Donald Trump lijkt zijn tarievenstrijd te hervatten en Ierland staat hoog op zijn lijst. Met belastingvoordelen wist Ierland grote technologiebedrijven en farmaceuten uit de VS aan te trekken, die Trump wil terughalen. Moet Dublin verder zonder de Amerikanen?
is correspondent Groot-Brittannië van de Volkskrant.
Gary McCaughey is een kroongetuige van de ‘veramerikanising’ van het dokkengebied van Dublin. Staand op zijn balkon ziet hij de glimmende kantoorgebouwen langs de Liffey-rivier, de levensader van de Ierse hoofdstad. De 59-jarige bouwondernemer was een jaar of twintig geleden de eerste bewoner in de haven. ‘Er waren toen nog niet eens verharde wegen’, zegt hij. ‘Sindsdien heb ik met Apple, Google en Facebook nieuwe ‘buren’ gekregen.’
Het ontstaan van de Silicon Docks, zoals ze heten met een verwijzing naar het Californische Silicon Valley, is voor een groot deel te danken aan de beslissing van Amerikaanse technologiebedrijven om hier hun Europese hoofdkwartieren te vestigen. Amerikaanse farmaceutische bedrijven als Pfizer en Johnson & Johnson hebben hetzelfde gedaan, zowel in Dublin als in andere delen van het groene eiland. Door de aanwezigheid van ‘big tech’ en ‘big pharma’ heeft Ierland, ooit een verarmd emigratieland, de hoogste groeicijfers van Europa.
Maar met het aantreden van president Donald Trump vormt Amerika ineens een bedreiging voor Ierland. Trump heeft als missie om Amerika ‘groot’ te maken, en niet Ierland. Bij het Witte Huis-bezoek van de Ierse premier Micheál Martin, drie maanden geleden ter gelegenheid van Saint Patrick’s Day, zei Trump dat de Ieren ‘zeer slim’ zijn geweest. ‘Ze haalden onze farmaceutische bedrijven weg van presidenten die niet wisten wat ze aan het doen waren en het is slecht dat dat is gebeurd.’ Trump beschuldigde Ierland ervan Amerikaanse banen te hebben ‘gestolen’.
En nu staat Ierland op Trumps lijst met landen die in aanmerking komen voor extra hoge importtarieven. De Amerikaanse multinationals spreken zich niet openlijk uit over deze dreiging. Maar Pfizer-topman Albert Bourla zei bij een bijeenkomst voor investeerders dat een deel van de overzeese medicijnenproductie naar Amerika kan worden verplaatst. In Ierland heeft de farmaciegigant vijfduizend werknemers en aan de rand van Dublin, bij Grange Castle, bouwt het bedrijf nieuwe faciliteiten voor 1,2 miljard euro.
Het belastingvriendelijke Ierland heeft een grote aantrekkingskracht op Amerikaanse bedrijven. Een pil die hier voor 50 cent wordt gemaakt, wordt om fiscale redenen voor 10 euro verkocht aan een Iers zusterbedrijf, om vervolgens voor die prijs elders te worden afgezet. Wat goederen betreft heeft Ierland, mede door de medicijnenverkoop, een immens handelsoverschot met de VS. In 2024 exporteerden de Ieren goederen ter waarde van 72,6 miljard euro naar de andere kant van de Atlantische Oceaan, terwijl er slechts 22,5 miljard naar Ierland ging.
Die cijfers vertellen niet het hele verhaal over de onderlinge handel. De Ieren wijzen erop dat ze voor 163 miljard aan diensten vanuit de VS importeren, vooral op het gebied van onderzoek en ontwikkeling, bedrijfsconsulting en financiële dienstverlening. Vanuit dit perspectief is er juist een handelstekort. Maar daar heeft Trump geen boodschap aan.
Het zijn ‘uitdagende’ tijden, erkent Michael Lohan, de directeur van de Industrial Development Authority (IDA), de Ierse overheidsorganisatie die verantwoordelijk is voor het aantrekken van buitenlandse investeringen. Vanuit zijn kantoor kijkt de topambtenaar uit over de skyline van de Ierse hoofdstad, op de kantoorgebieden in het dokkengebied, de appartementen en de twee iconische schoorstenen bij de monding van de Liffey.
Lohan behoorde tot het gevolg van premier Martin tijdens diens ontmoeting met Trump bij de beroemde schoorsteenmantel van The Oval Office. ‘We hebben een speciale relatie met de VS’, zegt hij. ‘Vorig jaar vierden we nog het honderdjarige bestaan van diplomatieke betrekkingen tussen onze naties.’ Hij somt de voordelen op die Ierland, naast het belastingvoordeel, biedt aan Amerikaanse bedrijven: politieke stabiliteit, de Engelse voertaal, een goedopgeleide bevolking en de ligging aan de Atlantische Oceaan.
De ‘speciale verhouding’ is volgens hem geen eenrichtingsverkeer, een punt dat de Ierse delegatie aan Trump duidelijk wilde maken. Lohan wijst erop dat Ierland de op zes na grootste investeerder in de VS is en dat 650 Ierse bedrijven in de VS zijn gevestigd, met 118 duizend werknemers. Die grote vertegenwoordiging van ‘St. Patrick’s People’ is onder meer een gevolg van de Ierse diaspora in de VS.
