De regering-Trump halveert het wetenschapsbudget van de Nasa. Daaruit wordt alles van ruimtetelescoop James Webb tot de robotwagentjes op planeet Mars betaald. Ook Europese projecten worden hard geraakt. ‘Een drama van ongekende omvang.’
is wetenschapsredacteur voor de Volkskrant. Hij schrijft over sterrenkunde, natuurkunde en ruimtevaart.
Zet de prestaties van het wetenschapsprogramma van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie Nasa op een rij en je treft enkele van de meest tot de verbeelding sprekende kosmische successen uit de recente geschiedenis. Successen die, als de geplande bezuinigingen van de regering-Trump doorgaan, mogelijk allemaal in gevaar komen.
Neem bijvoorbeeld ruimtetelescoop James Webb, het huidige vlaggenschip van de internationale sterrenkunde. Die telescoop laat sinds de lancering op eerste kerstdag 2021 de wetenschappelijke kennis over het vroegste epoch van de kosmos kantelen en speurt ondertussen naar leven op verre planeten die draaien om andere sterren dan de zon.
Of kijk naar een Marswagentje als Perseverance, waarvan de mensheid de afdaling naar het oppervlak in 2021 in HD-video kon volgen, en de nog altijd actieve voorganger Curiosity. Twee onderzoeksrobots die de geschiedenis van onze buurplaneet ontrafelen, plus die van het zonnestelsel waarin we ons bevinden.
Ondertussen zijn Nasa-wetenschappers ook actief in de ongerepte buitengebieden van dat kosmische thuis, waar onder meer de New Horizons-missie voorzichtige aanwijzingen ziet dat het zonnestelsel groter is dan verwacht.
En dat is nog maar het begin van de waslijst aan wetenschap die het Amerikaanse ruimtevaartagentschap bedrijft, van sterrenkunde tot onderzoek naar klimaatverandering, met instrumenten die net zo makkelijk het diepst de kosmos in kunnen kijken als dat ze de aarde in ongekend detail vanuit de ruimte in beeld brengen.
Had het agentschap in 2025 nog een bedrag van 7,3 miljard dollar (6,2 miljard euro) om al die ballen in de lucht – of eigenlijk de ruimte – te houden, daar daalt dat in 2026 tot bijna de helft (3,8 miljard), zo blijkt uit het voorstel dat de regering-Trump onlangs indiende voor het nieuwe budget van de organisatie.
Die 3,5 miljard bezuiniging op het budget voor wetenschappelijk onderzoek vormt op haar beurt meer dan de helft van de bezuiniging op het agentschap in zijn geheel, waarvan het totaalbudget met grofweg een kwart daalt: van 24,9 miljard dollar in 2025 naar 18,8 miljard in 2026. Het is de grootste bezuiniging in de geschiedenis van de Nasa.
Gecorrigeerd voor inflatie levert dat het laagste budget op sinds 1961. ‘Nasa wordt verwoest’, oordeelde Bill Nelson, die tussen 2021 en 2025 diende als directeur van het agentschap, in Newsweek over de bezuinigingen.
De regering-Trump hoopt onder meer geld vrij te maken voor de sciencefictiondroom van SpaceX-eigenaar Elon Musk. Die wil zo snel mogelijk mensen naar Mars sturen en daar nog tijdens zijn leven een kolonie stichten.
En hoewel Donald Trump de nominatie van Musk-bondgenoot Jared Isaacman als Nasa-directeur torpedeerde en een openlijke ruzie uitvocht met de techmiljardair, blijft het vizier in zijn plannen stevig gericht op Musks ultieme droom.
Wat bij de Nasa niet aan die Mars-droom voldoet, moet in veel gevallen (deels) wijken, zo blijkt uit een uitwerking van de bezuinigingen die het agentschap eind mei stilletjes online zette. Zo zal het aantal werknemers met ruim 5.500 afnemen, een krimp van grofweg een derde. Verder worden meer dan veertig toekomstige en lopende wetenschapsprojecten geschrapt.
De bezuinigingen passen naadloos in de bredere aanval op de wetenschap door Trump. Zo verlaagt zijn regering ook het budget van de nationale onderzoeksfinancier NSF met 56 procent en het onderzoeksbudget van het ministerie van Energie met 14 procent.
‘We maken ons ernstige zorgen over het diepe snijden in het wetenschapsbudget’, schreef de Amerikaanse vereniging voor sterrenkundig onderzoek AAS daarom begin mei in een reactie. Door de bezuinigingen ‘verliezen de Verenigde Staten een generatie van talent aan andere landen’.
Of, zoals Robert Zubrin, voorzitter van de Mars Society, met gevoel voor dramatiek schreef in een opiniestuk op vakwebsite SpaceNews: ‘Het wetenschappelijke ruimteprogramma is niet zomaar het kroonjuweel van de Nasa. Het is de gotische kathedraal van de huidige tijd, iets waarop de banier wappert van de hoogste idealen van onze maatschappij: de zoektocht naar de waarheid via wetenschap. Dat vernietigen is een misdaad tegen de wetenschap en de beschaving.’
En dan moet het grootste effect van de bezuiniging nog komen, zegt Michiel Rodenhuis, directeur van de Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie, het samenwerkingsverband van de Nederlandse sterrenkunde.
‘Echt grote projecten in de sterrenkunde hebben decennialange looptijden. Kijk maar naar de James Webb, die is 35 jaar in ontwikkeling geweest’, zegt Rodenhuis. ‘Net zo zaaien we nu al voor wat er over twintig jaar moet gaan komen. Met zulke forse bezuinigingen is er een risico dat alle toekomstige onderzoeksprojecten worden stopgezet.’
Natuurlijk: niemand weet wat de Amerikaanse overheid uiteindelijk zal beslissen. Het voorgestelde budget moet nog langs het Congres, waarvan meerdere leden de ruimtevaartsector in hun eigen staten en districten zullen willen verdedigen.
Rodenhuis hoopt dat sterrenkundige paradepaardjes als de Hubble en de James Webb de dans ontspringen. ‘We hebben grote bilaterale overeenkomsten gesloten over het waarnemen met die instrumenten en ik ga ervan uit dat die gehonoreerd zullen worden’, zegt hij. Anders ‘breng je ook het vertrouwen bij je partners een enorme klap toe’.
Eigenlijk, zegt Rodenhuis, moet je ‘echt knettergek’ zijn om de stekker uit ‘Webb’ te trekken. De investeringen zijn immers allemaal al gedaan. Nu de telescoop zijn werk doet, valt het prijskaartje mee. In de eerste uitwerking van de bezuiniging lijken de Hubble en de James Webb inderdaad te worden gespaard – maar garantie tot aan de deur.
Wel sneuvelen meerdere aardobservatiemissies, zoals de satelliet Landsat Next die in 2031 omhoog moest gaan. Zulke missies worden vaak gebruikt voor klimaatonderzoek, waaraan Trump een uitgesproken hekel heeft. De onderzoekstak ‘biological and physical sciences’ waarin onder meer dat klimaatonderzoek is ondergebracht, ziet zijn budget daarom zelfs met ruim twee derde dalen, van 87 miljoen naar 25 miljoen dollar.
Daarnaast stopt onder meer de steun aan de bestaande Marssatellieten Mars Odyssey en Maven, zet de Nasa een streep door de geplande Venus-missies Davinci en Veritas, en stopt de ondersteuning van succesvolle lopende missies als Jupiter-sonde Juno, de eerdergenoemde New Horizons-missie, en Osiris-Apex, de voortzetting van Osiris-Rex, die al op weg was naar planetoïde Apophis.
Verder sneuvelen oudere, maar nog werkzame ruimtetelescopen zoals Chandra, die het heelal in röntgenstraling bekijkt, en Fermi, die onderzoek doet naar zwarte gaten en donkere materie. Het vooronderzoek naar opvolgers van de Hubble en de James Webb wordt stopgezet.
Ondertussen wordt men in Europa vooral zenuwachtig over wat het Nasa-budget betekent voor twee prestigieuze Europese wetenschapsmissies. Allereerst de Laser Interferometer Space Antenna, Lisa voor intimi, die vanaf 2035 in de ruimte nauwkeuriger dan ooit naar zogeheten zwaartekrachtsgolven moet gaan zoeken. En verder ruimtetelescoop Athena, die vanaf grofweg 2031 röntgenstraling uit het heelal moet opvangen.
‘Bij deze missies heeft Nasa een betrekkelijk groot aandeel’, zegt Rodenhuis, zoals Europa en de Verenigde Staten elkaar al decennia helpen bij complexe missies voor kosmisch onderzoek. ‘Dit soort werk is duur en uitdagend. Het is fijn dat we dan kunnen samenwerken.’
Daaraan komt nu een eind. In de eerste uitwerking van de bezuiningen sneuvelt Lisa inderdaad. Athena wordt overigens niet bij naam genoemd.
‘Achter de schermen is de Esa al langer bezig te zoeken naar oplossingen’, zegt Rodenhuis. ‘We hebben de expertise om dit zelf te doen. We hopen dat Europa leiderschap zal tonen en doorzet zonder de Nasa. Daar gaat in de huidige tijd een krachtig statement van uit. Maar daarvoor is veel extra budget nodig. Het is de vraag of we dat kunnen vinden.’
Ook elders in de Europese ruimtevaart kijkt men met argusogen naar de bezuinigingen. ‘Ik maak me zorgen over het Marswagentje Rosalind Franklin’, zegt Joost Carpaij van de Nederlandse ruimtevaartorganisatie NSO (Netherlands Space Office). Dat zouden de Amerikanen lanceren, maar blijkt een van de projecten die nu sneuvelt in de uitgewerkte plannen.
Het is al de derde keer dat het Marswagentje een opdonder krijgt van de actualiteit. Oorspronkelijk moest Rosalind Franklin min of meer tegelijk met Perseverance (VS) en Zhurong (China) op de rode planeet arriveren. Door de coronapandemie volgde uitstel, waarna het einde van de samenwerking met Rusland naar aanleiding van de oorlog in Oekraïne tot nog meer vertraging leidde. Nu maakt de bezuinigingsronde van de regering-Trump de drieslag compleet.
Ook op het hakblog ligt de Europese bijdrage aan de ‘Mars sample return’-missie, die de buisjes grond moet ophalen die Marswagen Perseverance verzamelt. ‘Een heel aansprekende missie, maar te groot en te duur voor Europa om alleen te doen’, zegt Carpaij. Het enige goede nieuws? ‘Europa had er nog niet superveel in geïnvesteerd.’
Om nog maar te zwijgen van de onduidelijkheid rond de Artemismissies naar de maan, waarbij enkele geplande onderdelen sneuvelen nu de focus verschuift naar Mars: van het bemenste ruimtestation Lunar Gateway tot de Orioncapsules waarin Artemis-astronauten de ruimte in vliegen.
‘Met de Europese bijdragen daaraan betalen we onze deelname aan het internationaal ruimtestation ISS terug’, zegt Carpaij. ‘Het is onduidelijk wat daar nu mee zal gebeuren.’ Datzelfde geldt overigens ook voor het ISS zelf, waarvan de planning nu nog tot 2030 loopt. ‘Ik sluit niet uit dat ze er nu toch eerder de stekker uittrekken.’
Hij hoopt dat het Amerikaanse Congres de bezuinigingen ergens de komende maanden nog corrigeert. ‘Er zijn vaker Nasa-budgetten door het Congres afgekeurd. Maar zijn de Congresleden bereid om ook tegen Trump in te gaan? Ik hoop het, want wat ze nu van plan zijn, vormt voor de ruimtevaart een drama van ongekende omvang.’
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant