Na dertig jaar is de genocide in Srebrenica nog erg actueel. Het leed verdeelt Bosnië en Herzegovina nog altijd én deskundigen zien pijnlijke gelijkenissen met het geweld in Gaza. "De internationale gemeenschap kijkt weer toe en doet te weinig."
Op 11 juli 1995 werden meer dan achtduizend moslimmannen en -jongens van de Bosniakken (Bosnische moslims) gedeporteerd en uiteindelijk vermoord door Bosnisch-Servische troepen. De Nederlandse VN-eenheid Dutchbat was aanwezig om die burgers te beschermen, maar kon de volkerenmoord niet voorkomen. Het was volgens deskundigen de grootste genocide in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog.
Bosniërs en nabestaanden voelen internationaal en vanuit Nederland nog steeds weinig erkenning. In hun eigen land zijn er zelfs nog partijen die de genocide ontkennen. Dat doet bijvoorbeeld Milorad Dodik, de leider van de Republiek Srpska. Bosnië en Herzegovina is in 1995 opgedeeld in een Bosnisch deel (de federatie) en een Bosnisch-Servisch gedeelte (Republiek Srpska), zoals je op onderstaand kaartje kunt zien.
De herinnering in Bosnië en Herzegovina aan Srebrenica is sowieso erg politiek. De Bosnisch-Servische troepen geloofden namelijk in één groot Servië. Die ideologie bestaat nog steeds onder sommige Bosnisch-Servische gemeenschappen en politici.
Srebrenica ligt "pijnlijk genoeg" in het Bosnisch-Servische gedeelte, vertelt onderzoeker Niké Wentholt, die het wereldberoemde plaatsje bezocht. "Langs de weg ernaartoe zie je monumenten die de agressieve Servische oorlog vieren. Ook gaat daar veel aandacht naar de Bosnisch-Servische slachtoffers. Dat gaat ten koste van de grootste groep slachtoffers: de Bosniakken. De oorlog om de herinnering wordt daar nog steeds gevoerd."
"Nog elk jaar worden op 11 juli slachtoffers begraven", vertelt de Bosnische genocidewetenschapper Hikmet Karcic. De Bosnische autoriteiten identificeren nog steeds menselijke overschotten uit die tijd. "Bij het herdenken ligt de nadruk op het nastreven van rechtvaardigheid."
De rol van Nederland bij de val van Srebrenica blijft omstreden voor de Bosniërs, vertellen de deskundigen. De Nederlandse blauwhelmen moesten als "neutrale vredesmacht" de etnische moslims beschermen. Maar de militairen waren in de minderheid, lichtbewapend en omsingeld door de Bosnisch-Servische troepen van generaal Ratko Mladic.
Thom Karremans, generaal van Dutchbat III, leverde uiteindelijk Bosnische mannen en jongens uit aan Mladic. Die keuze was onder meer het gevolg van het uitblijven van NAVO-luchtsteun en stevige aanvalsdreigementen van Mladic.
De Nederlandse regering heeft formeel haar excuses aangeboden, voor het laatst in 2022. Nederlandse rechtbanken hebben ook beperkt aansprakelijkheid erkend, waarna families van sommige nabestaanden schadevergoedingen kregen.
Veel Bosniërs - vooral overlevenden en nabestaanden van de slachtoffers - houden Nederland medeverantwoordelijk voor wat er is gebeurd, vertelt Karcic. "Er heerst de indruk dat zowel Nederland als de internationale gemeenschap de bevolking van Srebrenica op haar kwetsbaarst in de steek heeft gelaten."
Wentholt benadrukt dat Srbrenica onderdeel is van de Nederlandse Canon, een overzicht van belangrijke gebeurtenissen uit de geschiedenis. De onderzoeker noemt genocideonderwijs "erg belangrijk". En niet alleen omdat het "onze" geschiedenis betreft. De lessen van Srebrenica zijn volgens Wentholt juist belangrijk met het oog op Gaza.
Internationale hulporganisaties Amnesty International, Human Rights Watch en Artsen zonder Grenzen hebben het Israëlische geweld tegen de Palestijnen in Gaza bestempeld als een genocide. Wereldwijd zijn veel genocidewetenschappers het daar ook over eens.
Wentholt fotografeerde afgelopen week Palestijnse vlaggen in de Bosnische stad Sarajevo. De solidariteit van de Bosniërs met de Palestijnen gaat verder dan die vlaggen, vertelt ze. "Tussen hen bestaat een diepe, morele solidariteit die geworteld is in gedeeld verdriet en verzet", zegt socioloog Dino Suhonic.
Die solidariteit gaat in ieder geval terug tot 1995. In dat jaar zamelden Palestijnen hulpmiddelen in voor Bosniërs. Suhonic zag onlangs een artikel van een Bosnische krant uit die tijd voorbijkomen. "Dat vond ik erg aangrijpend."
Suhonic dacht dat de wereld had geleerd van Srebrenica. "Maar als ik naar Gaza kijk, lijkt het alsof herinnering geen bescherming biedt. Is onze geschiedenis slechts een waarschuwing die niemand wil horen?"
Karcic: "Voor velen in Bosnië versterkt dit het geloof dat de internationale gemeenschap de lessen van Srebrenica niet echt heeft geleerd. Met name het belang van vroegtijdige actie, verantwoording en de bescherming van burgers in oorlogstijd."
De deskundigen benadrukken dat de internationale gemeenschap ook rond Gaza weer tekortschiet. "Er wordt weinig wordt gedaan om genocide te voorkomen", stelt Wenthort. "Bij Bosnië liep voor 11 juli 1995 al een zaak bij het Internationaal Gerechtshof om genocide te voorkomen. We zouden als internationale gemeenschap beter moeten weten."
Source: Nu.nl algemeen