‘Veiligheid, veiligheid, veiligheid’, is het motto van het Deense EU-voorzitterschap. Daar moet Europa zelf zorg voor dragen. De nieuwe wereldorde vergt volgens de Denen een nieuwe EU.
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
Als de wereld op zijn kop staat, moet de EU ook worden opgeschud. Met die missie begint Denemarken aan het EU-voorzitterschap. ‘Europa staat voor de grootste uitdagingen in generaties. Mijn taak is de EU daar veilig langs te loodsen’, aldus de Deense premier Mette Frederiksen bij de aftrap in Aarhus.
Aan ambities geen gebrek aan Deense zijde. Als iemand de veranderde wereld symboliseert, is het wel de sociaaldemocratische Frederiksen: een ‘rooie’ met een (kaki)groen hart die vol op de rem trapt bij migratie en gas geeft bij meer concurrentie. Een premier bovendien die begin vorige maand vaarwel zei tegen de haar vertrouwde ‘frugal club’: het krimpende gezelschap van zuinige lidstaten als Nederland en Duitsland. ‘Dat is niet langer de plek voor ons.’
Defensie staat bovenaan de prioriteitenlijst van Deense EU-voorzitterschap, dat zes maanden duurt. De veiligheid van de EU kan niet langer afhankelijk zijn van de VS, stelt Frederiksen. Uiterlijk in 2030 moet de EU haar eigen veiligheid kunnen garanderen, dat is haar streven. ‘Als we niet bereid zijn onszelf te verdedigen, wat is Europa dan nog?’, aldus de Deense premier.
Dat de EU-landen in de Navo hun defensie-uitgaven verhogen tot 5 procent van het bruto binnenlandse product, is volgens Denemarken een goed startpunt. Maar de EU moet die honderden miljarden euro’s straks vooral beter besteden. Denemarken wil harde afspraken over de gezamenlijke inkoop van wapens en munitie door de EU-landen om versnippering (en dus geldverspilling) tegen te gaan.
De Europese defensie-industrie moet volop profiteren van de nieuwe orders, ook als die voortvloeien uit het nieuwe Europese herbewapenfonds van 150 miljard euro. Staatssteunregels dienen versoepeld te worden voor producenten van tanks, gevechtsvliegtuigen en granaten. Deze voorstellen wil Kopenhagen snel en onder hoge druk langs de lidstaten krijgen. Net als de vereiste versnelling van de benodigde milieuvergunningen.
De steun voor Oekraïne zien de Denen als onlosmakelijk onderdeel van de Europese veiligheid. De EU mag hierin niet verslappen. ‘Dit is geen gift, dit is de herbewapening van Europa’, zei Frederiksen, staand naast de Oekraïense president Volodymyr Zelensky. Ze had hem speciaal uitgenodigd in Aarhus.
EU-voorzitter Denemarken zet de turbo aan bij onderhandelingen met Kyiv over het EU-lidmaatschap. ‘De Europese familie is niet compleet zonder Oekraïne’, aldus Frederiksen. Dat Hongarije de formele opening van deze onderhandelingen met een veto blokkeert (achter de schermen gaan ze gewoon door), is voor Kopenhagen niet acceptabel. Oekraïne mag de hoop op toetreding tot de EU niet verliezen.
Een streng Europees migratiebeleid, waarvan Denemarken altijd een voortrekker was, schaart Kopenhagen eveneens onder de vlag van meer bescherming. ‘Irreguliere migranten ondermijnen de Europese veiligheid’, stelt Fredriksen. Dus niet alleen volle kracht vooruit bij de invoering van het nieuwe migratiepact (strengere selectie aan de buitengrenzen), maar ook voor nieuwe initiatieven als ‘terugkeerhubs’ en soepeler criteria voor wat een veilig terugkeerland is voor migranten.
De tweede topprioriteit betreft de versterking van de concurrentiekracht van het Europese bedrijfsleven. Dat is ‘economische veiligheid’, volgens Kopenhagen. Frederiksen en haar ministers verwijzen naar het rapport dat de Italiaanse oud-premier Mario Draghi daarover vorig jaar september uitbracht. Een scherpe analyse vol aanbevelingen voor problemen waarover de EU al ruim tien jaar praat.
Ook hier willen de Denen het verschil maken, te beginnen met het terugdringen van de regeldruk. Die is volgens minister Marie Bjerre van Europese Zaken te hoog om nog gewoon een bedrijf te leiden. Eenvoudig zal het niet zijn om de regels te vereenvoudigen, gaf Bjerre toe. ‘Wij hebben die wetten, inclusief alle details, zelf gemaakt om goede redenen.’
De toekomst van de Europese economie is ‘groen’ volgens de Denen. Tegen de politieke stroom in blijven zij geloven in de groene transitie. De Deense minister voor Klimaat en Energie, Lars Aagard, wil eind september een akkoord tussen de EU-landen over het verminderen van de broeikasgassen met 90 procent in 2040.
Let wel, dat voorstel werd deze week door Europees Commissaris Wopke Hoekstra (Klimaat) gepresenteerd. Als Aagard slaagt, verbrijzelt hij vrijwel alle wetgevende snelheidsrecords in de EU.
De Deense minister heeft nog een duidelijk doel: een importverbod voor alle gas en olie uit Rusland, uiterlijk in 2027. Daarin vindt hij Hongarije en Slowakije op zijn weg.
Dat sterke, concurrerende en groene Europa kost geld. Daarmee komt de derde prioriteit van het Deense voorzitterschap in beeld: een nieuwe meerjarenbegroting voor de EU. Het eerste voorstel daarvoor van de Commissie komt deze maand.
Als er één onderwerp is waarover de lidstaten knallende ruzie zullen krijgen, zijn het de centen. De meerjarenbegroting is voor zeven jaar, dus goed voor zeker 1.100 miljard euro (de omvang van het huidige budget).
Met alle nieuwe taken (defensie, concurrentie, groene transitie) is een hoger budget onvermijdelijk, tenzij er gesnoeid wordt in bestaande grote uitgavenposten: landbouw en de steun voor armere regio’s. De inleidende beschietingen zijn al op traditionele Brusselse wijze begonnen. Berlijn laat weten dat extra geld niet aan de orde is, Polen dat het meer dan ooit nodig is.
Aan Kopenhagen om het geldgevecht, dat twee jaar zal duren, van een ordentelijk begin te voorzien. Denemarken zegt nadrukkelijk ‘open te staan’ voor nieuwe financieringsbronnen voor de EU.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant