Over twee weken begint het Centraal Planbureau met de doorrekening van de verkiezingsprogramma’s. In tegenstelling tot twee jaar geleden beoordeelt het planbureau dit keer ook de langetermijngevolgen van de politieke plannen.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
Het CPB legt deze zomer de verkiezingsprogramma’s van tien partijen onder het vergrootglas. Dat zijn er twee meer dan in 2023, toen slechts acht van de negentien Tweede Kamerfracties hun programma lieten doorlichten. Deelname is vrijwillig. Alleen partijen die nu in de Tweede Kamer vertegenwoordigd zijn, kunnen meedoen.
GroenLinks-PvdA, VVD, D66, CDA, ChristenUnie, Volt, SGP en JA21 lieten hun programma twee jaar geleden doorrekenen en doen dat nu weer. BBB en NSC, destijds eenmansfracties, doen dit jaar voor het eerst mee. PvdD, Denk en SP haken net als in 2023 af, omdat ze het niet eens zijn met de manier waarop het CPB de doorrekening uitvoert. PVV en FvD negeren vragen van de Volkskrant, maar waren tijdens vorige verkiezingen niet van de partij.
Denk-fractievoorzitter Stephan van Baarle zegt dat tijdgebrek voor zijn driemansfractie ook een belangrijke reden is om van deelname af te zien. Partijen moeten erg veel data aanleveren en vragen beantwoorden tijdens de doorrekeningsperiode. Voor kleine fracties is dat een zware last. Het CPB is aan die klacht tegemoetgekomen door het aanleveringsproces te versimpelen.
Alles over politiek vindt u hier.
Naar aanleiding van eerdere kritiek pakt het planbureau de doorrekening dit keer iets anders aan dan in 2023. Met name linkse partijen vonden dat het CPB zich te veel concentreerde op de economische en financiële gevolgen van het voorgestelde beleid. Partijen die fors willen investeren in zaken als onderwijs, gezondheidszorg en milieubeleid zijn daardoor in het nadeel. De opbrengsten daarvan laten zich moeilijk vangen in termen als economische groei en werkgelegenheid.
Zolang het CPB door een puur financieel-economische bril kijkt, scoort rechtse politiek doorgaans beter. Om die reden neemt het CPB sinds een aantal jaren ook armoedecijfers op in zijn halfjaarlijkse ramingen. In de doorrekening van de verkiezingsprogramma’s gaat het planbureau dit keer nog een stap verder door partijen ook te beoordelen op de factor ‘menselijk kapitaal’ en gezondsheidszorg.
‘Menselijk kapitaal’ staat voor de kennis en vaardigheden van de Nederlandse bevolking. Die worden voor een belangrijk deel bepaald door het onderwijsniveau. Onderwijspartij D66 kan in de doorrekening dus scoren op dit punt. Op het thema gezondheidszorg kijkt het CPB niet alleen naar hoeveel partijen daarin willen investeren, maar ook naar hun preventiebeleid en hoe hun plannen de toegankelijkheid van de zorg beïnvloeden.
Het CPB heeft niet alleen ‘linkse’ onderwerpen toegevoegd aan de doorrekening. VVD, CDA en SGP, die zich in Kamerdebatten profileren als beschermers van het bedrijfsleven, zullen het waarschijnlijk goed doen op het nieuwe thema ‘investeringsklimaat’. Een ander thema waar het CPB partijen voor het eerst op vergelijkt, is wonen. De woningnood is momenteel de grootste kopzorg van de Nederlandse kiezers. Het CPB besteedt daarom extra aandacht aan de effectiviteit van de woningmarktplannen.
Misschien wel de belangrijkste wijziging in Keuzes in Kaart is dat de rekenmeesters dit keer ook de langetermijneffecten van het voorgestelde beleid in beeld brengen. Dit moet voorkomen dat partijen pronken met lastenverlichting en koopkrachtverbetering in de komende vier jaar, terwijl de negatieve gevolgen op langere termijn (zoals een oplopende staatsschuld, afkalving van de verzorgingsstaat, het niet halen van milieu- en klimaatdoelen) in de doorrekening buiten beeld blijven.
Het CPB maakt voor elke partij een inschatting van de kans dat de wettelijke klimaat- en stikstofdoelen worden gehaald. De klimaat- en milieuparagraaf in de CPB-analyse wordt uitgebreider dan in 2023, omdat het Planbureau voor de Leefomgeving de verkiezingsprogramma’s dit keer niet meer apart beoordeelt.
Veel rechtse partijen negeerden de milieu- en klimaatdoorrekening van het PBL, omdat ze daar relatief slecht in scoren. In 2023 liet alleen de VVD zijn programma beoordelen door het PBL. Het CDA en de andere fracties op de rechtervleugel bedankten voor de eer. Nu het CPB het klimaat- en milieubeleid in zijn doorrekening meeneemt, is dat selectief winkelen niet meer mogelijk.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant