Met de belofte van nieuwe Amerikaanse steun aan Oekraïne lijkt Donald Trumps houding ten opzichte van Vladimir Poetin 180 graden te zijn gedraaid. Zijn woorden zijn fel, maar toch wiebelt er van alles aan de plannen. Hoe moet zijn draai worden geïnterpreteerd?
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over Noord-Amerika, het Caribisch gebied en Suriname.
Als de Amerikaanse president Donald Trump doet wat hij maandagavond in het bijzijn van Navo-chef Mark Rutte beloofde, is zijn Oekraïne-beleid nauwelijks meer te onderscheiden van dat van zijn voorganger Joe Biden. Trump wil Oekraïne op grote schaal van wapens voorzien. En als er binnen vijftig dagen geen vredesplan op tafel ligt, zal hij Rusland én de afnemers van Russische producten geselen met importheffingen ‘tot 100 procent’.
Nooit eerder richtte Trump hardere woorden aan Vladimir Poetin, die hij sinds zijn eerste presidentstermijn beschouwt als een geestverwant. Maar het lijkt erop dat Trump de afgelopen weken heeft ingezien wat zijn critici al maanden verzuchten: dat de Russische president een spelletje speelt met zijn Amerikaanse collega en niet geïnteresseerd is in welke vredesonderhandelingen dan ook. Dat inzicht valt slecht. ‘Mijn gesprekken met hem zijn erg aangenaam – en dan worden er ’s nachts raketten afgestuurd op Kyiv of een andere stad’, zei de president afgelopen weekeinde. (Het denkbeeldige museum van Trumps memorabele uitspraken heeft er weer een pronkstuk bij.)
Poetins gedrag zit Trump dusdanig dwars dat hij afstapt van de belangrijke verkiezingsbelofte om zijn eigen succes te meten aan ‘de oorlogen die we beëindigen’ en ‘de oorlogen waaraan we nooit zullen beginnen’. De grote vraag, op basis van de tumultueuze maanden sinds zijn inauguratie, is echter hoelang Trump deze nieuw ingeslagen weg zal volgen. Zijn steun aan Oekraïne is zeker niet onvoorwaardelijk, maakte hij maandag ook duidelijk. ‘Dit is niet Trumps oorlog’, zei hij twee keer. ‘Dit is de oorlog van Biden en de Democraten.’
Die distantie zit ook ingebouwd in de manier waarop de Amerikaanse wapensteun is georganiseerd. De Amerikanen leveren niet direct aan Oekraïne, maar via de Europese Navo-partners. Zij leveren het door Kyiv gevraagde materiaal, om hun eigen voorraden vervolgens aan te vullen in de VS – tegen betaling. Europese leiders zullen binnenkort met de Oekraïense president Volodymyr Zelensky om de tafel gaan om de behoeften te inventariseren, verduidelijkte Rutte. De Navo coördineert de transporten.
Dit plan werd vorige maand afgekaart tijdens de Navo-top in Den Haag, maar het idee stamt volgens CNN al uit de eerste weken van Trumps presidentschap. Toen legde Trump de schuld voor de Russische invasie bij Oekraïne en kafferde hij Zelensky in het Oval Office voor lopende camera’s uit: ‘Je speelt met de levens van miljoenen mensen, je speelt met de Derde Wereldoorlog!’
Daarop gingen Rutte en Europese leiders koortsachtig op zoek naar een strategie waarmee de Amerikanen wapens zouden blijven leveren, maar Trump tegelijkertijd geloofwaardig kon aantonen dat Washington afstand nam van het conflict. Dat lijkt gelukt. Op deze manier zijn de wapens sneller aan het Oekraïense front en profiteert de Amerikaanse economie van de steun, legde Trump maandag tevreden uit. ‘We hebben een heel grote deal gesloten.’
Toch wiebelt er van alles aan dit nieuwe Amerikaanse steunplan. Zo is het nog de vraag welke Europese landen de benodigde wapens zullen leveren. Oekraïne heeft vooral dringende behoefte aan Patriot-raketsystemen om zich beter te kunnen verdedigen tegen de dodelijke regen van raketten en drones.
De enige officiële toezegging daarvoor komt tot nu toe van Duitsland. Defensieminister Boris Pistorius bevestigde dinsdagochtend de levering van twee Patriot-systemen, nadat ook hij maandag naar Washington was gevlogen voor een bezoek aan zijn collega Pete Hegseth.
Verder stuit het plan om Poetin te straffen met nieuwe economische sancties op scepsis bij experts, omdat handelsbeperkingen Rusland tot nu toe niet uit het lood brachten. Zogeheten secundaire sancties voor Ruslands belangrijkste handelspartners India en China zouden effectiever zijn. Maar het blijft de vraag of Trump die echt zal opleggen, omdat ze ook de Amerikaanse economie schaden. Sanctiedeskundige Edward Fishman wijst er in The New York Times op dat Trump zware maatregelen tegen China steeds op het laatste moment intrekt.
Het is ook de vraag hoe de reactie van Trumps trouwste volgelingen, de Maga-beweging, op langere termijn uitpakt. ‘We bewapenen mensen op wie we geen invloed kunnen uitoefenen’, zei Steve Bannon, de officieuze ideoloog van het trumpisme, maandag in zijn eigen podcast. ‘We worden voorgelogen en in de val gelokt en de prijs daarvan kan een volgende wereldoorlog zijn.’
Sommige Maga-volgelingen zijn toch al nijdig, omdat het Witte Huis vorige week officieel afstand nam van de door hen verspreide complottheorieën rond de dood van zedendelinquent Jeffrey Epstein. Trumps steun aan Oekraïne voegt daar een potentiële splijtzwam aan toe.
Maar de grootste zwakte van het plan is de intentie waarmee Trump opeens partij kiest voor Zelensky. Oud-president Biden steunde het land uit de diepe overtuiging dat de Russische invasie indruist tegen internationaal recht en dat Poetin een bedreiging is voor Europa en de westerse waarden. Trump handelt uit wrok jegens Poetin, niet uit affiniteit met Oekraïne. Een slimme tegenzet van de Russische leider kan Trumps woede doen verdampen.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant