Regisseur Lena Dunham verontschuldigt zich niet meer voor haar ‘veel-zijn’. Ook het hoofdpersonage van haar nieuwe serie Too Much is een uitgesproken vrouw. ‘Ze zegt wat ze denkt, vraagt wat ze nodig heeft. Die eigenschappen hebben mij veel hartzeer opgeleverd.’
is eindredacteur en televisierecensent van de Volkskrant.
Lena Dunham is een vrouw van veel. Van uitgesproken zijn, van zichtbaarheid, van controverse. Van vanuit haar bed een rits promotie-interviews geven voor haar nieuwe serie Too Much. ‘Ik hou ervan om in bed te liggen. Ik leef vanuit mijn bed, ik spreek jou vanuit mijn bed, het is de plek waar ik de meeste tijd doorbreng.’
Ze schaamde zich ervoor, hoeveel tijd ze in bed lag als ze niet werkte. Maar dat is voorbij, want nu tilt Dunham (39) haar laptop even op, in de videoverbinding tussen Amsterdam en Londen verschijnt een bordeauxrode sprei, met daaronder de regisseur, acteur en schrijver. Naast Dunham ligt kat Truman, een Britse korthaar die een buikvirus onder de leden heeft, maar langzaam weer opkrabbelt – ‘Say hi, Truman!’
‘Wat goed is geweest om te beseffen is dat de dingen waar ik me voorheen voor schaamde, nu juist de dingen zijn waarin ik word aangemoedigd. Als ik thuiskom na een lange dag werken zegt mijn man: doe je schoenen uit, ik weet dat jij het gelukkigst bent als je in bed ligt. Ga lekker cocoonen. Doe je ding. Het is acceptatie, en dat is liefde.’
Een van de veranderingen die ze heeft doorgemaakt na haar emigratie naar Engeland en haar huwelijk met de Engelse muzikant Luis Felber, is dat Dunham is gestopt met zich te verontschuldigen voor wie ze is, voor haar ‘veel-zijn’. In plaats daarvan is er nu berusting. ‘In New York voelen dagen als jaren’, schreef ze afgelopen mei in The New Yorker. In Londen is dat precies andersom, ze beweegt er makkelijker, minder opgejaagd: ‘Het blijkt dat ik net zo dacht over New York als zoveel van haar inwoners denken over de plek waar ze vandaan komen: het is slechts de stad waar ik geboren ben.’
Dat etiket dat aan Dunham kleeft, dat ze té veel zou zijn, is geheel in lijn met de ontvangst van Girls, de serie die ze van 2012 tot 2017 regisseerde, produceerde en schreef voor HBO. Ze won er twee Golden Globe Awards voor, en werd genomineerd voor een Grammy. De serie, een coming of age over jonge vrouwen in het New Yorkse stadsdeel Brooklyn bombardeerde haar tot ‘de stem van een generatie’, die van de generatie millennials die we in Girls van de ene bevlieging naar de andere zagen hupsen, zonder solide banen, liefdesrelaties of vriendschappen.
Wat de eigengereide personages Hannah (vertolkt door Dunham zelf), Shoshanna, Jessa en Marnie wel waren, tot haat-liefde van de kijker: brutaal, blut, bloot, en onuitstaanbaar eigengereid, maar ook: doodeerlijk, en daarmee werd Girls een klassieker. ‘Why are so many people rewatching Girls?’, kopte The New York Times twee jaar geleden nog. De serie leeft op sociale media nog altijd voort in memes en fragmenten, het Sex and the City van de Tumblr-meisjes.
En dat terwijl Dunham nog maar 25 was bij de opnamen van het eerste seizoen. ‘Girls was voor mij feitelijk een opwarmertje’, zegt ze. ‘Je hebt voor zo’n project minstens tienduizend uur ervaring nodig. Ik had er misschien tweehonderd.’
De afgelopen jaren wilde ze meters maken, ze werkte acht jaar lang aan kleinere projecten, om haar ‘regie-spier’ te trainen. En, vertelde ze eind juni aan The Times: ze nam een pauze omdat de kritiek op haar rol in Girls haar te veel was geworden, vooral door de negatieve reacties op haar uiterlijk en haar uitgesproken persoon. ‘Ik begreep niet echt hoe ik onderscheid moest maken tussen wat ik wel en niet aan de buitenwereld wilde laten zien’, zei ze tegen de krant.
Maar toch is er nu Too Much, het eerste grote project na Girls, een romantische komedie die losjes is geïnspireerd op Dunhams eigen migratie naar Londen. ‘Ik had bij deze opnamen veel meer het gevoel van wie ik ben en wat ik wil, en het soort samenwerkingen dat ik wil aangaan’ – met haar echtgenoot Felber bijvoorbeeld, en een keur aan bekende acteurs in de bijrolrolodex: Stephen Fry, Emily Ratajkowski, Adèle Exarchopoulos en, nog uit de Girls-tijd, Andrew Rannells en Rita Wilson. Ook speelt ze zelf een klein rolletje, als de zus van het hoofdpersonage.
Het resultaat: een soort Emily in Paris maar dan cunty, met opnieuw zo’n rommelige, uitgesproken vrouw aan zet. Dertiger Jessica (Megan Stalter) vertrekt naar Londen na een breuk met haar grote liefde Zev, van plan zich daar de vierde Brontë-zus te wanen en haar leven voort te zetten in stilte, zich te richten op haar carrière als producent.
‘Smullen vind ik dat, films waarin een Amerikaanse naar het buitenland vertrekt. Winning London bijvoorbeeld, met The Olsen Twins. In Too Much heb ik geprobeerd lekker veel te refereren aan alles wat er al was, wat media over de VS en het VK betreft, want het heeft zo’n invloed gehad op hoe Jessica Londen ziet – een van de eerste dingen die ze er doet is op de foto gaan met de blauwe deur uit Notting Hill.’
En, geheel naar de genreconventies van zo’n Amerikaan-doet-Engeland-film is Jessica verre van Brits beleefd of bescheiden. Ze verkeert niet in een crisis, ze ís de crisis, een ware (sic) ‘British Jones’, denk: ze brengt een avond cocaïne snuivend door in de badkuip van haar baas, ze laat haar Jane Eyre-achtige nachthemd vlam vatten (met zichzelf erin), ze schreeuwt ‘can’t wait to have anal sex with you!’ naar een zakenrelatie.
Dunham: ‘Daarom hou ik van Jessica, omdat ze te veel is. Ze wil te graag, heeft geen rem en stelt te veel vragen – als te veel vragen überhaupt bestaat. Ze wil veel uit relaties halen, zoekt naar diepe connecties. Het was een heel aantrekkelijk personage om te schrijven, ze zegt wat ze denkt, vraagt wat ze nodig heeft. En dat zijn precies de eigenschappen die mij toen ik jonger waren veel hartzeer hebben opgeleverd, want ik probeerde zó hard om mezelf minder intens te maken, dat ik in de kramp schoot en mezelf kwijtraakte.’
Dat blijkt ook voor Jessica het geval, want haar poging haar problemen in de Verenigde Staten achter te laten mislukt behoorlijk: in de Britse hoofdstad staat alweer een ander probleemgeval klaar. De ex-verslaafde indierocker Felix, gespeeld door Will Sharpe, de personificatie van een rode vlag, want bindingsangst, een moedercomplex, en nogmaals: hij is een indierocker.
Absoluut, er is chemie tussen Jessica en hem, maar hoe houd je die in stand als je beiden duidelijk beschadigd bent door eerdere relaties, als de herinnering aan romantiek er vooral een is aan teleurstelling?
In het geval van Jessica: door haar onzekerheid te overschreeuwen, en zich angstig aan Felix vast te klampen, zoals ze dat in haar relatie met Zev ook al deed. Het maakt naar haar kijken bij vlagen ongemakkelijk. Dunham: ‘Jessica doet me in die zin denken aan een meisje dat bij mij in groep 6 zat. We waren beiden niet populair, maar als ik gepest werd, was het mijn reflex om weg te duiken, om mezelf onzichtbaar te maken. Maar dit meisje probeerde álles om in de smaak te vallen – poging na poging na poging. Het was een schat, natuurlijk, maar ik kon het niet aanzien.
‘Ik begon erover tegen mijn therapeut – ja, ik had een therapeut toen – en zij zei: volgens mij vind je haar vervelend omdat ze je aan jezelf doet denken. En op die reflex betrap ik mezelf nog steeds weleens, ik kan het moeilijk verteren als ik vrouwen zie die zo nerveus zijn en zichzelf daarin overschreeuwen, terwijl, hallo, kijk eens hoe ik zélf ben.
‘Het gaat tegenwoordig veel over misogynie en over geïnternaliseerde misogynie, en ik denk dat we er nog meer over moeten praten. Onze vrouwenhaat leidt ertoe dat wij vrouwen zélf vasthouden aan schaamte, en dat we nog steeds problemen hebben met brutale, opvallende vrouwen. Kijkers waren bozer op de meiden uit Girls dan op de gangsters uit The Sopranos.’
‘Dat komt door hoe weinig we vrouwen toestaan, hoe weinig vrouwen mogen uitdrukken. Neem Chappell Roan, die controle neemt over haar eigen carrière, en hoeveel weerstand en woede zij oproept bij mensen, omdat ze opkomt voor zichzelf. Ze gedraagt zich niet dankbaar of ondergeschikt. Ik hoop dat er sinds Girls dingen zijn veranderd, maar ik vrees het ergste voor Jessica.’
En die vrouwenhaat zit ook in Jessica zelf. Niet fraai, hoe ze zich in een videodagboek tot Wendy richt, de nieuwe partner van Zev (een onbereikbaar coole handwerk-influencer, het zal ook eens niet). Fucking Wendy, in alles beter dan Jessica: welbespraakt, in minimalistische outfits, iemand met een huidverzorgingsroutine. In de vijfde aflevering zien we hoe Zev die nieuwe vriendin opduikelt, hoe hij Jessica wegduwt en kleineert – Zev, die altijd zei Jessica’s maffe kanten juist te waarderen.
Dunham, over die dynamiek: ‘Ik weet vooral nog dat ik veel schaamte ervoer wanneer ik in zo’n relatie zat, zo’n relatie waarin de ander alleen maar gericht lijkt op wat er niet goed is aan je. Ik wilde zo’n man dan altijd overtuigen wél mijn vriendje te zijn, en het feit dat zij daarover aarzelden was in feite natuurlijk een weerspiegeling van hoe ze mij zagen.’
Ze vervolgt, met de toon van een grote zus: ‘Mijn grootste advies is dat als je je nerveus voelt in een relatie, dat de kans groot is dat je lichaam je dat al probeert te vertellen. Als je met iemand bent en je het gevoel hebt dat je niet kunt praten, leg de schuld dan niet bij jezelf, het kan dat jullie gewoon geen match voor elkaar zijn. Your sixth sense is your first sense. Je hoeft je niet te schikken naar wat de ander wil, puur omdat de maatschappij van je verwacht dat je een relatie in stand houdt.’
Misschien heeft ze dan ook goed advies op de volgende vraag: hoe zorg je er als vrouw voor dat patriarchale structuren niet toch hun weg vinden in een relatie, zoals dat bij Jessica en Zev het geval was? ‘Dat is extreem moeilijk. Ik zie hoe mijn geweldige vriendinnen in relaties steeds bedrogen uitkomen omdat hun partners, cismannen, geïntimideerd zijn door vrouwen die hun eigen plan trekken. Het is belangrijk om in gedachten te houden dat het patriarchaat een cultureel probleem is. Het ligt niet aan jou.
‘Too Much gaat over de vraag hoe je iemand weer leert te vertrouwen, als je altijd alert bent op signalen uit het verleden en zoekt naar rode vlaggen. En ik vermoed dat dit weer terugkomt op het feit dat je het idee hebt dat je instinct kapot is, terwijl dat juist níét het geval is.
‘Je kunt een imperfecte, complexe vrouw zijn en dan heb je nog steeds recht op iemand die je respecteert. Je verdient het dat iemand je met waardigheid behandelt en tegen je spreekt op een liefdevolle manier, iemand die je uiterlijk niet bekritiseert, en je niet uitjouwt.’
Of Jessica die persoon in Felix vindt, blijft zoals het een romcom betaamt lekker lang in het midden, een klassiek will-they-won’t-they. Belangrijker dan die liefde is dat Jessica zichzélf steeds meer lijkt terug te vinden, net als Dunham dat zelf deed in Londen – ze is dan wel messy, maar vooral een ‘work in progress’. Dunham: ‘Heerlijk, verhalen over vrouwen die zich op een ander terrein begeven dan wat ze kennen. Die rustige plek die Viriginia Woolf beschrijft in A Room of One’s Own kun je soms juist búíten een kamer vinden, juist door het vertrouwde achter je te laten. Daarom: reis, ontdek. Durf.’
Too Much is vanaf donderdag 10 juli te zien op Netflix.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant