Elon Musk heeft aangekondigd dat hij een nieuwe politieke partij gaat oprichten: de America Party. Daarmee wil hij het duopolie van de twee gevestigde partijen doorbreken. Maar zelfs de rijkste man ter wereld is misschien niet rijk genoeg om een einde te maken aan het Amerikaanse tweepartijenstelsel.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in Oost-Europa en Zuidoost-Azië.
Musk zou niet de eerste miljardair zijn die een gooi doet naar politieke macht, en de ervaringen van lotgenoten uit het verleden geven hem weinig kans van slagen. Nog nooit in de geschiedenis heeft iemand met succes een derde partij opgericht, en nog nooit heeft een onafhankelijke kandidaat een serieuze gooi gedaan naar het presidentschap.
In het geval van Musk kan hij dat laatste ook niet zelf doen: de Amerikaanse grondwet schrijft voor dat een president in de Verenigde Staten geboren moet zijn en Musk komt uit Zuid-Afrika. Musk kan echter wel de politieke verhoudingen behoorlijk in de war schoppen. Maar zelfs daarvoor moet hij bijna onneembare hindernissen overwinnen, schrijven Amerikaanse kranten.
De bekendste miljardair die ooit als onafhankelijke kandidaat probeerde de Amerikaanse presidentsverkiezingen te winnen, was Henry Ross Perot. Hij deed mee in 1992 en 1996 en vooral de eerste keer deed hij het helemaal niet slecht: hij haalde 19,7 miljoen stemmen, een imposante 18,9 procent van het totaal. Het leverde hem helemaal niets op, wat te wijten is aan het kiessysteem van Amerika waar ‘the winner takes all’ geldt: wie in een staat de meeste stemmen krijgt, wint daar alle kiesmannen.
Een andere onafhankelijke kandidaat was Ralph Nader. Nader probeerde het vier keer, tussen 1996 en 2008 waarvan twee keer als kandidaat van The Green Party. In 2000 haalde hij voor die partij drie miljoen stemmen en volgens experts kostten die stemmen de Democratische kandidaat Al Gore niet alleen de overwinning in Florida, maar ook het presidentschap. Dat werd dat jaar met een miniem verschil gewonnen door George W. Bush. Nader was kortom een stoorzender die ongewild zijn tegenstander Bush in het zadel hielp, en niet zijn natuurlijke bondgenoot Al Gore.
De meest succesvolle onafhankelijke kandidaat was George Wallace, de Democratische gouverneur van Alabama, maar in 1968 presidentskandidaat namens zichzelf. Hij won met een racistisch programma in vijf zuidelijke staten, maar dat was niet genoeg om Richard Nixon te verslaan, die 32 staten en het presidentschap veroverde. Vorig jaar probeerden kandidaten van de Green Party en Libertarians het tevergeefs. Ook de huidige minister van Volksgezondheid Robert F. Kennedy jr. stelde zich verkiesbaar, als onafhankelijke kandidaat, maar trok zich terug om zich achter Trump te scharen.
De scepsis over Musks aankondiging is in de Verenigde Staten daarom groot, en de hindernissen die voor hem liggen zijn misschien nog wel groter. Om een partij geregistreerd te krijgen, moet hij petities en handtekeningen verzamelen, iets wat hij met al zijn geld wel voor elkaar zou kunnen krijgen. Maar van die papieren partij een machtsfactor van belang maken, met een achterban en goede kandidaten, is een uitdaging waar volgens critici meer voor nodig is dan geld. ‘Hoe zal hij die kandidaten gaan uitzoeken?’, vraagt docent Mac McCorkle van de Duke University zich af in The Washington Post.
Musk kondigde dit weekeinde aan dat zijn partij er snel zal komen, en dat die zelfs volgend jaar al zal deelnemen aan de zogeheten midterm-verkiezingen. Hij wil daar strategisch toeslaan, zegt hij, en alle kracht concentreren op plaatsen waar de nieuwe partij kan winnen. Zo wil hij naar eigen zeggen twee of drie Senaatszetels en acht tot tien zetels in het Huis van Afgevaardigden veroveren.
In de huidige machtsverhoudingen zou dat genoeg zijn om een doorslaggevende rol te kunnen spelen bij stemmingen in de twee Kamers van de macht. Musks partij zou dan wetten kunnen tegenhouden en Trump het leven op die manier nog heel zuur maken.
Daarop zou Musk nu vooral uit zijn: volgens McCorkle wil Musk Donald Trump de voet dwars zetten en verder niets. Tijdens en vlak na de verkiezingscampagne was Musk nog Trumps trouwste bondgenoot en geldschieter. Hij stak 277 miljoen dollar (235 miljoen euro) in Trumps verkiezingscampagne, en werd als beloning hoofd van het nieuwe departement ‘Doge’, waarmee hij wild hakte in budgetten van ministeries, diensten en organisaties als USAID.
De vriendschap tussen Musk en Trump is nadien omgeslagen in een bittere vijandschap, die onder meer op sociale media wordt uitgevochten. Musk trad terug uit Doge om ‘meer tijd te gaan besteden’ aan zijn imperium dat onder meer bestaat uit Tesla, SpaceX en X, het voormalige Twitter. Musk heeft vanaf de zijlijn felle kritiek op Trump, die op zijn beurt Musks eigen Doge op diens bedrijven wil afsturen om daar de miljardensubsidies en belastingvoordelen door te lichten die hij heeft ontvangen van de overheid.
Op dit moment is Musk woedend op Trump omdat die het land met zijn megawet, de ‘big beautiful bill’, de afgrond in zou sturen. Die wet is zaterdag met een minimale meerderheid aangenomen, waarna Musk op X bekendmaakte dat hij nu echt de America Party stichtte, ‘om mensen hun vrijheid terug te geven’. Een recente peiling van The Washington Post en Ipsos zegt dat 63 procent van de ondervraagden tegen die wet is, en vooral tegen de 3 triljoen dollar aan schuld die invoering van de wet zal opleveren.
McCorkle gelooft niet dat Musk op de lange termijn zijn geld in een politieke partij gaat steken. Volgens hem wil de miljardair zijn woede koelen en alleen maar ‘Trumps nalatenschap torpederen’. Een onmogelijke taak is dat niet, de politieke verhoudingen in de VS zijn sinds de opkomst van Donald Trump dermate opgeschud dat niets meer kan worden uitgesloten.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Source: Volkskrant