Bij de IDA doet Lohan zijn best om Trumps idee te ontkrachten dat Ierland Amerikaanse banen en bedrijven heeft gestolen. ‘De investeringen in Ierland gaan zes, zeven decennia terug’, zegt hij. ‘De meeste export gaat naar Europa en Azië, niet naar Amerika.’ Hij zegt dat de onzekerheid over de heffingen, waarover de EU nu met de VS onderhandelt, ongeveer een derde van de investeringen heeft vertraagd.
Maar er klinkt ook zelfkritiek in Ierland. ‘Trump heeft gelijk’, zei Aidan Regan, een politicoloog aan University College Dublin, na de Witte Huis-ontmoeting. ‘Het was verfrissend eerlijk wat hij zei. Ik kan me voorstellen dat de Ierse regering er net zo over zou denken als Ierse bedrijven wereldwijd al hun verkopen in Ierland zouden doen, maar hun winst naar het buitenland zouden verplaatsen.’ In de krant The Irish Times schreef politiek filosoof Joe Humphreys dat de Ierse belastingwetgeving het populisme in de VS en het Verenigd Koninkrijk heeft gevoed.
Op de campus van de Dublin Business School voorziet econoom Edgar Morgenroth problemen voor Ierland. De Ier van Duitse komaf vermoedt dat Amerikaanse bedrijven gevoelig zullen zijn voor Trumps lokroep om te vertrekken uit Ierland. ‘Het zal me niet verbazen als de meeste van die multinationals vertrekken of hun aanwezigheid verkleinen. Zolang het trumpisme er is, zie ik geen manier voor de Ieren om dit tegen te gaan.’
De 57-jarige econoom stelt dat de Ieren, die zich geografisch en geestelijk tussen Europa en Amerika bevinden, een kant moeten kiezen. ‘Ik zou de kant van Europa kiezen, een blok dat in potentie sterker is dan Amerika. Als Trump de farmaceuten gaat terughalen, dan zou ik als Ierland big tech ook wegsturen. Je moet het hard spelen.’
Trump richt zich vooral op de grote farmaceutische bedrijven en minder op de technologiebedrijven. De techbedrijven dienen de Amerikaanse belangen al, stelt Eoin Drea, verbonden aan het Wilfried Martens Centre for European Studies, op nieuwssite Politico. Ierland ‘spant al twintig jaar samen met Amerikaanse techbedrijven om EU-techregels af te zwakken’, aldus Drea. ‘Vergeet Groenland, Ierland is het Noord-Atlantische eiland dat de Verenigde Staten reeds bezitten. En als het om tech gaat, is Dublin het paard van Troje van Donald Trump.’
Hoezeer Ierland aan Amerika verbonden is, blijkt uit het feit dat vanuit Dublin naar maar liefst twintig Amerikaanse bestemmingen kan worden gevlogen. Dublin Airport is de enige Europese luchthaven met Amerikaanse immigratie- en douanecontroles. Ryanair, Europa’s grootste vliegtuigmaatschappij, is een grootafnemer van Boeing. Liefst 23 presidenten hadden Iers bloed, onder wie Kennedy, Nixon, Carter, Reagan en Biden. Trump zelf heeft sinds 2014 een eigen stukje Ierland in de vorm van een golfbaan langs de Atlantische kust.
De veramerikanisering heeft geleid tot torenhoge huizenprijzen, wat al jaren een belangrijk onderwerp is in het politieke debat. De president zelf roerde de huizenmarkt ook aan. ‘Weet je waarom ze een huizencrisis hebben?’, vroeg Trump in de aanwezigheid van de Ierse premier. ‘Omdat ze het zo goed doen.’ Uit een rapport van makelaar Owen Reilly is gebleken dat 43 procent van de huurders in de vrije sector werkt in de techsector. De makelaar ziet daar niet snel verandering in komen, tarieven of niet.
‘Ik zie multinationals hier geen activiteiten afstoten’, zegt Reilly. ‘We zijn een open economie binnen de EU met een hoogopgeleide, bekwame, Engelssprekende beroepsbevolking en een stabiele overheid. Ons succes bij het aantrekken van multinationale investeringen wekt de afgunst van elk ander land in Europa.’
Op de Silicon Docks vormt de welvaart van nu een contrast met een groep beelden van magere mannen, vrouwen en kinderen en een hond. Ze verbeelden de twee miljoen Ieren die ten tijde van de hongersnood, halverwege de 19de eeuw veroorzaakt door een aardappelziekte, naar Amerika gingen voor een beter leven. Komt er nu een exodus van superrijke Amerikaanse multinationals en expats?
Aannemer Gary McCaughey, de kroongetuige van de veramerikanising van het dokkengebied, verwacht dat het zo’n vaart niet zal lopen. ‘Die bedrijven zitten de storm wel uit.’
Op St. Patrick’s Day had Donald Trump, tot chagrijn van de Ierse regering, MMA-vechter Conor McGregor op het Witte Huis ontvangen. Deze 36-jarige Dubliner is een felle criticus van het Ierse immigratiebeleid en wil komend najaar deelnemen aan de Ierse presidentsverkiezingen. Daarbij hoopt hij te profiteren van ontevredenheid over immigratie onder een deel van de Ierse bevolking.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant