is verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over identiteit, polarisatie en extremisme.
Met nieuwe wetgeving zou het mogelijk moeten worden om deepfakes makkelijker te laten verwijderen.
‘We schaffen Pinksteren af. We schaffen Pasen af. En we schaffen Kerstmis af.’ Deze woorden, die dankzij kunstmatige intelligentie uit de mond van de Deense premier Mette Frederiksen kwamen rollen in een video die door een politieke opponent werd verspreid, waren ruim een jaar geleden het startschot in Denemarken om deepfakes harder aan te pakken. Deze week kwam daar het eerste resultaat uit.
Door een nieuw wetsvoorstel krijgen Denen auteursrecht op hun eigen lichaam, gezichtskenmerken en stem. De wet moet het strafbaar stellen om met kunstmatige intelligentie foto’s, video’s of geluidsfragmenten van mensen te maken zonder dat de betrokken mensen hiervoor toestemming hebben gegeven.
Het is een lovenswaardige poging om de stortvloed aan door AI gegenereerde nepbeelden in te dammen. Een poging bovendien die binnenkort in Nederland navolging zal krijgen; de VVD werkt aan een vergelijkbaar voorstel. Een kanttekening is wel dat er onder juristen discussie is over de vraag of de huidige wetgeving niet al toereikend is om deze uitwassen te bestrijden. Het probleem zou vooral bij de handhaving liggen; justitie geeft onvoldoende prioriteit, door een gebrek aan capaciteit, aan het vervolgen van deze overtredingen.
In 2023 werd een 39-jarige man veroordeeld voor het maken en publiceren van een deepfake-pornovideo van presentatrice Welmoed Sijtsma. Vorig jaar werd bekend dat Nederlandse bekendheden, politici en leden van het Koninklijk Huis – met name vrouwen – slachtoffer zijn geworden van deepfakeporno. Velen deden hiervan aangifte. Ook middelbare scholen kampen met het probleem dat er neppornobeelden van leerlingen worden verspreid, gemaakt met een app waarin je alleen maar een foto van een klasgenoot hoeft te uploaden.
Het zou voor zich moeten spreken dat het fabriceren, publiceren en doorsturen van deepfakes en nepporno niet zomaar een geintje is en dat de slachtoffers soms jarenlang last hebben van de gevolgen. Toch lijken velen deze handelingen onschuldig te vinden, of de pakkans te klein, aangezien de hoeveelheid deepfakevideo’s in duizelingwekkende snelheid toeneemt. Van 2019 tot 2023 is het aantal video’s met 550 procent gegroeid volgens een schatting van het State of Deepfakes-onderzoek, bij 98 procent hiervan ging het om porno. Sindsdien zal het alleen maar harder zijn gegaan.
‘Het recht is nu evident niet in staat om het probleem op te lossen’, zei universitair hoofddocent artificiële intelligentie en mensenrechten Bart van der Sloot woensdag in de Volkskrant. Daarom is hij benieuwd of het Deense wetsvoorstel meer duidelijkheid kan bieden. Met nieuwe, heldere wetgeving zou het mogelijk moeten worden om deepfakemateriaal makkelijker te laten verwijderen: zonder toestemming zijn de beelden per definitie onrechtmatig.
Belangrijker nog is het signaal naar de samenleving dat van strengere handhaving uitgaat: je komt er niet zomaar mee weg, zelfs het doorsturen van nepporno is al strafbaar. Dat is maar één kant van de bewustwording. Ook een schild van scepsis is helaas nodig om weerbaar te zijn in de huidige mediacultuur: we leven allang in een wereld waarin we de beelden die we tegenkomen niet zomaar kunnen vertrouwen.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant