De dood van de Russische transportminister Roman Starovojt is als een schok door de brede entourage van president Vladimir Poetin gegaan. Het geeft eens te meer aan dat tegenwoordig loyaliteit aan Poetin geen garantie meer biedt op een onbezorgd leven in Moskou.
is correspondent Rusland van de Volkskrant. Hij woont sinds 1992 in Moskou.
De zelfmoord van een Russische minister is een zeldzame gebeurtenis en een calamiteit van de eerste orde. Maar de Russische staatstelevisie maakte maandagavond wel heel weinig woorden vuil aan de onverwachte dood van Roman Starovojt. Deze was nog maar enkele uren daarvoor als minister van Transport ontslagen door president Vladimir Poetin.
De meeste nieuwsbulletins volstonden met hooguit een een minuut en sommige besteedden zelfs niet meer dan twintig seconden aan het nieuws. Dat werd afgedaan als een reguliere tragedie.
Op sociale media en onafhankelijke nieuwssites, die veelal vanuit het buitenland opereren, is de dood van de 53-jarige Starovojt veruit het belangrijkste onderwerp van gesprek. Dat is ook geen wonder, want zonder twijfel gaat het hier om de meest geruchtmakende zelfmoord op zo’n hoog niveau sinds 1991.
De toenmalige Sovjetminister van Binnenlandse zaken Boris Poego beroofde zichzelf destijds met een pistoolschot van het leven na het mislukken van de conservatieve staatsgreep tegen Sovjet-leider Michail Gorbatsjov. Dat leidde uiteindelijk tot de ineenstorting van het communistische regime en het uiteenvallen van de Sovjet-Unie.
Nog los van alle speculatie over de toedracht, de plaats en vooral het moment waarop Starovojt aan zijn eind kwam, luidt de consensus dat het hier gaat om een gebeurtenis die grote indruk heeft gemaakt binnen de bredere entourage van Vladimir Poetin. Centraal daarbij staat de vraag wat - of wie - hem heeft aangezet tot zijn wanhoopsdaad.
Vermoedelijk wist Starovojt dat hij zijn arrestatie en vervolging wegens fraude niet kon ontlopen. De man die hem na zijn promotie tot transportminister had opgevolgd als gouverneur van de provincie Koersk zat al vast sinds april en had volgens Russische media al een getuigenis tegen hem afgelegd.
Aleksandr Baoenov, onderzoeker bij het in Rusland verboden Carnegie Russia Eurasia Center in Berlijn, gelooft dat veel Russische ambtenaren en bewindslieden er verre van zijn overtuigd dat Starovojt daadwerkelijk de hand aan zichzelf heeft geslagen, zelfs al lijkt zelfmoord de meest voor de hand liggende optie. Volgens hem verkeren velen van hen sinds de Russische inval in Oekraïne in de greep van de angst voor de mogelijke gevolgen van een verkeerd woord of een misstap, aldus Baoenov op zijn Facebookpagina.
Die angst wordt gevoed door wat de uit Rusland gevluchte ex-oliemagnaat Michail Chodorkovski een ‘sterfteparade’ noemt, die zich sinds 2022 heeft afgetekend. Op zijn Telegramkanaal somt hij 23 soms ronduit bizarre sterfgevallen op van vooral overheidsfunctionarissen en zakenmensen. Onder hen zijn, naast Starovojt, een voormalig onderminister van Binnenlandse Zaken, twee rechters, de vice-president van een oliebedrijf en ook de zoon van Poetins rechterhand Igor Setsjin.
De meesten beroofden zich volgens de officiële lezing zelf van het leven, met een pistoolschot, door verhanging of - opmerkelijk vaak, en het meest tot de verbeelding sprekend - door een val uit een raam.
In het Rusland van Vladimir Poetin bood loyaliteit altijd een zekere garantie op een onbezorgd leven, maar die zekerheid is de afgelopen jaren steeds verder afgebrokkeld. Starovojt behoorde jarenlang tot de entourage van de broers Arkadi en Boris Rotenberg, die al nauw bevriend waren met Poetin toen die nog loco-burgemeester van Sint-Petersburg was. De Rotenbergs zijn nauw betrokken bij vrijwel alle grote bouwprojecten die de afgelopen decennia zijn opgeleverd in Rusland, inclusief de objecten voor de Winterspelen van Sochi en de Kertsjbrug, die Rusland verbindt met de Krim.
Starovojt speelde een primaire rol bij de aanleg van de brug. Zijn innige band met de beide broers bracht hem mogelijk ook zijn ministerspost in Moskou. Er leek geen vuiltje aan de lucht. Maar dat bleek ijdele hoop. Drie maanden na zijn vertrek uit Koersk viel het Oekraïense leger de provincie binnen. De verdedigingswerken die dat hadden moeten verhinderen en die onder toezicht van Starovojt hadden moeten zijn gerealiseerd, bleken niet te bestaan, of waren ontoereikend.
Het Oekraïense offensief was een klap in het gezicht van het Kremlin. Van dat moment af was duidelijk dat er vroeg of laat koppen zouden rollen, loyaliteit of niet. ‘Als die inval van het Oekraïense leger er niet was geweest’, schrijft corruptie-expert Ilja Sjoemanov op de nieuwssite Meduza, ‘dan had Starovojt nergens voor hoeven vrezen’.
Praten over gedachten aan zelfdoding kan bij 113 Zelfmoordpreventie. Bel 0800-0113 of 113 voor een gesprek. U kunt ook chatten op www.113.nl.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant