Niet alleen aan de grens, maar zelfs in de computers van activisten faciliteren techbedrijven het extreme migratiebeleid van de regering-Trump. Nu Elon Musk is vertrokken, bouwen andere invloedrijke techmiljardairs rustig verder aan een dystopische toekomst.
Heidi (36) komt uit Texas. Ze is gescheiden en heeft geen kinderen. Als hobby’s heeft ze ‘activisme’ en bakken. Heidi is eenzaam, uitgesproken, en overduidelijk geradicaliseerd. Ze zoekt naar meer betekenis in het leven.
Maar: Heidi bestaat niet echt. Ze is een ‘honeypot’, lokaas, ontwikkeld door techbedrijf Massive Blue. Hun virtuele personages infiltreren op grote schaal online gemeenschappen en doen zich daar voor als gelijkgestemden. De communicatie van Heidi met échte activisten sluist Massive Blue vervolgens direct door naar verschillende overheidsdiensten.
Onder meer de Amerikaanse politiekorpsen bij de Mexicaanse grens maken gebruik van dit soort door AI gegenereerde figuren. Volgens verschillende Amerikaanse media zet de regering-Trump zulke personages ook in tegen protesterende studenten en politieke activisten.
In de pogingen van de regering-Trump om de grootste deportatieoperatie uit de Amerikaanse geschiedenis op te zetten, is op de achtergrond de handtekening zichtbaar van de grote technologiebedrijven uit Silicon Valley.
Terwijl de meest zichtbare techbro Elon Musk na zijn harde breuk met Trump deze week vooral bezig is met de oprichting van een eigen politieke partij om zijn doel van een gekortwiekte en pro-tech-overheid nog beter te kunnen verwezenlijken, timmeren de bedrijven van ándere invloedrijke techmiljardairs namelijk nog altijd samen met de regering-Trump aan een dystopische toekomst.
Allereerst is daar Palantir. Het bedrijf legt zich toe op het combineren van op het eerste gezicht betekenisloze gegevens voor patroonherkenning die onder meer moet leiden tot de detectie van fraudeurs, maar ook wordt ingezet bij het opsporen van immigranten voor deportatie.
Palantir – ooit door The New York Times aangeduid als de ‘kwaadaardige hoofdpersoon van de datarevolutie’ – is altijd controversieel geweest. Inlichtingendiensten over de hele wereld (de CIA behoorde in 2005 tot de eerste investeerders) zijn dol op het bedrijf, maar juist door dit soort opdrachtgevers blijft het schimmig hoe Palantir precies te werk gaat.
Palantir levert de Amerikaanse immigratiedienst ICE geavanceerde software voor data-analyse die een centrale rol speelt bij het identificeren en volgen van immigranten die ICE wil deporteren. Hun nieuwste systeem daarvoor heet ImmigrationOS, een platform dat in 2025 in gebruik werd genomen via een nieuw contract met ICE.
Een andere grote speler in de deportatie-operatie van de regering-Trump is het minstens zo beruchte Clearview, gespecialiseerd in software voor gezichtsherkenning. Met hulp van een database van miljarden gezichten, bijeengeschraapt op sociale media, koppelt het bedrijf de beelden van personen die op bewakingscamera’s staan aan een identiteit.
In Nederland is de software verboden vanwege verregaande privacy-overtredingen, maar Amerikaanse politiekorpsen mogen die gewoon gebruiken. Hetzelfde geldt voor de FBI en ICE. Officieel gebruikt de immigratiedienst Clearview alleen voor het opsporen van mensen- en drugshandel, maar experts van de onafhankelijke waakhond Tech Inquiry noemen het zeer waarschijnlijk dat de software ook bij deportaties wordt ingezet.
Nog een voorbeeld. Anduril Industries is een Amerikaans defensietechnologiebedrijf dat geavanceerde systemen zoals autonome drones en AI-gestuurde surveillancetorens ontwikkelt voor onder meer grensbewaking.
De grote rol van deze bedrijven bij deportaties en de strijd tegen politieke tegenstanders van de regering-Trump tekent de schaduwmacht die Silicon Valley al langer aan het vergaren is, overigens ook al onder Democratische regeringen. Zo kreeg Palantir zijn eerste opdracht voor ICE onder president Obama, in 2011.
Sleutelfiguur daarin is techmiljardair Peter Thiel, een van de oprichters van Palantir, investeerder in ClearView en financier van Anduril, waar veel oud-medewerkers van Palantir werkzaam zijn. De banden met zijn bedrijven zijn door de regering-Trump de laatste maanden stevig aangehaald.
Zo kende de overheid ruim 900 miljoen dollar aan nieuwe contracten toe aan Palantir. Er lijken ook persoonlijke belangen te zijn: Stephen Miller, plaatsvervangend stafchef van het Witte Huis en architect van het harde immigratiebeleid, heeft tussen de 100 en 250 duizend dollar aan aandelen in Palantir, zo zou blijken uit openbare documenten van het Witte Huis.
Thiel verwierf zijn faam en invloed als oprichter en CEO van PayPal, waar hij samenwerkte met Musk, en was een vroege investeerder in Facebook. Hij was een van de eerste techondernemers die Trump steunde tijdens de presidentsverkiezingen van 2016, toen dat in Silicon Valley nog taboe was. Thiel gaf Trump in techkringen geloofwaardigheid en invloed, mede door zijn netwerk en financiële steun.
In de jaren daarna bleef hij invloedrijk binnen de Republikeinse partij. Thiel speelde een cruciale rol bij het overtuigen van Trump om JD Vance als running mate te kiezen. Vance geldt inmiddels als het stevigste lijntje tussen Trump en de wereld van de techbro’s, zeker nu Musk sinds de ruzie definitief uit de MAGA-rolodex lijkt geschrapt.
Van Thiel is bekend dat hij overtuigd rechtslibertair is. In zijn studententijd verdedigde hij de apartheid, noteert Max Chafkin in zijn Thiel-biografie The Contrarian. Ook heeft hij niets met diversiteitsbeleid, dat hij in 2023 nog ‘erg kwaadaardig en erg belachelijk’ noemde, en heeft hij – net als Musk en de andere techbro’s – een enorme hekel aan overheidsregels.
Bovendien etaleert Thiel in interviews en opiniestukken een zeker dedain voor de democratie. ‘Ik geloof niet langer dat vrijheid en democratie verenigbaar zijn’, schreef Thiel bijvoorbeeld in 2009 in een essay.
Hoewel Thiel die overtuiging ook al had in de jaren dat hij zaken deed met andere Amerikaanse regeringen, zoals die van Biden en Obama, is het belangrijkste verschil dat hij in Trump nu iemand treft van wie hij hoopt dat het een geestverwant is: iemand die het zo nauw niet neemt met de begrenzingen die een democratie oplegt aan de rijken en machtigen.
Thiel is niet de enige techlord die nauwe banden onderhoudt met de regering Trump. Zo is miljardair en techinvesteerder Marc Andreessen bevriend met Vance. En de Amerikaanse techjournalist Teddy Schleifer meldt op X dat Larry Ellison, miljardair en CEO van Oracle, de verwachte Amerikaanse koper van TikTok, de afgelopen weken met grote regelmaat privégesprekken voerde met Trump.
‘De lijnen tussen dit soort miljardairs en de Republikeinse partij zijn vaak kort. Rond Trump is een kerngroep ontstaan van grote spelers uit het bedrijfsleven die hem beïnvloeden’, zegt Arco Timmermans, lobbyexpert aan de Universiteit Leiden. Dat is overigens geen nieuwe ontwikkeling: de lijnen met Silicon Valley waren onder Obama ook kort.
Zulke nauwe relaties worden enerzijds gedreven door geld. ‘Natuurlijk hopen ze er ook financieel beter van te worden’, zegt Timmermans, ‘maar tussen mensen als Thiel, Vance, Musk en Trump bestaat ook een gemeenschappelijke ideologische lijn: make government smaller.’
De verwantschap van de regering-Trump met Thiel lijkt bovendien gestoeld op nog dieper gedeelde overtuigingen. De toch al ijle grens tussen interne strategie, pr en wat deze bedrijven daadwerkelijk doen, begint daardoor steeds verder te vervagen.
Neem het filmpje op het officiële X-account van het Witte Huis in februari. Verlekkerd wordt daarop getoond hoe mensen zonder verblijfsvergunning aan handen en voeten worden geketend en zware, rinkelende stappen zetten; het vliegtuig in, de VS uit.
‘ASMR: Illegal Alien Deportation Flight’, luidt het bijschrift, verwijzend naar video’s met ‘lekkere’ of ontspannende geluiden (ASMR) die op sociale media populair zijn, zoals het onschuldige geluid van nagels die op een zeepdoosje tikken, of mensen die bijten in krakend snoep. Hier bestaat de ‘ontspanning’ uit het geratel van de ketens.
Hoewel de commentaren onder de post niet mild zijn (‘holy shit, jullie zijn fucking monsters’, ‘dit is bijna cartoonesk kwaadaardig’) staat de video vier maanden later nog altijd op het overheidsaccount.
Het filmpje toont onverbloemd het sadisme van de huidige Amerikaanse regering met betrekking tot het uitzettingsbeleid dat mede mogelijk wordt gemaakt door de technologie van Palantir. Zelf schrikt Palantir er ook niet voor terug om openlijk en ‘met trots’ te spreken over het gebruik van geweld en intimidatie tegen tegenstanders, als dat de financiële resultaten begunstigt.
‘Palantir is opgericht om instellingen waarmee wij samenwerken te versterken en te verbeteren en, waar nodig, vijanden af te schrikken en in sommige gevallen te elimineren’, zei Alex Karp, de huidige hoogste baas van Palantir begin dit jaar breed lachend tijdens een conference call met investeerders. ‘We zijn het aan het doen, en ik weet zeker dat jullie er net zo van genieten als wij’, waarbij ‘het’ vermoedelijk verwijst naar de massadeportaties en het opbouwen van een binnenlandse politiestaat.
Het toont hoe de ideologie van de regering overlapt met de zakelijke belangen van een bedrijf als Palantir en, vermoedelijk ook, met de persoonlijke overtuigingen van Karp en Thiel. Hoewel die laatste zich daarover zelden in het openbaar uitlaat, doneerde hij wel geld aan onder meer NumbersUSA, een radicaal-rechtse anti-immigratieorganisatie. Alles ligt op die manier in elkaars verlengde, en versterkt elkaar: van financiën tot ideologie, en van politieke macht tot persoonlijke ambitie.
Nog een voorbeeld. Tijdens de militaire parade ter gelegenheid van de 250ste verjaardag van de Amerikaanse krijgsmacht duikt tijdens de twee uur durende mars van Noord-Koreaanse allure op de officiële livestream van het Witte Huis plots een opmerkelijk logo op. ‘Met speciale dank aan onze sponsor Palantir’, zegt de commentator van de parade.
Het is een reclame-uiting van beperkt belang voor het bedrijf, dat niets verkoopt aan de individuele kijkers van de livestream, maar desondanks zichtbaar is als troetelonderneming van het regime. ‘Dit is natuurlijk schaamteloos pontificaal’, oordeelt Timmermans.
Het is opmerkelijk dat een bedrijf dit omstreden machtsvertoon van een president zo openlijk steunt en financiert, waaruit opnieuw blijkt dat de belangen van het bedrijf en de ideologische intenties van Thiel, met zijn dedain voor democratie, hier in elkaars verlengde liggen.
Juist dat schaamteloze karakter tekent de cesuur met het verleden. De lijntjes tussen de Amerikaanse overheid en Silicon Valley zijn al veel langer stevig, benadrukt ook Reijer Passchier, hoogleraar digitalisering en de democratische rechtsstaat aan de Open Universiteit.
Obama bijvoorbeeld onderhield ook warme banden met de techbazen. De oud-president stond bekend als iemand die innovatie, technologie en digitale economie sterk stimuleerde. Eric Schmidt, destijds CEO van Google, speelde een belangrijke rol als adviseur tijdens Obama’s beide verkiezingscampagnes. Hij hielp het team samenstellen dat verantwoordelijk was voor de digitale strategie en de data-analyse tijdens de campagnes. De jaren erna was de Google-top veelvuldig te gast in het Witte Huis.
‘De vermenging van privaat en publiek is in de VS extreem’, zegt Passchier. Bedrijven als Palantir, Microsoft, Google en Amazon zitten volgens hem diep in alle vitale processen van de overheid, veel meer nog dan in Europa het geval is.
Techmiljardair Andreessen noemt dit ‘the Deal’, het ongeschreven contract tussen de Amerikaanse technologie-industrie en de samenleving. Volgens Andreessen houdt deze afspraak in dat techondernemers in de VS vrijwel onbeperkt kunnen innoveren en geld verdienen, zolang ze tegelijkertijd banen creëren, belasting betalen en via filantropie een deel van hun rijkdom teruggeven aan de samenleving. Daarvoor kregen ze tot voor kort ook veel bewondering.
Dat begon rond 2016 te wankelen. Door onder meer de ophef over Russische inmenging via sociale media in de Amerikaanse verkiezingen keerden politici, toezichthouders en rechters zich tegen de techsector. Zo moest Facebook-topman Mark Zuckerberg zich verdedigen in verschillende hoorzittingen van het Congres. Met Biden kon Andreessen niets, maar met Trump viel weer zaken te doen.
‘Dit soort techondernemers switchen nog weleens van partij’, zegt Timmermans. Waar Thiel altijd al behoorlijk rechts was, daar waren onder meer Musk, Zuckerberg en Andreessen vroeger openlijk Democratisch.
De bonte verzameling MAGA-loyalisten rond Trump – van conservatieve christenen en datafetisjisten tot techmiljardairs – delen volgens Passchier een afkeer van democratische en verlichtingsidealen, én een fascinatie voor sterke leiders: ‘Hierin kunnen ze elkaar verrassend goed vinden.’
Voor Amerika is er weinig hoop, vreest hij, óók als er na het tijdperk Trump/Vance een nieuwe leider komt die meer met de democratische rechtsstaat heeft. De macht van big tech is daarvoor te groot en zijn wortels in de instituties te diep. Bovendien: ‘De Californische ideologie, het idee dat je alles kunt oplossen met technologie, is heel sterk. Het dogmatische geloof in techniek heeft allemaal sterke overeenkomsten met religie, inclusief de verafgoding van leiders.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant