Vanmiddag valt de Europese ‘budgetbom’. De Europese Commissie presenteert haar voorstel voor nieuwe EU-meerjarenbegroting (2028-2034): ruim duizend miljard euro, die verdeeld moeten worden over boeren, bedrijven, regio’s en 27 landen. En die betaald moeten worden door diezelfde lidstaten. Wat staat er op het spel?
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
Welk budget stelt de Europese Commissie voor?
Dat is de hamvraag waarop iedereen in Brussel – én in de nationale hoofdsteden – vandaag een antwoord hoopt te krijgen. In uitgelekte conceptplannen van de Europese Commissie stonden XX-en bij alle bedragen en percentages die te maken hadden met de omvang van de meerjarenbegroting. Dat het bedrag geheim is gebleven, mag zeer opmerkelijk genoemd worden. Alleen Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en een zeer klein clubje getrouwen kennen de cijfers. Om lekken te voorkomen werden de andere commissarissen pas dinsdagavond op de hoogte gesteld.
Het huidige meerjarenbudget (2021-2027) bedraagt ruim 1.200 miljard euro, per jaar dus ongeveer 175 miljard euro, circa 1 procent van het Europese bruto nationaal product. De verwachting is dat de Commissie met een iets hoger bedrag komt vanwege alle nieuwe ambities (defensie, concurrentie) die de EU-landen bij de EU neerleggen. Veel speelruimte is er niet, waarschuwen EU-diplomaten: de meeste EU-landen staan er financieel weinig florissant voor.
Waar gaat het geld heen?
Hier zit naar het zich laat aanzien de grootste ambitie van de Commissie. Al jaren gaat ruwweg een derde van het geld naar de landbouwsector en een derde naar subsidies voor armere regio’s. De rest is voor zaken als onderzoek, innovatie, migratie en de personeelslasten. Nederland klaagt, net als Duitsland, al heel lang over deze verdeling omdat ze niet meer van deze tijd zou zijn.
Inmiddels willen de EU-landen dat meer geld wordt uitgegeven aan defensie en veiligheid, voor een sterker bedrijfsleven, de groene transitie, bewaking van de Europese buitengrenzen en akkoorden met Afrikaanse landen om migranten terug te nemen. Daarnaast moeten ook de leningen van het Europese covid-herstelfonds worden afbetaald: een kleine 30 miljard euro per jaar.
De voorgestelde verhoging van het EU-budget is bij lange na niet genoeg om alle nieuwe wensen en noden te financieren. Vandaar dat de Commissie de hele opzet van de begroting wil veranderen. Er komt een speciaal concurrentiefonds, mede voor defensie-industrie. Verder worden de landbouw- en regiosubsidies samengevoegd in aparte potjes voor de lidstaten die daaruit ook andere prioriteiten moeten bekostigen.
Het geeft vereenvoudiging en meer vrijheid voor de EU-landen maar betekent ook dat de EU-steun voor boeren niet langer gegarandeerd is. Het geld wordt pas verstrekt als het land de rechtsstaat respecteert en eventueel beloofde hervormingen daadwerkelijk invoert.
Tevens wordt er fors gesnoeid in de vele honderden subsidieprogramma’s – de ‘Europese financiële melkweg’, volgens de schaarse kenners – om te besparen en de huidige overlap en bureaucratische lasten te verminderen.
Waar komen deze miljarden vandaan?
De Europese begroting wordt in belangrijke mate (65 procent) gefinancierd met een bijdrage van de EU-landen op basis van hun nationaal inkomen. Hoe rijker het land, hoe hoger de afdracht. Daarnaast krijgt de EU een deel van de btw-opbrengsten en invoerheffingen, bij elkaar goed voor 30 procent van het budget. Verder worden de EU-uitgaven betaald uit een heffing op plastic afval en via door de EU opgelegde boetes aan lidstaten en bedrijven.
Omdat een forse verhoging van de bijdrage van de lidstaten politiek onhaalbaar is, stelt de Commissie een aantal nieuwe inkomstenbronnen voor. De opbrengst van de CO2-uitstootrechten die bedrijven kopen, zou gedeeltelijk naar Brussel moeten worden doorgesluisd. Nu houden de lidstaten dit zelf. Eenzelfde afroming voorziet de Commissie bij koolstofheffing voor buitenlandse bedrijven. Een derde noviteit is een belasting voor bedrijven met een omzet van meer dan vijftig miljoen euro, die actief zijn in meerdere EU-landen.
Daarnaast wil de Commissie een extra accijns op tabak om de Europese schatkist te spekken, alsook een heffing op elektronisch afval. Al met al moeten deze nieuwe inkomstenbronnen zeker tientallen miljarden euro per jaar opleveren.
Meer geld, nieuwe belastingen en een andere verdeling: hoe ziet het politieke strijdtoneel eruit?
Het Commissievoorstel is de aftrap van een bikkelhard politiek gevecht de komende twee jaar. De finale wordt een marathon-top in de zomer van 2027 waarbij de grote uitruil plaatsvindt tussen geld en ambities. Elk land heeft een veto. Meestal sneuvelt in deze strijd de verbaal zo toegejuichte vernieuwing van het EU-budget als eerste. De huidige meerjarenbegroting werd in juli 2020 na vijf dagen intens overleg afgehamerd, samen met het herstelfonds.
Het demissionaire Nederlandse kabinet heeft als inzet een bescheiden budget, vol vernieuwing. De Nederlandse afdracht aan de EU moet worden beperkt, het kabinet heeft een besparing van 1,6 miljard euro per jaar ingeboekt vanaf 2028. Wist Nederland zich in 2020 gesteund door een kleine maar hechte club begrotingshaviken – de Frugal Four: Nederland, Oostenrijk, Denemarken, Zweden – nu staat Den Haag redelijk alleen. De Deense premier Mette Frederiksen bepleit overal meer EU-geld – inclusief eurobonds – voor een sterkere defensie.
Gelukkig voor Nederland is het andere kamp – de zuidelijke en oostelijke EU-landen – inmiddels ook uitgedund. Frankrijk houdt zich stil: met een begrotingstekort van bijna 6 procent en een staatsschuld van meer dan 100 procent, kan het zich geen extra EU-uitgaven meer veroorloven. Polen daarentegen roert zich luidkeels met de roep om veel meer geld voor veiligheid. Net als het Europees Parlement, dat ook zo zijn wensen heeft voordat het akkoord gaat.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant