De universiteit is geen safespace voor gelijkgestemden, maar een vrijplaats waar het mag schuren, zei UvA-rector Peter-Paul Verbeek in een interview. Volkskrant-lezers reageren.
In het interview met de rector van de Universiteit van Amsterdam presenteert rector Peter-Paul Verbeek zich als redder van de universiteit, die koers moet houden en de academische vrijheid binnen ethische grenzen moet verdedigen. Maar wat hij over academische vrijheid naar voren brengt is discutabel en de ethiek is ver te zoeken.
Academische vrijheid verschilt op twee manieren van de vrijheid van meningsuiting: het vereist expertise en het komt met verantwoordelijkheid voor de wetenschap en de samenleving. Die laatste zinsnede is zelfs onderdeel van promotieplechtigheden. Terwijl het aan de universiteit zou moeten gaan om inhoudelijke, wetenschappelijke diversiteit, gaat het bij de rector vooral over de politieke diversiteit. Dat is toch echt iets anders.
Hij noemt daarbij ook de negatieve beeldvorming bij rechtse regeringen. Daar draagt zijn interview dan wel aan bij. Zelfs bij de stille sit-ins (waar ik regelmatig bij ben), zijn volgens de rector de meningen behoorlijk aan de radicaal linkse kant. Ik heb de rector daar nooit gezien, maar het aardige van die stille sit-ins is nu juist dat daar mensen van verschillende achtergronden en overtuigingen bij elkaar komen. Iedereen kan een passend A4’tje uitkiezen, met teksten zoals ‘er zijn geen universiteiten meer in Gaza’, ‘academici tegen genocide’ en vele andere. In de ogen van de rector ben je al snel radicaal links.
Zijn pleidooi dat het heel onveilig mag voelen op de universiteit vanwege ideeën waar je het niet mee eens bent, is ook veel te kort door de bocht. Het is helemaal niet goed als mensen zich onveilig voelen omdat ze bijvoorbeeld racistisch bejegend worden. Dat is iets heel anders dan je oncomfortabel voelen omdat je met wetenschappelijke inzichten geconfronteerd wordt die je wereldbeeld doen kantelen. Dat past wel in een universiteit.
De rector is tegen een boycot van alle Israëlische instellinge, want dan vaar je een politieke koers om Israël op andere gedachten te brengen en ‘dat willen wij niet.’ Het bekende argument dat de universiteit geen politiek moet bedrijven, neutraal moet zijn. Maar dat is een onmogelijke opgave. Door banden te onderhouden met instellingen die medeplichtig zijn aan oorlogsmisdaden en apartheid doet de universiteit sowieso aan politiek. Bestuurders vinden dit vaak een irritant argument, maar het is daardoor nog niet minder waar. Academische vrijheid komt immers met verantwoordelijkheid. Vindt de rector het nou echt een probleem om Israël af te brengen van een politieke koers die leidt tot genocide?
Een ander argument tegen het verbreken van de banden is het belang van samenwerking tussen wetenschappers als verbindende kracht. Maar, zoals de rector heel goed weet, het verbreken van institutionele banden is iets anders dan een boycot van individuele wetenschappers. De vergelijking met het helpen van wetenschappers in Amerika die daar hun werk niet meer goed kunnen doen, helpt om dat zichtbaar te maken. Er is helemaal geen beweging die zich verzet tegen het uitnodigen van in Israël bedreigde wetenschappers. Integendeel.
Maar wat mij het meest opvalt aan dit interview, is dat er met geen woord gerept wordt over de academische vrijheid van Palestijnse wetenschappers. Academische vrijheid is afhankelijk van bepaalde randvoorwaarden, in Nederland bijvoorbeeld van voldoende ongebonden financiering en vaste aanstellingen. In Gaza gaat daar nog iets aan vooraf, basale mensenrechten, zoals, om te beginnen, het recht op leven, vrijheid en persoonlijke veiligheid en de bescherming tegen willekeurige detentie, mensenrechten die Israël voortdurend en op grote schaal schendt. Institutionele banden onderhouden met Israëlische instellingen die direct of indirect medeplichtig zijn is een schending van de academische vrijheid.
Annelies Moors, antropoloog, socioloog en emeritus hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam, die langdurig veldwerk verrichtte in de Palestijnse gebieden.
‘De universiteit is geen safespace, het mag soms schuren’, aldus de kop boven het interview met rector magnificus van de Universiteit van Amsterdam Peter-Paul Verbeek. Verderop in het artikel zegt Verbeek dat de universiteit geen safespace voor gelijkgestemden is, maar een vrijplaats voor verschil.
In een artikel in Het Parool van afgelopen zaterdag lees ik dat Joodse studenten en medewerkers aan de UvA en de Vrije Universiteit een low profile houden. Blijkbaar zijn de Amsterdamse universiteiten geen safespace voor Joden.
Een vrijplaats voor verschil is heel belangrijk (voor een universiteit), maar betekent dit dat pro-Palestijnse demonstranten een dusdanige druk op de universiteiten moeten leggen dat deze vrijplaats voor Joden niet (zo) vrij is? Opkomen voor Palestina lijkt mij oké. Maar is het de bedoeling dat intimidatie ertoe leidt dat Joden aan de universiteit hun Joods-zijn wegmoffelen?
In het Parool-artikel noemt een Joodse student zich maar Irakees. Andere studenten denken erover om in Leiden of Delft verder te gaan studeren. Een aankomend student van Joodse afkomst besluit waarschijnlijk om überhaupt niet in Amsterdam te gaan studeren.
Jeroen Kormelink, Zoetermeer
Twee dingen vallen mij op in het interview met UvA-rector Peter-Paul Verbeek. Ten eerste: Verbeek noemt de Ben-Gurion Universiteit in de stad Beër Sjeva voor studenten Hebreeuws ‘dé plek om de taal te leren’. Alsof dat onschuldig is. Voor 1948, toen Israël nog niet bestond, werd daar voornamelijk Arabisch gesproken. In 1947 deelden de VN de stad in bij het Arabische grondgebied. Dat Hebreeuws er nu de dominante taal is, is de consequentie van koloniaal geweld. Waarom zou je daar als universiteit van willen profiteren? Medeplichtigheid aan genocide gaat verder dan directe samenwerking met het Israëlische leger.
Ten tweede: de hoeveelheid aandacht die Verbeek heeft voor ‘academische vrijheid’ en Israëlische wetenschappers ten opzichte van Palestijnse vrijheid en Palestijnse wetenschappers. Bij het laatstgenoemde staat hij niet één keer stil. Toch zijn het zijn Palestijnse collega’s die worden vermoord en onderdrukt. Wier werkplekken kapot worden gebombardeerd. Hoe kan dit verschil in empathie geen resultaat zijn van geïnternaliseerde ontmenselijking? Nogmaals, medeplichtigheid aan genocide gaat verder dan directe samenwerking met het Israëlische leger.
Zolang universiteitsbesturen niet in staat zijn hun eigen begrip van de wereld te dekoloniseren, zullen de ethische grenzen van universiteiten altijd worden gevormd door witte suprematie, wat inherent onethisch is.
Welmoed Yonas Mulder, Utrecht
De ongeregeldheden op diverse universiteiten hier en elders zou ik graag voorzien van de woorden van de rector magnificus van de UvA, maar dan omgedraaid: de universiteit is geen vrijplaats voor gelijkgestemden, maar een safespace voor verschil.
Paula Breeman, Leiden
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant