Een fikse regenbui, een dikke file, irritante collega’s: soms zit alles tegen. Een rotdag dus – die je nog een beetje kunt redden door compleet tegen je gevoel in te gaan.
Een vertraagde trein is al geen goed begin. Die gemorste koffie op je T-shirt: dikke pech. Maar na die botte opmerking van een collega weet je zeker: dit wordt een baaldag.
Roos Vonk, hoogleraar sociale psychologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen, legt uit hoe dat werkt in het brein. ‘De negatieve stemming beïnvloedt op zo’n moment hoe je alles om je heen waarneemt. Ben je boos op een collega? Dan haal je eerder nare herinneringen aan hem op en zie je ook toekomstige acties door die negatieve bril. Zelfs als hij vriendelijk doet, vertrouw je hem niet.’ Dit kan leiden tot een selffulfilling prophecy. ‘Je wilt iets aan iemand vragen, maar verwacht een afwijzing. Door die houding krijg je nul op het rekest.’
Het is logisch dat het brein zo reageert. ‘Het is evolutionair gezien van grote waarde om onmiddellijk aandacht te schenken aan negatieve zaken, zoals een gevaarlijk beest dat op je afkomt.’
Het is volgens Vonk belangrijk om onderscheid te maken tussen emoties en stemming. ‘Emoties zijn reacties op iets specifieks: een collega zegt iets waardoor je je boos voelt.’ Ze geven aan dat er ergens een belang is geschaad. ‘Stemming daarentegen is onbestemd: je voelt je rot, maar je weet niet precies waarom.’
Een beetje zelfonderzoek kan dus geen kwaad. Is er een duidelijke aanleiding voor de baaldag? Dan kun je er misschien iets mee, zoals een goed gesprek met die collega. Wat kun je nog meer doen?
Tijdens een baaldag willen de meeste mensen onder een dekentje op de bank kruipen. In haar boek Je bent wat je doet adviseert Vonk jezelf een schop onder de kont te geven. ‘Als je je gedrag verandert, volgt het gevoel vanzelf.’ Fake it till you make it, dus. En dat betekent: gedrag vertonen dat tegengesteld is aan je stemming. ‘Je hoofd staat er misschien niet naar, maar doe alsof je blij bent. Ga toch naar buiten en praat met de mensen om je heen.’
Het is niet gemakkelijk om die knop om te zetten, want je moet iets doen wat tegen je gevoel in gaat. ‘We zijn soms net verwende kinderen: we denken dat we altijd ons gevoel moeten volgen.’ Maar volgens Vonk maakt dat je ook onvrij. ‘Dan ben je net een dier dat zijn instincten volgt.’ Vroeger zei men niet voor niets: heb je geen zin, dan maak je maar zin.
Hoe krijg je het voor elkaar om die knop om te zetten? Het helpt om iets te doen dat het negatieve patroon doorbreekt. Denk aan wandelen in de buitenlucht, muziek luisteren, dansen of contact maken met anderen.’
Uit onderzoek van The University of British Columbia blijkt dat zelfs een oppervlakkig praatje het humeur kan opkrikken. In de psychologie wordt dit ook wel ‘vitamine S’ genoemd, van sociaal contact. In het onderzoek kreeg de helft van de deelnemers de opdracht om een praatje te maken met de barista tijdens het bestellen van koffie. De andere groep hield het puur transactioneel. De eerste groep voelde zich naderhand blijer en meer verbonden. ‘We onderschatten hoe groot het effect van smalltalk kan zijn’, zegt Vonk. ‘Geef een compliment, zeg iets aardigs tegen een kind. Mensen reageren positief en dat creëert een nieuwe werkelijkheid.’
Volgens Marlijn Besten, onderzoeker aan het Universitair Medisch Centrum Groningen, draait een baaldag niet alleen om wat er feitelijk gebeurt, maar ook om welke gedachten mensen hier vervolgens over hebben. ‘Gedurende ons leven vormen we allerlei overtuigingen over onszelf, zoals: ik ben waardeloos als ik een fout maak. Die gedachten kunnen je in de weg zitten.’
In haar onderzoek liet ze mensen een negatieve overtuiging ombuigen in een positieve. Bijvoorbeeld: ook al doe ik alles fout, ik ben nog steeds fantastisch. De deelnemers fantaseerden tien minuten over een droomscenario met applaudisserende collega’s en een rode loper die werd uitgerold. ‘Dat klinkt overdreven, maar het doet echt iets in het brein. Mensen gingen rechtop zitten, begonnen te stralen.’ Een merkbaar positievere stemming was het resultaat, zelfs bij mensen met neuroticisme en piekergedrag.
Mindfulness, de populaire aandachtstraining waarbij je probeert met volle aandacht in het moment te leven, kan helpen om je bewust te worden van je gedachten zonder erin meegezogen te worden. ‘Door enkel te registreren wat je denkt en voelt, ontstaat er ruimte’, zegt Vonk. Dan merk je bijvoorbeeld dat je op een baaldag alleen maar negatieve herinneringen aan reizen met het openbaar vervoer of je baas oproept, terwijl er ook heus positieve zijn.
‘Bij mensen met een depressie zie je vaak dat alle inkomende informatie negatief wordt geïnterpreteerd’, zegt Marlijn Besten. ‘Het herkennen van die denkpatronen is de eerste stap om een neerwaartse spiraal te voorkomen. Piekergedachten gaan vaak over verleden en toekomst. Mindfulness focust op het hier en nu.’
Ten slotte: accepteer dat een rotdag erbij hoort. Uit Amerikaans onderzoek, bestaande uit verschillende experimenten en vragenlijsten, blijkt dat mensen die zichzelf niet veroordelen om hun negatieve gevoelens uiteindelijk beter in hun vel zitten. ‘Je slecht voelen over het feit dat je je slecht voelt, maakt het erger’, aldus het onderzoek gepubliceerd in Journal of Personality and Social Psychology. Vonk: ‘Soms is het ’t slimst om te aanvaarden dat zo’n baaldag ook gewoon bij de stroom van het leven hoort.’
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoordt de Volkskrant, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant