Andries Jonker botste vlak voor de eerste wedstrijd van het EK met een journalist die hem een ‘poppenkast’ verweet. Het past in een patroon. Een ontleding van de communicatiestijl van de bondscoach, die na het EK afscheid moet nemen, aan de hand van vier van zijn klassiekers.
is sportverslaggever van de Volkskrant en schrijft over voetbal en handbal.
Andries Jonker had graag nog twee jaar willen doorgaan als bondscoach, maar tot zijn ‘verbazing’ en ‘teleurstelling’ wilde de KNVB dat niet. En dus is het EK, dat voor Nederland zaterdag begint tegen Wales, de laatste keer dat hij als coach mag praten over zijn geliefde ‘Oranje Leeuwinnen’.
Jonker (62) genoot drie jaar lang met volle teugen en hanteerde zijn eigen, unieke communicatiestijl. Zo bedacht hij de bijnaam ‘Stalen Steef’ voor de inmiddels afgezwaaide verdediger Stefanie van der Gragt. Hij voorspelde een ‘Farioli’tje’ als hij flink ging rouleren. En foute passes doopte hij om tot ‘Bremen-ballen’, vernoemd naar de Duitse stad waar zijn ploeg er onlangs een potje van maakte.
Een kijk- en luisterwijzer aan de hand van vier Jonker-klassiekers, die op het EK vast langs zullen komen.
Bij zijn presentatie in augustus 2022 zei Jonker al dat hij een ‘zwak voor het vrouwenvoetbal’ had. De liefde is in drie jaar zeker niet bekoeld. In het jongste exemplaar van het blad Helden kreeg hij de vraag hoe hij tegen de wereld aankijkt. Trump, Poetin, het gebrek aan fatsoensnormen, Jonker ziet het allemaal hoofdschuddend aan. ‘Op wegen waar je 100 kilometer per uur moet rijden, rijd je toch 100 kilometer per uur of ben ik nou gek?’
Maar gelukkig, zo eindigt hij na alinea’s somberheid, is bij vrouwenvoetbal ‘de sfeer nog steeds zoals het ooit was’. ‘Vrouwenvoetbal is een voorbeeld voor deze doorgedraaide maatschappij. Laat de KNVB het vrouwenvoetbal en de Oranje Leeuwinnen koesteren. Ze zijn een zegen in deze tijd. Ik zal ze heel erg gaan missen.’
Jonker stapte in toen het team na een teleurstellend EK het geloof in zichzelf kwijt was geraakt en begon aan een missie om het zelfvertrouwen op te vijzelen. Bij de eerste ontmoeting zei hij: ‘Wij kunnen van iedereen winnen.’ De spelers keken hem glazig aan, maar twijfel was volgens hem niet nodig. ‘Er is niets aan de hand: jullie zijn nog steeds hartstikke goed.’
Na bijna drie jaar Jonker is duidelijk dat zijn team in theorie van iedereen kan winnen, maar dat dat in de praktijk lang niet altijd lukt. Onder zijn leiding wist Oranje in tien wedstrijden één keer te winnen van een topland – van Engeland, anderhalf jaar geleden – maar de bondscoach blijft kansen zien voor een tweede keer. Het recente pak op de broek tegen Duitsland betekent volgens hem niets.
Hij houdt zich vast aan de, weliswaar verloren, oefenwedstrijd tegen de VS in oktober. De olympisch kampioen werd bij vlagen ‘van het kastje naar de muur’ getikt. ‘Toen dachten we zelfs even dat we de beste van de wereld waren. Als we dat niveau weten te halen, kunnen wij het EK winnen.’
‘Ik wil graag dat de bal van oranje naar oranje gaat en dat we daarmee nog winnen ook’, zei Jonker al bij zijn aantreden. Sindsdien is hij nooit opgehouden met praten over kleur. Hij is ervan overtuigd dat zijn spelers de bal naar ‘de juiste kleur’ kunnen schieten, maar moet vaak vaststellen dat dat niet is gelukt:
‘We hebben toen te veel ballen naar de verkeerde kleur gespeeld’ (kwartfinale WK 2023, uitschakeling door Spanje).
‘In de eerste twintig minuten spelen we vier keer naar de verkeerde kleur’ (3-0-verlies tegen Spanje, februari 2024).
‘Naar de goede kant en de goede kleur spelen, dat was wel een probleem’ (2-0-verlies tegen Italië, april 2024).
‘Links en rechts wordt de bal naar de verkeerde kleur gespeeld’ (1-1 tegen Finland, juni 2024).
‘Te veel ballen naar de verkeerde kleur, en ook nog op de verkeerde plekken’ (4-0-nederlaag tegen Duitsland, mei 2025).
Een paar dagen later lijkt de wanhoop toe te slaan. ‘We spelen wéér zomaar ballen naar de verkeerde kleur’, legt hij na de wedstrijd tegen Schotland uit. ‘Waarom? Ik begrijp het niet.’
Maar het probleem mag dan steeds terugkeren, het geloof in de ‘meiden’ wankelt nooit. Dat verklaart juist zijn pijn. ‘Daar raak ik gefrustreerd van, want ik wéét dat ze het kunnen. Zij zijn meer dan goed genoeg om de bal naar de juiste kleur te spelen.’
Eerlijk is eerlijk: in al zijn optimisme durft Jonker de vinger op de zere plek te leggen. Een slechte wedstrijd is ook bij hem vaak een slechte wedstrijd, maar dat moet hij zélf vaststellen. Als anderen kritisch zijn, slaat hij geregeld terug.
Vrijdag botste hij op de persconferentie nog met een journalist van De Telegraaf. Jonker vertelde vlak voor het toernooi tot verbazing van velen dat hij had overwogen niet naar het EK te gaan. Dat maakte deel uit van een vooropgezet plan, zei hij mysterieus. ‘Ik ga hier mijn voordeel uit halen.’ Toen de journalist vroeg of hij niet dacht de spelers te oud waren voor die ‘poppenkast’, sprong hij uit zijn vel. ‘Misschien ben jij wel de poppenkast!’, kaatste hij terug. ‘Ik vind dat je daarmee mijn speelsters te kakken zet.’
Zo fel was hij niet eerder, maar het is zeker niet de eerste keer dat critici een veeg uit de pan krijgen.
‘Ja, maar dat is de emotie van supporters, ook in de studio’, zegt hij bijvoorbeeld nadat analisten Leonne Stentler en Mandy van den Berg hebben gewezen op slordigheden en foute keuzes in de verloren EK-kwalificatiewedstrijd tegen Italië april vorig jaar. ‘Iedereen wil graag dat het goed gaat. Alleen zo makkelijk is het niet.’
De man die om de haverklap zegt dat Oranje van iedereen kan winnen kijkt volgens zichzelf ‘realistisch’ naar zijn team, de critici hebben een oranje bril op. ‘Ik zeg over het algemeen dingen in de categorie 1 plus 1 is 2’, legde hij uit in Voetbal International.
Vaste prik na een teleurstellend resultaat (en kritiek daarop): de bondscoach heeft altijd een goede fase gezien. Weggespeeld door Spanje? Ja, maar niet in de tweede helft. ‘Tot aan de wissels was het uitstekend.’
Dolgedraaid door Duitsland? ‘Het laatste kwartier heb ik aardig voetbal gezien.’
Ontsnapt aan een nederlaag tegen Schotland? ‘Het is heel moeilijk voor je om dat toe te geven, maar de eerste helft vond ik hartstikke aardig’, zei Jonker tegen NOS-verslaggever Rivkah op het Veld.
Helemaal geprikkeld reageert hij als zijn grote ambitie in twijfel wordt getrokken. Jonker wilde Nederland na een mindere periode weer laten aansluiten bij de wereldtop, maar als Oranje voorjaar 2024 kansloos verliest van toplanden Spanje en Duitsland zegt dat volgens hem niets. ‘Ik vind dat het hartstikke goed gaat met dit team.’
Een maandje later heeft de bondscoach alles kunnen laten bezinken. Hij vindt nu ook dat zijn team tijdelijk – vooral vanwege blessures – niet van iedereen kan winnen. ‘We moeten weer bouwen aan een team dat dit met recht kan zeggen.’ Van Italië zou Nederland volgens hem nog wel moeten kunnen winnen, maar dat lukt niet. Maar na de derde nederlaag op rij heeft hij voor zuurpruimen een boodschap: ‘Er is niets aan de hand.’
De kritiek is er de laatste tijd niet minder op geworden, de druk na twee wisselvallige jaren alleen maar toegenomen. Begin januari zette Nigel de Jong hem op brute wijze aan de kant. De KNVB-directeur vroeg Jonker eerst hoe hij zijn toekomst bij de bond voor zich zag om hem daarna meteen te vertellen dat er na het EK helemaal geen toekomst voor hem zou zijn.
Een mooi afscheid met een succesvol EK zou de ultieme wraak zijn, maar vooral ook de beloning voor zijn niet aflatende, tegendraadse enthousiasme. Altijd stond hij klaar, nooit was hij te beroerd om nog een keer uit te leggen hoe goed zijn team kan zijn, dat hij het bij het juiste eind heeft. Als het lukt, heeft Jonker zijn ‘Leeuwinnen’ naar het succes toe gepraat.
De voortekenen voor het EK zijn niettemin ongunstig: de resultaten gaan al te lang op en neer om al te optimistisch te zijn. Bovendien hangt één vraag boven het toernooi: de spelers hebben Jonker lang gewaardeerd, maar accepteerden zijn vertrek zonder publiekelijk morren. Kan hij de groep nog echt raken nu iedereen weet dat hij weggaat?
Bij zijn aantreden zei hij dat Nederland structureel in de top tien van de wereld moet staan (nu elfde op de Fifa-ranglijst), aan alle grote toernooien moet meedoen (WK en EK gelukt, Olympische Spelen niet) en dan minstens de kwartfinale moet halen. Dat laatste is op het EK nog lang niet zeker, want Nederland zit in een loodzware poule met Wales, Engeland en Frankrijk, maar de bondscoach heeft het toernooi in Zwitserland niet nodig om de balans op te maken.
‘Alle doelstellingen zijn bereikt’, aldus Jonker. ‘We zijn altijd aaibaar en benaderbaar geweest, er staat een elftal dat inspireert, aantrekkelijk voetbal probeert te spelen én voldoende resultaat boekt. En nu moeten we dat afmaken.’
Natuurlijk gaat hij voor de titel, hij zal er tot het einde in blijven geloven, maar de echte winst is nu al binnen: ‘Ik heb ontzettend veel plezier aan dit avontuur ontleend en kijk er met een enorme glimlach op terug.’
Aanvulling: dit artikel is aangevuld met een passage over de persconferentie van vrijdag 4 juli 2025.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant