Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk gaan voor het eerst de inzet van hun kernwapens coördineren om het Europese continent te beschermen tegen ‘extreme dreigingen’. Het is voor beide landen een bijzondere stap, bedoeld om vijanden extra af te schrikken en Europese vrienden gerust te stellen.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
De timing van deze boodschap is geen toeval: Rusland heeft zijn nucleaire dreigementen de afgelopen jaren fors opgeschroefd, onder andere om de Amerikaans-Europese hulp aan Oekraïne zo beperkt mogelijk te houden. En in Europese landen is twijfel gerezen over wat de Amerikaanse veiligheidsgaranties nog waard zijn na uitspraken van president Donald Trump daarover.
Een Britse toelichting noemt het een ‘belangrijke stap voorwaarts’ in de nucleaire samenwerking tussen beide landen dat, hoewel de nucleaire afschrikkingsmacht van beide landen onafhankelijk blijft, ‘zij kan worden gecoördineerd’ en dat er ‘geen extreme bedreiging van Europa kan zijn die niet tot een antwoord van beide landen zal leiden’.
Elke tegenstander die de cruciale belangen van Frankrijk of het VK bedreigt, ‘kan worden geconfronteerd met de nucleaire strijdkrachten van beide landen’. Een Franse functionaris bevestigde dat de stap een signaal is naar ‘zowel bondgenoten als tegenstanders’.
Het totale kernwapenarsenaal van beide landen omvat circa 550 kernkoppen. Dit aantal is veel kleiner dan de Amerikaanse en Russische arsenalen, maar niet minder destructief. Het Britse arsenaal is deels afhankelijk van de VS, al kan Londen wel zelfstandig besluiten tot inzet. Het arsenaal is ingebed in de nucleaire poot van de Navo.
De Franse force de frappe daarentegen is totaal onafhankelijk en wordt ook buiten de Navo gehouden, hoewel Frankrijk met zijn conventionele strijdkrachten in 2009 wel terugkeerde in de militaire bevelstructuur van de alliantie.
Deze achtergrond maakt de toekomstige coördinatie voor beide landen een opmerkelijke ontwikkeling. Frankrijk behoudt nog altijd de mogelijkheid om zelfstandig te beslissen over inzet, maar gaat voor het eerst het gebruik van zijn kernwapenarsenaal met een ander land afstemmen.
De Franse nucleaire strategie heeft een niet nader toegelichte ‘Europese dimensie’, waar vooral Duitsland de laatste tijd belangstelling voor heeft getoond. Deze Europese dimensie wordt in de nieuwe afspraken tussen Londen en Parijs extra onderstreept, maar (expres) niet afgebakend.
Het VK blijft geïntegreerd in de Navo-bevelstructuur en de nucleaire groep binnen de alliantie – en de taken daarin worden zelfs uitgebreid nu Londen F-35-gevechtsvliegtuigen gaat kopen die met kernwapens kunnen worden uitgerust. Maar volgens sommigen verkent het VK met deze nucleaire coördinatie, net als Frankrijk, nieuwe paden. De professor strategische studies aan St Andrew’s University Phillips O’Brien noemt het ‘ontkoppeling van de VS, zonder dit hardop te zeggen’.
Voor de nucleaire coördinatie tussen beide landen, die zich kan uitstrekken tot operationeel gebied (bijvoorbeeld afspraken over hoeveel met kernwapens uitgeruste onderzeeboten van beide landen op enig moment actief zijn) komt er een Frans-Brits overlegorgaan dat rechtstreeks zal vallen onder de staf van de Franse president en de Britse premier.
De aankondiging maakt deel uit van de intensivering van de defensiesamenwerking tussen beide landen, die donderdag werd beklonken door president Emmanuel Macron en premier Keir Starmer in Londen. Deze wordt, met een knipoog naar de Entente cordiale tussen beide landen uit 1904, een Entente industrielle genoemd.
Die voorziet ook in hervatting (na circa vijftien jaar) van de productie door het multinationale defensiebedrijf MBDA van zogeheten Scalp of Storm Shadow-raketten waarmee doelen tot 550 kilometer geraakt kunnen worden – en de ontwikkeling van een nieuwe versie ervan.
Deze raketten worden door Oekraïne ingezet om militaire doelen op Russisch grondgebied te raken, maar er zijn nog maar beperkte voorraden van. Raketexperts als Fabian Hoffmann verbazen zich erover dat de hervatting van de productie van deze raketten pas meer drie jaar na het begin van Ruslands grote invasie van Oekraïne op gang komt, anderen betogen dat een productielijn makkelijker op te geven is dan te herbouwen.
De laatste grote akkoorden over Frans-Britse defensiesamenwerking zijn de Lancaster House-verdragen uit 2010. Daaruit kwam ook de bilaterale Combined Joint Force voort. Deze moet nu de basis gaan vormen voor een door de coalitie van bereidwillige landen te ontplooien militaire macht in Oekraïne na een uiteindelijk akkoord.
De twee landen spreken nu af dat deze strijdmacht ook een gezamenlijk legerkorps moet kunnen aansturen, bestaande uit duizenden militairen. Dit korps wordt uitgebreid met ruimte- en cybercapaciteit om te voldoen aan moderne defensiebehoeften.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant