In de rubriek De broeikas schrijft klimaatverslaggever Jeroen Kraan wekelijks over wat hem opvalt. Deze week: Tata Steel presenteert zijn plannen om in 2030 te verduurzamen. Of is het vooruitzicht van groen staal stiekem al morsdood?
Misschien ken je Schrödingers kat, het beroemde gedachte-experiment over een kat die al dan niet levend in een doos zit. Volgens de wetten van de kwantummechanica is die kat tegelijk levend en dood, totdat je de doos openmaakt om te kijken of hij nog ademt.
De verduurzamingsplannen van Tata Steel voelen voor mij een beetje als Schrödingers staalfabriek. Het vooruitzicht van groen staal is zowel springlevend als morsdood, totdat de black box van de klimaatafspraken tussen de staalfabrikant en de overheid opengaat. Komt er geen staatssteun, dan kan het feest volgens Tata Steel niet doorgaan.
Ook toen ik eind 2023 mijn podcastserie over Tata Steel publiceerde, hingen deze onderhandelingen al als een zwaard van Damocles boven de fabriek. Ruim anderhalf jaar later zit de doos nog steeds potdicht.
Dat betekent niet dat ze in IJmuiden stilzitten. Deze week nodigde het bedrijf omwonenden uit om te komen luisteren naar een uitgebreide presentatie over de vergroeningsplannen, die zijn uitgewerkt in meer dan vierduizend pagina's aan milieustudies.
In een café in Wijk aan Zee kwamen enkele tientallen inwoners op de uitnodiging af. Ik heb met interesse geluisterd naar de presentaties van Tata, de provincie Noord-Holland en de omgevingsdienst, en naar de kritische vragen van omwonenden. Maar steeds bleef me toch een gevoel bekruipen: kijken we hier nou naar een plan dat straks echt wordt uitgevoerd, of is het stiekem al in het rijk der doden?
Bij Tata Steel werken honderden mensen aan de groenstaalplannen, vertelt een woordvoerder van het bedrijf. De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied heeft een team van 35 mensen in stelling gebracht om de komende jaren een enorme stapel vergunningaanvragen te behandelen. Begin augustus wordt het eerste 'mandje' aanvragen ingediend om de bouw van twee nieuwe gigafabrieken mogelijk te maken.
Maar dat kan dus ook allemaal voor niets zijn. Volgens een vertrouwelijk rapport waar het FD onlangs uit citeerde, gaat de eerste verduurzamingsronde van Tata Steel 3,2 miljard euro kosten. Het is niet bekend welk deel daarvan Tata zelf wil betalen, en wat de Staat bereid is op tafel te leggen.
Sowieso gaan de onderhandelingen over veel meer dan geld alleen. Omwonenden van Tata Steel maken zich al lange tijd zorgen over hun gezondheid - terecht, volgens onderzoek van het RIVM. De Dorpsraad Wijk aan Zee vindt dat de vergroeningsplannen niet genoeg verbetering brengen. Uit de milieustudies blijkt dat de uitstoot van veel zeer zorgwekkende stoffen daalt, maar dat de hoeveelheid fijnstof in de omgeving juist licht kan stijgen.
Daar wordt nog een oplossing voor gezocht, zegt Tata Steel, bijvoorbeeld in de vorm van overkappingen boven sommige grondstoffenopslagen. Die zitten nog niet in de omvangrijke milieustudie, maar worden onderdeel van, jawel, de maatwerkafspraak met de overheid.
Geen wonder dat de onderhandelingen daarover zo lang duren. CO2, stikstof, gezondheid: deze deal moet het allemaal in één keer regelen. De belangen zijn immens, want de verduurzaming van Tata Steel is cruciaal voor het halen van de Nederlandse klimaatdoelen. Het bedrijf is ook nog eens onderdeel van een strategische industrie die Europa maar al te graag wil beschermen.
Het demissionaire kabinet kan geen blanco cheque uitschrijven aan Tata Steel, maar heeft wel een erg lastige onderhandelingspositie. Welke politicus durft nu nee te zeggen tegen staatssteun voor Tata, met plannen die al zo vergevorderd zijn en te midden van constant luidende noodklokken bij de industrie?
Schrödingers staalfabriek is dus levend en dood tegelijk, maar misschien ook wel too big to fail.
Het is de vraag of de EU nog als klimaatleider naar de volgende klimaattop in Brazilië kan. De lidstaten en het Europarlement worstelen met het klimaatdoel dat Eurocommissaris Hoekstra heeft voorgesteld voor 2040.
De groei van hernieuwbare energie in Europa gaat razendsnel. In juni was zonne-energie voor het eerst de belangrijkste bron van alle elektriciteit in de EU, blijkt uit nieuwe cijfers.
De begrotingswet van Amerikaans president Trump gaat ondertussen juist zorgen voor miljarden tonnen extra CO2-uitstoot en hogere energierekeningen voor Amerikanen, blijkt uit onderzoek van Princeton University. De bouw van wind- en zonneparken zal sterk teruglopen door het afschaffen van belastingvoordelen.
Mensen zijn mysterieuze wezens. Zo ben ik, een klimaatjournalist, dol op Formule 1. Ik heb meermaals geschreven over alle manieren waarop deze sport behoorlijk belabberd is voor de aarde, maar toch kan ik niet ontkennen dat ik het spannend vind om auto's heel hard vroem vroem te zien doen op circuits op idiote locaties, zoals midden in een Nederlands natuurgebied.
Zo zijn er ook allerlei dingen aan de film F1 die ik vreselijk vind. Het is in feite een 2,5 uur durende reclame, niet alleen voor de sport Formule 1, maar ook weer voor alle sponsors waarvan de Formule 1 aan elkaar hangt.
En toch. Regisseur Joseph Kosinski (Top Gun: Maverick) weet geen raad met de afgezaagde dialogen, maar brengt het racegeweld prachtig in beeld. In de film omschrijft hoofdrolspeler Brad Pitt hoe hij tijdens een race soms heel even alles achter zich kan laten, en zich voelt alsof hij vliegt. Zo wist ik tijdens het kijken van deze film soms ook mijn rationele brein uit te schakelen en te genieten van het pure spektakel - heel even. Nu in de bioscoop.
Ik ontvang graag jullie vragen, feedback en tips! Je kan me bereiken via jeroen@nu.nl.
Source: Nu.nl economisch