Haar 16de verjaardag was in 2012 wereldnieuws en staat vanaf dinsdag op Netflix. Merthe Weusthuis (28) praat voor het eerst over de avond waarop duizenden jongeren met Project X Haren haar dorp teisterden. Hoe heeft zij het als jong meisje ervaren toen een complete samenleving over haar heen rausjte?
Ze werd door media over de hele wereld getypeerd als een wat onnozel 16-jarig kind uit een villadorp, wier Facebookuitnodiging voor haar sweetsixteenfeestje het internet had doen ontploffen, met half Haren erbij. Ruim twaalf jaar later komt ze aangewandeld bij het restaurant waar destijds de terrasstoelen in lichterlaaie stonden.
Op vrijdag 21 september 2012 overspoelden duizenden jongeren haar woonplaats. Ze zongen: ‘Waar is dat feestje? Hier is dat feestje!’ en ‘Merthe, bedankt!’ Merthe Weusthuis was twee weken eerder 16 geworden en haar Facebookuitnodiging was online gekaapt. Het collectieve enthousiasme op sociale media sloeg over naar traditionele media. Overheid en politie schatten de veiligheidsrisico’s compleet verkeerd in.
De avond mondde uit in vernielingen, plunderingen en chaos. Toen rond half negen ’s avonds vuurwerk klonk en een groep jongemannen in de menigte maskers en bivakmutsen opzetten, waren slechts zestien agenten van de mobiele eenheid in het Groningse dorp aanwezig. Hulptroepen kwamen uren later uit het halve land, aangestuurd door een haperend communicatiesysteem.
Deze gebeurtenissen, bekend als Project X Haren, staan centraal in The Real Project X, een aflevering van de Netflix-documentairereeks Trainwreck, over zaken die uit de hand liepen onder invloed van sociale media. Niet eerder leidde online-ophef in Nederland tot zoveel daadwerkelijke wanorde als toen.
Sindsdien kreeg Weusthuis jaarlijks interviewverzoeken, die ze steevast afwees; vooral omdat haar ouders de aandacht niet wilden. Maar toen het Britse productiebedrijf RAW belde met de mededeling dat de documentaire er sowieso zou komen, met of zonder haar, besloot ze dat het tijd was haar verhaal te vertellen. Aan Netflix én voor de Volkskrant aan de journalist die destijds verslag deed voor RTV Noord.
Waarom heb je ja gezegd tegen Netflix?
‘Ik wil me niet verschuilen. Dit is een onderdeel van mijn leven en daar heb ik me helemaal mee verzoend. Ik ben niet omgewaaid, ik heb wat van mijn leven gemaakt. Ik kan nog steeds twintig nadelen noemen van media-aandacht, maar ik voelde dat ik dit moest doen. Als ik ooit kinderen krijg, wil ik dat ze kunnen zien dat ik voor mezelf ben gaan staan.’
Wat vind je van het eindresultaat?
‘Het is oké, maar toch wat oppervlakkig entertainment geworden. Ik had meer willen zien dan alleen de sensationele feiten. Over de beweegredenen van jongeren bijvoorbeeld, over de rol en de ontwikkeling van sociale media, en de impact van anonimiteit die je hebt in een mensenmassa én achter een scherm. Ik denk dat veel mensen zich lieten meeslepen in de chaos, zonder de consequenties te overzien. Opgezweept door alle energie, onzichtbaar in de massa.’
Hoe kijk je terug op die massale komst naar Haren?
‘Er ontstond een soort collectief enthousiasme. Behalve in ons dorp, waar de mensen ongerust waren, dacht iedereen: dit is vet. Ik maak wel onderscheid tussen mensen die uit nieuwsgierigheid naar Haren gingen en mensen die zijn gaan rellen. Voor die laatste groep heb ik minder begrip. Maar als het niet mijn feestje was geweest, dan was ik zelf ook gaan kijken. Het was een unieke gebeurtenis.’
Merthe Weusthuis groeide op in een gemoedelijk gezin. Ze kon goed volleyballen en was al op jonge leeftijd gesteld op haar autonomie. ‘Ik wilde mijn eigen beslissingen nemen, de wereld zien. Haren is supergroen, superveilig, het is een voorrecht om daar op te groeien. En het staat – nou ja – toch bekend als het kakdorp van het noorden. Ik wist: dit is niet de wereld.’
Ze had jenaplanbasisonderwijs gevolgd, zat in een tweetalige vwo-klas en was twee dagen 16 toen ze op donderdag 6 september 2012 op Facebook een uitnodiging plaatste voor een sweetsixteenfeestje bij haar thuis. Dat was bestemd voor vrienden en vriendinnen van volleybal, haar basisschool, voor haar klasgenoten en wat andere vrienden. Sommige mensen zouden iemand meebrengen. Hapje, drankje, muziek in de tuin en daarna de kroeg in.
Omdat ze niet met iedereen vrienden was op Facebook zette ze haar uitnodiging bewust op ‘openbaar’, zodat alle genodigden zich konden aanmelden. ‘Leek me handig om eten en drinken af te stemmen.’
Een dag later op school, in de grote pauze om twaalf uur, rende een vriendin op haar af: Merthe moest meekomen naar het rokerspleintje. Een niet door Weusthuis uitgenodigde vriend van een vriend riep: ‘Laten we haar feestje crashen.’ ‘Dat hele groepje pakte de telefoon erbij om mijn uitnodiging aan vrienden door te sturen. Voordat ik iets kon doen, ging de bel en was iedereen gevlogen.’
Vrienden van vrienden van vrienden meldden zich aan via Facebook. In de eerste reacties werd al gerefereerd aan ‘de tuinkabouter’, een eerste verwijzing naar de dat jaar verschenen film Project X, over een compleet uit de hand gelopen tienerfeest, waarin een scène zit met een tuinkabouter die voor de gelegenheid is gevuld met de harddrug MDMA.
Tijdens haar negende en laatste lesuur zag Merthe dat al meer dan vijftienduizend mensen waren uitgenodigd en bijna drieduizend mensen wilden komen. ‘Iedereen hing over de tafels, zelfs de docent vond het interessant. We hebben geen les meer gehad. En ik dacht: moet de politie dit weten?’
Na overleg met haar vader haalde ze aan het einde van de middag de uitnodiging offline.
De volgende ochtend, zaterdag 8 september, ontdekte ze dat anderen een bijna exacte kopie online hadden gezet. Inclusief Weusthuis’ adres en telefoonnummer. Ze kreeg tientallen berichten van vrienden en bekenden, en minstens zoveel van onbekenden. ’s Avonds, toen ze op stap was in Groningen, liep het al uit de hand.
‘Ik zie mijn vriendinnen en mij nog staan op de Grote Markt. Sommige mensen herkenden me, ze wilden foto’s maken en met ons praten, en daar kwamen dan weer anderen bij staan. Het werd een olievlek. Ik wilde niet arrogant zijn, dus ik bleef ook wel staan praten. En ergens, dat geef ik toe, had het een bepaalde aantrekkingskracht. Ik was 16 en werd op een soort voetstuk geplaatst.’
Op zondagochtend besloot ze samen met haar ouders dat ze maar even niet meer moest uitgaan. Via via kende Weusthuis een aantal grappenmakers die de nieuwe Facebookpagina’s in het leven hadden geroepen. Die kregen allemaal haar vader aan de telefoon, met het verzoek de boel offline te halen.
Eén pagina bleef in de lucht: de Facebookpagina getiteld Project X Haren. Van ene Frank uit Veendam, die het beheer van de pagina vrij snel uit handen gaf. ‘Geen flauw idee wie die jongen was. Maar vrij kort nadat ik zijn naam gezien had, was de pagina ineens van Peter Peterson. En weer wat later van Ibe der Führer en Jesse Hobson.’
Uit latere reconstructies van RTV Noord, Dagblad van het Noorden en Harener Weekblad zou blijken dat deze Frank uit Veendam zelf de destijds ongrijpbare anonieme accounts had ingezet en via een internetforum ook Jesse Hobson, een jongeman in Nieuw-Zeeland, benaderde om de Project X-pagina van hem over te nemen, zodat hij zelf kon wegduiken.
Weusthuis en haar vader stuurden Hobson een bericht via Facebook, kregen ‘Eat shit’ als enige reactie en namen contact op met de politie. ‘Die wist niet goed wat ze ermee aan moest.’ Vader Weusthuis sprak met de burgemeester en meldde zich bij tal van andere instanties, zelfs bij het nationale cybercrimemeldpunt. Niemand wist hoe te helpen.
Project X Haren was een steeds populairder gespreksonderwerp onder jongeren geworden, online en op schoolpleinen. Het zou nog ruim een week duren tot Trouw op dinsdag 18 september als eerste landelijke medium melding maakte van ‘het verjaardagsfeestje van een meisje uit Haren’. De krant schreef: ‘Inmiddels zijn er meer dan 55 duizend mensen bij haar thuis uitgenodigd.’ Nergens in dat verhaal werd duidelijk dat Weusthuis niets met de Facebookpagina van Frank, Jesse en de anonieme accounts van doen had.
Toen NOS op 3 en het ANP het nieuws oppikten en nog diezelfde middag onterecht meldden dat de burgemeester een noodverordening had afgekondigd, was een mediahype geboren. Media repten tot en met vrijdag de 21ste hoofdzakelijk over het feestje van een meisje uit Haren dat ‘per ongeluk’ haar Facebookuitnodiging op openbaar had laten staan.
Hoe was dat voor jou?
‘Journalisten hadden de feiten niet op orde. Dat vond ik echt irritant en onprofessioneel. Ik denk niet dat dát de boel heeft laten ontploffen, maar ik vond het heel frustrerend dat mensen dachten dat ik een of andere domme trien was. Zelfs mijn naam werd door sommige media verkeerd gespeld. Ik was een slimme meid, dat was waar ik voor een groot deel mijn identiteit aan ontleende.’
Vanaf de dag dat Frank de Project X-pagina op Facebook plaatste, zag de familie Weusthuis fotograferende jongeren voor hun huis staan. In de laatste dagen werden dat er meer en meer. Kaartjes en andere dingen belandden in de brievenbus. Basisschoolkinderen maakten tekeningen. Van een studentenclub kreeg ze een doos met condooms en ze kreeg meerdere vibrators opgestuurd.
Haar telefoon ontplofte, vreemden belden zomaar op, 3FM slingerde haar onaangekondigd live in een radio-uitzending. Op sociale media werd haar uiterlijk becijferd en soms werd ze uitgemaakt voor ‘achterlijke hoer’. Via vrienden hoorde ze dat meerdere jongens rondbazuinden dat ze met haar hadden gezoend of het bed hadden gedeeld.
Wat deed dat met je?
‘Het was een emotionele achtbaan. Maar ik heb altijd wel een dusdanig zelfbeeld gehad dat ik niet instortte. Ik wist dat het niet écht over mij ging, dus mijn reactie was toch vaak: waarom doen mensen dit? En het overgrote deel van de mensen in Haren leefde heel erg met ons mee. Dat hielp. Hoewel sommige mensen vonden dat de vrije manier van opvoeden door mijn ouders het probleem was van alles. Mijn vader en moeder voelden zich niet per se schuldig, maar wel verantwoordelijk.’
Wat Merthe achteraf misschien anders had kunnen doen, waren de berichten die ze met zelfspot op Twitter plaatste. Zoals deze: ‘Pap suggereert dat ik me Facebookaccount maar ff moet gaan verwijderen. Ik dacht het toch ff niet zeg.’
Ze moet lachen. ‘Ja. Was dat nou slim? Ik wilde graag laten zien dat ik luchtig en nuchter met alles omging. Het was op die leeftijd de sociale dood als je van Facebook of Twitter af moest; al die vrienden die je op dat moment had, kreeg je nooit meer terug. Maar ik vond het vooral géén oplossing voor wat er gebeurde. Mijn Facebookaccount was niet aan die Project X-pagina gekoppeld. Dus het verwijderen van mijn eigen account zou helemaal niks oplossen. En via Facebook kon ik alles tenminste nog volgen.’
Hoe spraken jullie er thuis over?
‘We hadden altijd veel gesprekken aan de keukentafel – we zijn close, mijn moeder is psycholoog, mijn vader is ook heel empathisch – maar ik vond het moeilijk om het met mijn ouders over Project X te hebben. Het was vooral lastig dat ze ineens weer echt beslissingen voor mij gingen nemen.’ Lachend: ‘Ik vond mijn onafhankelijkheid echt heel erg belangrijk. En ik vond al die aandacht, dat even speciaal zijn, ook wel aantrekkelijk en spannend. Dat durfde ik niet goed toe te geven, maar ik wist het ook niet voor ze te verbergen.’
In huis zaten de gordijnen al meer dan een week dicht. Merthe ging de laatste dagen niet meer naar volleybal, niet meer naar school. Op de vrijdagochtend van ‘het feestje’ adviseerde de politie haar ouders dringend het huis te verlaten. Inmiddels had zich een grote groep mensen op de stoep bij de familie Weusthuis verzameld.
‘Rond een uur of twee waren het er zo veel dat het voor mij niet meer veilig voelde. Toen heb ik tegen mijn ouders gezegd dat ik weg wilde. We hebben de politie gebeld en gevraagd of ze dat konden organiseren.’
Aan beide kanten van de straat werden dranghekken geplaatst. Merthe en haar moeder stapten in de auto om naar het huis van Merthes tante te gaan. Vader Weusthuis bleef thuis. ‘Hij wilde de buurt niet het idee geven dat wij er als familie vandoor gingen en de rest met de shit achterlieten.’
Wat haar nog altijd bijstaat is een filmpje dat ze die avond doorgestuurd kreeg van een onophoudelijke stroom mensen die van Groningen naar Haren liep. ‘Toen ik die beelden zag dacht ik: holy shit, dit loopt uit de hand. De rest van de avond was een soort roes. Mijn zusje en ik keken filmpjes op onze telefoon, de televisie van mijn tante stond op RTV Noord afgestemd, we hebben niet veel gesproken.’
Een van de geruchten die rondgingen in de uren na het uitbreken van de rellen, was dat er twee meisjes zouden zijn overleden. Merthes vader ging onderuit toen een stadswacht hem dat bericht formeel kwam bevestigen. ‘Hoelang hij in die waan heeft geleefd, weet ik niet precies meer. Een half uur of zo, maar dat is voor hem echt het allermoeilijkste geweest. Ik kreeg het achteraf te horen, toen we allang wisten dat het niet klopte. Ik heb wel gedacht: als al die mensen ons huis bereiken, blijft er niks van over. En dat ze maar bleven zingen, vond ik moeilijk. Merthe bedankt. Verjaardagsliedjes. In T-shirts met mijn naam en gezicht erop. Alsof mensen in mijn naam de boel stonden te slopen.’
Hoe ging je daarmee om?
‘Het was onmogelijk om me niet in bepaalde mate verantwoordelijk te voelen. Ik hoorde dat een oudere man met een baksteen op zijn hoofd was geslagen, dat doodsbange mensen met een knuppel achter de deur hadden gezeten, dat ME’ers voor hun leven hadden gevreesd. Ik was verdrietig, boos en weet ik veel wat. Uiteindelijk kon ik er rationeel naar kijken, maar ik vond het moeilijk om dat alles los te zien van mijzelf en mijn naam.’
De volgende ochtend ruimden de mensen in Haren de zooi op. ‘Dat vond ik echt mooi, hoe het mensen in ons dorp bij elkaar bracht.’ Merthe zag haar ouders dagenlang de deur niet uit gaan. ‘Ze durfden zich niet in het dorp te vertonen.’
In de weken, maanden, zelfs een aantal jaren na de rellen voelde Merthe zich nog vaak ongemakkelijk. Ze kon na een middag in Groningen op Twitter haar naam zoeken en een stroom berichten vertelde haar waar ze was gezien. Hashtag Merthe in de bus, Merthe in de Mac, Merthe in de Zara. Overal waar ze kwam, had ze het gevoel dat mensen over haar spraken. ‘Ik kreeg last van paranoia. Ik vond het heel moeilijk dat ik niet meer goed kon zien of mensen me leuk vonden om wie ik was, of omdat ik Merthe was van Project X.’
Meermaals op avonden in de discotheek, zelfs een keer bij een volleybalwedstrijd, draaiden dj’s het nummer Pursuit of Happiness, de soundtrack van de film Project X. ‘Soms riepen ze ook gewoon in de microfoon dat ik gespot was. Stond ik daar, midden in de club. Iedereen keek naar me, mensen stonden om mij en mijn vriendinnen heen te dansen en druk te doen. Dan kon ik wel door de grond zakken.’
Toen ze op haar 18de een half jaar in de Verenigde Staten Engels studeerde, voelde ze zich pas weer anoniem. ‘Eindelijk.’
Weusthuis studeerde af in International Business in Groningen en in International Management in Rotterdam, en had altijd een goede Project X-grap paraat tijdens voorstelrondjes waarbij ze ‘twee waarheden en een leugen’ over zichzelf moest vertellen. Ze liep stage in Dubai en ontmoette daar de liefde van haar leven, haar uiteindelijke echtgenoot. Hij vindt het uit de hand gelopen sweetsixteenfeestje van zijn vrouw vooral ‘een briljant verhaal’.
Wat ze heeft geleerd? Dat je de dingen vooral niet te serieus en niet te persoonlijk moet nemen. ‘Laat anderen niet definiëren wie je bent. Ik probeer goed vast te houden aan mijn eigen waarheid, aan hoe ik mezelf ken. En dat is niet groter en niet kleiner dan een ander. Ik houd mijn vrienden en familie dicht bij me, houd m’n kin omhoog en blijf vooruitkijken.’
Sinds een aantal jaren werkt ze in Dubai bij een internationaal beleidsadviesbureau voor de publieke sector. Haar zakelijke netwerk heeft ze vooraf ingelicht over de Netflix-documentaire.
Met haar ouders over Project X praten is nog steeds niet makkelijk. ‘We kunnen het er prima luchtig over hebben en er grappen over maken. Maar als we het er echt over hébben, voel ik me weer zo nadrukkelijk het kind. En dan voel ik die schaamte ook weer.’ De schaamte voor het feit dat ze de lawine van aandacht destijds ook interessant vond.
Niet lang na het interview stuurt ze een bericht, met het inzicht dat het ‘misschien inmiddels oké’ is dat ze zichzelf daarvoor vergeeft. Haar Facebookaccount is afgeschermd, Instagram en LinkedIn niet. ‘Mijn ouders vragen zich af of dat verstandig is, maar ik denk: waarom zou niemand mogen zien wie ik ben?’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant