Een baanbrekende embryotechniek waarbij twee eicellen worden gebruikt, blijkt baby’s te verlossen van ernstige erfelijke ziekten. Dat blijkt uit de langverwachte resultaten van een onderzoek in Groot-Brittannië, waar inmiddels acht gezonde baby’s zijn geboren met het DNA van drie ouders.
is wetenschapsredacteur van de Volkskrant en schrijft over gezondheid.
Naar het Britse babynieuws werd wereldwijd uitgekeken nadat negen jaar geleden in New York het eerste kind van drie ouders was geboren. Artsen waren huiverig: voordat de nieuwe techniek elders kon worden gebruikt, moest eerst worden aangetoond dat de baby’s gezond zijn. Daarop besloten Britse artsen in 2018 om een wetenschappelijk onderzoek op te zetten.
De resultaten daarvan, die woensdagavond in vakblad The New England Journal of Medicine zijn gepubliceerd, zijn ‘enorm hoopvol’, zegt klinisch embryoloog Edith Coonen, verbonden aan het UMC in Maastricht. ‘Dit is het bewijs waarop we zaten te wachten.’
De drie-oudertechniek is een uitkomst voor een kleine groep vrouwen met DNA-afwijkingen in de mitochondriën, de energiefabriekjes die in de cellen drijven. Die afwijkingen kunnen leiden tot tal van ernstige, soms fatale ziekten in organen die de meeste energie nodig hebben, waaronder hart, spieren en hersenen. Alleen moeders kunnen dat DNA, en dus ook de fouten daarin, overdragen op hun kind. In Nederland hebben naar schatting vierduizend mensen een mitochondriale ziekte.
Een natuurlijke bevruchting is voor deze vrouwen een te groot risico, verduidelijkt Coonen. Het probleem is dat bij de meeste patiënten niet alle mitochondriën afwijkend DNA hebben, legt ze uit, en dat de overerving bovendien op een bijzondere wijze plaatsvindt. Bij de productie van eicellen wordt lukraak een aantal mitochondriën geselecteerd dat zich vervolgens vermenigvuldigt. ‘Heb je pech, dan wordt er veel fout DNA uitgekozen dat zich ook nog eens verveelvoudigt. Dan kan het kind een veel ernstigere ziekte krijgen dan de moeder.’
In Nederland komen vrouwen met een mitochondriale ziekte in aanmerking voor PGT, een methode waarbij via ivf embryo’s worden gemaakt die vooraf worden getest op de ziekte. Tot nu zijn op die manier bij deze groep vrouwen tien kinderen geboren, zegt Coonen, de landelijke coördinator van het programma. Deze techniek biedt alleen geen oplossing voor wensmoeders bij wie alle mitochondriën fout DNA bevatten, of in gevallen waarbij in alle embryo’s te veel verkeerde mitochondriën zijn geselecteerd.
Voor die groep biedt donatie van mitochondriën uitkomst. Bij die techniek transplanteren embryologen de gezonde celkern uit het embryo van de wensouders in een donorembryo, waaruit eerst de eigen celkern is verwijderd. Het resultaat: een driepersoons-embryo dat de gezonde mitochondriën heeft van de donor, en de celkern met daarin het volledige erfelijke materiaal van de eigen ouders.
Van de acht Britse baby’s die na toepassing van deze techniek zijn geboren, hadden er zes nauwelijks tot geen ziekmakend DNA meer in hun mitochondriën, zo wijst bloedonderzoek uit. Bij de twee anderen was die hoeveelheid zo laag dat ze er niet ziek van zullen worden, schrijven de artsen in hun artikel.
Het DNA in mitochondriën maakt slechts een honderdste procent uit van het complete menselijke genoom. De Britse baby’s hebben dus niet de kenmerken van twee moeders, benadrukt Coonen. ‘Wat je maakt tot wie je bent, is afkomstig van het DNA in de celkern, dus van de wensmoeder.’
Toch ligt de nieuwe embryotechniek medisch-ethisch gezien gevoelig, beseft ook Coonen. In veel landen is de techniek nog verboden, omdat er vragen zijn over de gevolgen van de ingreep op de kinderen. Coonen gaat ervan uit dat de positieve Britse resultaten ook in Nederland het gesprek op gang zullen brengen over toepassing van de nieuwe techniek.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant