Waar Coevorden vorige week zwichtte voor verzet, ging de gemeenteraad van Zwolle maandagavond – ondanks de komst van Geert Wilders – akkoord met een asielzoekerscentrum. Waarom is het zo moeilijk voor lokale bestuurders om standvastig te zijn in het asieldossier?
is regioverslaggever van de Volkskrant in Noord-Nederland.
Burgemeester Peter Snijders had er maandagavond een flinke klus aan om de publieke tribune tot kalmte te manen. ‘Betogen en protesteren mag’, zei hij. ‘Maar niet hier, in deze vergaderzaal. De volksvertegenwoordiging moet zich kunnen uitspreken.’
Vanwege de grote belangstelling was de gemeenteraad van Zwolle uitgeweken naar het ruimere Provinciehuis, om een besluit te nemen over de komst van een asielzoekerscentrum (azc) voor vierhonderd mensen in nieuwbouwwijk De Tippe. Ondanks de hoorbare weerzin van toekomstige omwonenden stemde de raad in grote meerderheid in.
Hoe anders liep het vorige week 50 kilometer verderop in Coevorden. Na een week van onrust en onlusten in de wijk Tuindorp, waarbij de ME moest worden ingezet, besloot burgemeester Renze Bergsma (CDA) af te zien van de opvang van veertien minderjarige meisjes met een verblijfsstatus.
Het was een ‘duivels dilemma’, zei Bergsma. ‘Juist deze kwetsbare meisjes verdienen een veilig thuis. Dat kunnen we op dit moment gewoon niet bieden.’
Veel gemeenten staan voor een dilemma als ze proberen hun asielopvang te organiseren: hoe moeten ze omgaan met het soms felle protest van hun eigen inwoners? De kritiek is repeterend: een te grote locatie, te weinig inspraak. Eerder ging er na protest een streep door plannen voor opvanglocaties in onder meer Bedum, Best en Berlicum.
‘Er is sprake van een domino-effect’, signaleert Mark Boumans. Naast burgemeester van Doetinchem is de VVD’er voorzitter van de commissie Asiel en migratie van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). ‘Gemeenteraden voelen zich onder druk gezet en binden in. Vervolgens zijn er op andere plekken mensen die zien: het heeft effect als we rumoer maken.’
Die dynamiek maakt de standvastigheid van Zwolle tot een uitzondering, vreest Boumans. ‘Ik denk niet dat veel gemeenten de komende tijd nog gaan instemmen met de komst van een azc.’
Wat ook zeker niet helpt, zegt Boumans, is het gebrek aan rugdekking vanuit Den Haag. Bijvoorbeeld doordat maar onduidelijkheid blijft bestaan over het lot van de Spreidingswet. ‘Als het de minister niet interesseert, waarom zou je dan als gemeentebestuur nog je nek uitsteken?’
De omvang van een gemeente en de verhoudingen in de gemeenteraad kunnen een rol spelen. In Zwolle bijvoorbeeld zijn de ChristenUnie en GroenLinks de grootste partijen. Ze vormen een college met D66 en CDA. Alleen de lokale partij Swollwacht stemde tegen het azc. In Coevorden is de lokale partij BBC2014 veruit de grootste.
Maar, werpt Boumans tegen: ook een progressieve gemeente als Zutphen zag recentelijk af van de vestiging van een ‘dienstencentrum’ voor asielzoekers, dat het aanmeldcentrum in Ter Apel had moeten ontlasten. ‘En ook in Assen, dat al jarenlang zonder problemen een azc heeft, staat opvang opeens onder druk.’
Burgemeesters zitten in een spagaat, schetst Boumans. ‘Als burgervader moet je verantwoordelijkheid nemen, maar ook de openbare orde handhaven’, verwijst hij naar Coevorden. ‘Dat is tegenwoordig te vaak een bijna onmogelijke opgave. Zeker als het gepaard gaat met bedreigingen en persoonlijke intimidatie.’
Wat zeker ook niet helpt, zegt Boumans, is dat politici als Geert Wilders en Thierry Baudet ‘het land intrekken om mensen op te jutten tegen lokale bestuurders’. In Zwolle maakte zijn collega Snijders het maandagavond mee. Wilders voegde zich in de Overijsselse hoofdstad bij het protest. ‘Jullie moeten het niet accepteren’, spoorde de PVV-voorman tegenstanders aan door een megafoon.
‘Het is echt ondermijnend’, oordeelt Boumans. ‘Ik heb bewondering voor collega’s die lokale afwegingen maken terwijl ze – je zou het bijna vergeten – een landelijke wet uitvoeren.’ Dat niemand in het kabinet Wilders tot de orde roept, wekt zijn verbazing. ‘Dat is eigenlijk wel iets waarover we het moeten hebben met de minister van Binnenlandse Zaken.’
In Zwolle was extra beveiliging nodig, de politie hield twee demonstranten aan. Burgemeester Snijders (een VVD’er) reageerde afgemeten op Wilders’ komst. ‘Wij zijn heel goed in staat om onze eigen besluiten te nemen.’ Om daar snerend aan toe te voegen: ‘Daar zou hij nog een voorbeeld aan kunnen nemen in Den Haag. Hij niet alleen, overigens.’
Ook Mark Boumans wijst naar het Binnenhof, waar volgens hem luider en luider ‘de ketelmuziek voor de bühne’ klinkt. Niet alleen aan het rechter uiteinde van het politieke spectrum, erkent hij. ‘Dilan Yesilgöz zou het over economie hebben. Maar het enige waar ze over praat, en dit zeg ik even als partijlid, is asiel en migratie. Dan draag je er zelf ook aan bij dat het in de aanloop naar de verkiezingen maar over één ding gaat.’
En dat is eigenlijk vreemd, zegt Boumans. Want hoewel vorige week nog bleek dat er afgelopen jaar juist minder asielzoekers naar Nederland kwamen en de druk op de opvang aanzienlijk is afgenomen, lijkt het probleem groter dan ooit. ‘En dat komt echt doordat het in Den Haag enorm wordt opgeblazen.’
Zo dreigt een vicieuze cirkel. Het aantal asielzoekers neemt weer iets toe, terwijl contracten voor opvanglocaties aflopen en er relatief weinig nieuwe centra bij komen. ‘Voor je het weet, zijn we na de zomer weer aangewezen op crisisnoodopvang; vaak onverwacht, veel duurder en van slechtere kwaliteit. Dat draagt niet bij aan de broodnodige rust in dit dossier.’
De Zwolse burgemeester Snijders liep maandagavond na de besluitvorming langs alle fractievoorzitters. ‘De partijen in onze raad wisten hoe moeilijk dit besluit is, maar ze zijn er wel voor gaan staan. Dat verdient een compliment, zo hoort politiek te gaan.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant