is wetenschapsredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over natuur en biodiversiteit.
Eeuwenlang diende het paard de mens voor oorlog, landbouw, vervoer en vermaak. Nu kantelt het denken over het welzijn van het edeldier.
Het blijft een geniale uitvinding, zo’n 60 miljoen jaar geleden: een organisme dat exact één pk vermogen levert, met enkel gras als brandstof. Het paard dus, dat de geschiedenis van de mensheid beslissend heeft voortgetrokken. Oorlogen, landbouw en vervoer hebben honderdduizenden jaren gedreven op het dier. Nog steeds kun je er een kar mee trekken of prinsessen mee door de Wassenaarse branding laten galopperen.
Het edeldier verdient een vorstelijker behandeling dan het lang heeft gehad. Als de mens hem al op een voetstuk zette, was het meestal op een sokkel om steigerend een staatsman of ‘oorlogsheld’ te dragen. Nu lijkt een keerpunt te ontstaan.
Waar ruiters in de ‘paardensport’ zich doorgaans beroepen op een diepgevoelde band met hun dier, werd enkele weken geleden de Australische ruiter Heath Ryan geschorst. Er was een video opgedoken waarop hij zijn paard Nico had afgerost met een zweep. De dressuurruiter, actief op de Olympische Spelen van Beijing in 2008, deed dit ‘in het belang van het paard’, zo verklaarde hij. Het dier deed niet wat er van hem werd verlangd en het speet de dierenvriend dat zijn behandeling op video was vastgelegd: ‘Als ik aan mezelf had gedacht, was ik er meteen vandoor gegaan en had ik Nico naar de slacht gestuurd’.
Vorig jaar werd de Britse dressuuramazone Charlotte Dujardin (winnaar van zes olympische medailles) ook al geschorst om dezelfde reden.
Tot zover de dierenliefde.
Langzaam lijkt de mens oog te krijgen voor het welzijn van het paard. Vorige week veroordeelde de rechter de eigenaar van de schimmel die in 2022 door zijn hoeven was gezakt tijdens de intocht van Sinterklaas in Dordrecht. Het was ‘in zeer slechte conditie’: te mager, onrustig en instabiel op zijn benen. En Sinterklaas was te zwaar.
In deze rubriek geeft Jean-Pierre Geelen, natuurredacteur van de Volkskrant, zijn persoonlijke commentaar op opmerkelijke confrontaties tussen mens en natuur.
De toenemende obesitas drukt ook op de rug van het paard. Wie boven de 95 kilo weegt, is bij manege de Bongerd in Groningen niet meer welkom. En niet alleen daar.
Illustratief voor het nieuwe tijdperk is ook de kop boven een artikel in NRC van enkele weken geleden: ‘Dwang zit diep verankerd in de paardensport; kan dat nog?’ Geoefende krantenlezers weten: na een vraagteken in een kop luidt het antwoord meestal: nee. En zie: ‘Als de paardensport wil blijven bestaan in een maatschappij die minder geduld heeft met dierenmisbruik – ‘Ik noem het circus, het dolfinarium’ – dan zal de omgang met paarden anders moeten’, zei een manegehouder in de krant.
Na vele eeuwen is de vraag inderdaad hoe leuk het paard het vindt om twintig jaar lang elke dag stomme rondjes te moeten sjokken in een manegebak, met een ijzeren stang in z’n bek en een mens op z’n rug die hem zit op te jutten met een zweepje en om de haverklap z’n hakken in zijn zij klakt.
‘Ook daar waar liefde, genegenheid en het verbond tussen mens en dier werd verondersteld, is kritiek mogelijk en nodig’, schreef de Raad voor Dierenaangelegenheden vorig jaar in een rapport over dier en plezier. Zoals de gans bij het traditionele ‘ganstrekken’ werd vervangen door een nepexemplaar, moeten ook andere sectoren van ‘dierplezier’ zich buigen over de drie V’s: ‘Vervanging, vermindering en verfijning’.
Zo hoopt de raad de mens aan te sporen tot diervriendelijker gedrag. Mogelijk zijn de genuanceerde bewoordingen te vrijblijvend en gaan sommige mensen met de hakken in het zand. Een zweepje zal ze leren.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns