissie daagt Nederland daarom voor het Hof van Justitie van de Europese Unie.’
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (I&W) was donderdagmiddag niet direct bereikbaar voor commentaar. Arriva en de andere spoorvervoerders, verenigd in de Federatie Mobiliteitsbedrijven Nederland, noemen de stap ‘logisch en in het geheel niet onverwacht’. Ook de NS noemt de rechtsgang ‘niet verassend, hoewel we ‘m natuurlijk liever niet hadden gehad’.
Dat Arriva en andere bedrijven meer concurrentie willen, is niet vreemd; ze zijn bedrijven op jacht naar een groter marktaandeel en hogere omzet. Dat Europa pleitbezorger is van marktwerking is vooral ideologisch gemotiveerd. Concurrentie levert in theorie betere en goedkopere producten en diensten op. Brussel beschouwt Europa als één markt in plaats van een verzameling landen. Het zijn de staatsbedrijven met hun monopolieposities, zoals de NS, die daardoor veel te verliezen hebben.
De Commissie stelt dat het van ‘essentieel belang’ is ‘om reizigers tegen lagere kosten aantrekkelijker en innovatiever diensten te bieden’. Maar het is onduidelijk of dat in de praktijk ook zo zal uitpakken, meent Wijnand Veeneman, hoogleraar aan de TU Delft. Hij ziet juist ‘grote risico’s’ als er meer vervoerders over het spoor gaan rijden, zei hij eerder tegen de Volkskrant.
Spoorwegnetwerken zijn ‘vrij complex’, waardoor coördinatieproblemen op de loer liggen. Veeneman: ‘Er zijn twee partijen die beide azen op hetzelfde spoor. Dat vraagt bij een eventuele overgang stevige regie van de overheid. Die zien we nu niet en daar zit het risico.’
Het is niet voor het eerst dat het Hof van Justitie wordt gevraagd zich over de monopoliepositie van de NS te buigen. Dat doet het sinds begin dit jaar ook op verzoek van de Nederlandse rechter. Bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) voeren NS-concurrenten ook een juridische strijd over het monopolie. Het conflict is ook daar terug te brengen tot een interpretatieverschil over de Europese regelgeving.
Om een einde te maken aan die onduidelijkheid, kan een Nederlandse rechter zich wenden tot het Hof van Justitie. In dat geval stelt het zogenoemde ‘prejudiciële vragen’. Het Hof legt dan uit hoe de wetgeving moet worden geïnterpreteerd. Wanneer het Hof in die zaak uitspraak doet is onduidelijk. De NS-treinen blijven in de tussentijd gewoon rijden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant