Met in totaal 50 miljoen euro willen het kabinet en onderzoeksfinancier NWO buitenlandse topwetenschappers aantrekken.
is chef van de wetenschapsredactie van de Volkskrant.
Vanwege geopolitieke spanningen groeit het aantal topwetenschappers dat openstaat voor zo’n transfer, aldus demissionair minister van OCW Eppo Bruins in een kamerbrief. ‘Meerdere landen zetten daarom nu extra in op het aantrekken en behouden van internationaal wetenschappelijk talent. Om tot de voorhoede in de wetenschap te blijven behoren, is het cruciaal dat ook Nederland dat doet.’
Het kabinet en onderzoeksfinancier NWO denken met het vrijmaken van 50 miljoen euro zo’n 50 topwetenschappers te kunnen aantrekken, die in Nederland hun eigen onderzoeksprogramma kunnen optuigen. Universiteiten en kennisinstellingen kunnen het komende half jaar zelf kandidaten voordragen, waarna een onafhankelijke commissie wel of geen groen licht geeft.
Hoewel het woord ‘Verenigde Staten’ nergens valt in de kamerbrief, zullen de Nederlandse kennisinstellingen zeker scouten op Amerikaanse universiteiten. Dit land telt veel hoogaangeschreven geleerden, terwijl onder de regering Trump de vrije wetenschapsbeoefening onder druk staat.
Zo zette de Amerikaanse president de bijl in financiering van klimaatonderzoek en onderzoek naar mRNA-vaccins, die tijdens de coronacrisis miljoenen levens hebben gered en waarvan de ontdekkers een Nobelprijs ontvingen. Trump trok de Verenigde Staten terug uit het klimaatakkoord van Parijs en de wereldgezondheidsorganisatie WHO. Verder benoemde hij met Robert F Kennedy jr. een vaccinsceptische minister van volksgezondheid.
De sfeer op Amerikaanse universiteiten wordt grimmiger, blijkt onder meer uit een rondgang van de Volkskrant onder Nederlandse wetenschappers verbonden aan veertien Amerikaanse kennisinstellingen. De wetenschappers maken onder meer melding van ‘gag orders’, waarbij hen verboden wordt met buitenlandse vakgenoten te communiceren.
Universiteiten liggen van alle kanten onder vuur. Zo probeert de Amerikaanse regering naast het schrappen van miljarden aan overheidsfinanciering voor topuniversiteit Harvard daar ook buitenlandse studenten van de campus te weren. Harvard-hoogleraar Steven Pinker betitelde de strategie van Trump onlangs in een interview met de Volkskrant als ‘de typische vijandigheid van autoritaire regimes tegen universiteiten. Omdat dat centra zijn van onafhankelijke kritiek.’
Wrang
Het kabinet en onderzoeksfinancier NWO betalen allebei de helft van de 50 miljoen om buitenlands talent aan te trekken. NWO haalt dit geld volgens een woordvoerder uit eigen reserves, het gaat niet ten koste van andere lopende subsidies voor wetenschappers. Het geld, maximaal 1 miljoen euro per wetenschapper, is volgens de woordvoerder bedoeld ‘om een paar jaar vooruit te kunnen’. Wat er daarna gebeurt, is nog onzeker.
Universiteiten van Nederland noemt het in een reactie positief dat Nederland ‘zich inzet voor wetenschappers die in de verdrukking raken, door ze een plek te bieden’. Tegelijkertijd vinden de universiteiten het ‘wrang dat dit demissionaire kabinet ruim een half miljard bezuinigt op het hoger onderwijs en wetenschap, waardoor hier medewerkers van universiteiten moeten worden ontslagen, en er wel geld wordt vrijgemaakt voor wetenschappers van buiten de EU’. De universiteiten wijzen erop dat het nieuwe fonds voor de helft wordt betaald met geld dat sowieso naar onderzoeks- en wetenschapsbeleid zou gaan. ‘Het is dus grotendeels een sigaar uit eigen doos’.
De 50 miljoen om buitenlandse wetenschappers aan te trekken wordt gestort in het zogeheten Tulpfonds, een verwijzing naar de bloem die van oorsprong uit het buitenland kwam, maar waarmee Nederland beroemd werd.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant