Al in de 19de eeuw traden flamenco-artiesten, die deels voortkwamen uit de Roma-gemeenschap, op in cafés in Andalusië. Tegenwoordig houdt het massatoerisme de industrie draaiende. Maar voor veel artiesten is flamenco in de eerste plaats een roeping.
is correspondent Spanje, Portugal en Marokko van de Volkskrant. Hij woont in Madrid.
Triana, de oude zigeunerwijk van Sevilla, is dé plek om de bekendste uitdrukking van de Spaanse volkscultuur te zien: flamenco. Of in ieder geval: dat is wat Annemarie Michiels (31) hoorde van haar Vlaamse stadsgids, tijdens een fietstocht door het openluchtmuseum dat Sevilla heet. ‘Hij vertelde dat dit de plek is waar de flamenco is ontstaan.’
Het is eind juni, de periode waarin de kasseien in de straten van de hoofdstad van Andalusië als kooltjes beginnen te gloeien. Ondanks die zelfs onder Spanjaarden beruchte hitte durfde Michiels het aan om met een vriendin een midweekje Sevilla te boeken. Via GetYourGuide, een onlinereisgids, speurde de Eindhovense naar de mooiste flamencoshow. Want: ‘Als je in deze stad bent, kun je niet weggaan zonder een flamencoshow te hebben gezien.’
Deze zomer bezoekt de Volkskrant elke week een tourist trap: zo’n toeristische trekpleister waar amper lokale bewoners komen en die vaak een uitvergrote versie toont van een nationaal cultureel element.
En dus staat Michiels nu in de foyer van het Teatro Flamenco Triana. Dat is ontworpen als een klassieke Andalusische binnenplaats, met rondom bogen die op zuilen rusten en muren die bekleed zijn met groene en gele tegeltjes. In een glazen vitrine liggen souvenirs: ansichtkaarten met dansscènes en magneten in de vorm van flamencodanseressen.
Prijs toegangskaartje: 25 euro (20 euro voor studenten en gepensioneerden, 15 euro voor kinderen van 4 tot 12 jaar)
Aantal bezoekers: 70 duizend in 2024
Organisatie die erachter zit: Fundación Cristina Heeren
Michiels heeft geen tijd om er een blik op te werpen. De show met ‘de meest pure flamenco in het hart van Triana’, zoals het uithangbord van het theater belooft, gaat beginnen.
Alleen al in Sevilla bestaan er zo’n twintig theaters en tablaos, zoals de kleinere zalen heten. Sevillanen vind je hier niet snel. Het publiek bij de flamencoshows, die soms wel drie keer per dag door dezelfde artiesten worden opgevoerd, bestaat bijna volledig uit toeristen. Zij komen af op een fenomeen dat zeker in het buitenland niet wordt gezien als typisch Andalusisch, maar als een symbool van heel Spanje, net als stierenvechten en paella.
Het massatoerisme in de stad houdt een steeds grotere flamenco-industrie draaiende. Het Teatro Flamenco Triana, dat plek biedt aan 120 toeschouwers, is een goed voorbeeld: hoewel het traditioneel oogt, opende het pas in 2018 zijn deuren.
In iedere zaal, groot of klein, is de belofte dezelfde: een authentieke flamenco-ervaring. Dat er professionele shows worden opgevoerd, is niet nieuw. Al in de 19de eeuw traden flamenco-artiesten op in cafés cantantes, zangcafés. Een deel van die artiesten kwam voort uit de gemarginaliseerde Roma-gemeenschap in Andalusië. Voor die tijd bezongen de Roma hun hartzeer vooral in eigen kring en op straat – ook in Triana. Zo legden zij de basis voor wat nu flamenco is.
Die achtergrond is een iets andere dan die van Cristina Heeren, de grote vrouw van het Teatro Flamenco Triana. Heeren is een 82-jarige Spaans-Amerikaanse gravin die als een blok viel voor de flamenco, en die nu pendelt tussen haar huizen in New York, Granada en Sevilla.
De aristocrate heeft aan ieder detail gedacht voor haar theater, dat ze optuigde in een oude deegwarenfabriek. De theaterstoelen, waarvan er voor de late show van 21.00 uur zo’n veertig zijn gevuld, zijn stevig en comfortabel. De verlichting van het podium is precies fel genoeg en beweegt mee met de vijf artiesten. De microfoons van de twee zangers geven hun lange uithalen kraakhelder door.
Het lijkt te formeel, te elegant voor de rauwe passie die flamenco hoort te zijn. En toch. De zweetdruppels die van het lange zwarte haar van danser Alejandro Rodríguez spatten: die zijn echt.
Dat geldt ook voor de diepe concentratie van gitarist Salvador Gutiérrez, zijn ogen strak gericht op het voetenwerk van de danser, die in flamenco het ritme bepaalt. En voor de van emotie vertrokken blikken – vaak ernstig, dan weer speels – van danseres Marta Cañizares, die bevangen lijkt door de duende: de staat van extase die alleen de beste flamenco-artiesten kunnen bereiken.
Zijn de flamencoshows wel tourist traps, of hebben ze daar slechts alle trekken van? Dat laatste, stellen na afloop de artiesten zelf. Hoewel je als bezoeker heus pech kunt hebben, halen veel optredens een prima niveau.
Ook voor goede artiesten zijn de toeristische shows een uitkomst. Hier kunnen ze dagelijks optreden, in plaats van alleen op de schaarse festivals die Spanjaarden bezoeken om aan hun flamenco-trekken te komen.
Dat biedt artiesten een ‘economische stabiliteit’ die ze zonder de toeristen niet zouden hebben, zegt gitarist Gutiérrez (55), die in zijn carrière optrad van Parijs tot Sydney. Niet dat ze er een fortuin mee verdienen. ‘Flamenco is een roeping. Geld komt op de tweede plek.’
Naast een inkomstenbron zijn de shows ook een uitlaatklep voor die roeping, zegt danser Rodríguez (41). Hij voelt het meteen als hij een paar dagen niet heeft opgetreden. ‘Mijn lijf vraagt me dan om te dansen.’
Die hartstocht mist zijn uitwerking niet op het theaterpubliek. Toeristisch of niet: wat ze net heeft gezien, voelde ‘heel intens’, zegt Annemarie Michiels als ze weer buiten staat. ‘Alsof je even in een andere wereld zit.’
Wie de voorkeur geeft aan een intiemere ambiance dan die in een theater, kan in de wijk Triana terecht bij Sala Almoraima. In dit tablao met zestig zitplaatsen zit het publiek rondom het podium – dichterbij kun je niet komen. Eigenaar Daniel Fernández treedt er zelf op als gitarist. Foto’s maken mag, maar alleen in de laatste vijf minuten van het optreden.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant