De nieuwe realityserie, over het leven van Yolanthe Cabau, roept wrevel op. Omdat zij, of de serie, zo oppervlakkig is? Of omdat ze laat zien dat ook buiten het systeem van culturele smaak succes, waar velen zich zo voor uitsloven, mogelijk is?
Na een dag lesgeven, scripties nakijken of datasets analyseren, grijpen theoretisch opgeleiden – zoals ik – gretig naar het toppunt van hersenloos vermaak: reality-tv. Een snelle aflevering van B&B Vol Liefde of Selling Sunset als mentale snack, gevolgd door ironische zelfreflectie: ‘Het is echt mijn guilty pleasure.’ We kijken, we lachen, we veroordelen. En we verantwoorden ons. ‘Ik kijk óók VPRO-documentaires, hoor.’
De nieuwe Netflix-serie Yolanthe, over het leven van Yolanthe Cabau, past naadloos in dat patroon. Ze is het type publieke vrouw waar mensen in cultureel georiënteerde en progressieve kringen zich moeilijk toe kunnen verhouden. In krantenrecensies klinken typeringen over haar verleden als voetbalvrouw en soapactrice, haar overdadige make-up, de vele kledingwissels en haar ogenschijnlijk oppervlakkige, mondaine glamourleven.
‘De vorm van een realitysoap’, sneerde een BNNVara-recensent, is een ‘genre dat zich leent voor vermogende, knappe mensen die op intellectueel of artistiek gebied niets wezenlijks hebben bereikt.’ De ‘platte humor’ die zij en haar broer Xavi erop nahouden zou de serie bovendien ‘ordinair’ maken – een oordeel waaraan ook Yolanthe zelf zelden lijkt te ontkomen.
Charley Blomjous is sociologisch onderzoeker en schrijft over media, culturele smaak en sociale ongelijkheid.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Maar die platte humor met haar broer is niet de kern van de serie. Wat mij opvalt, is hoe zorgvuldig Yolanthe haar leven – en haar imago – regisseert. Gestileerde westernoutfits te paard, glamoureuze familietaferelen op Ibiza, een ziekenhuishemd dat elegant van haar schouder glijdt: Yolanthe is als hoofdpersoon van de serie altijd in scène, maar met overtuiging.
Tegelijkertijd is er oprechte betrokkenheid. We zien hoe ze zich inzet voor Free A Girl, een stichting die jonge meisjes bevrijdt uit bordelen in Nepal, en hen helpt aan een veilig bestaan. Haar serie laveert tussen Hollywood, hulpwerk, moederschap en marketing. Dat maakt het moeilijker om haar af te doen als lege huls.
Toch blijft de scepsis bestaan. Zonder ex-man Wesley had ze die villa nooit kunnen betalen, klinkt het in talkshows als Shownieuws, op sociale media, én in gesprekken met mijn (eveneens theoretisch opgeleide) vriendinnen. Het is een seksistisch cliché dat de financiële autonomie van vrouwen reduceert tot afhankelijkheid van een man. Tegelijkertijd is het waar dat Cabau’s zakelijke inkomen in de serie niet inzichtelijk wordt gemaakt. We zien wel dat ze werkt aan een eigen wellnessmerk, dat ze acteert en optreedt als spreker, maar harde cijfers ontbreken. Dat maakt het lastig om het cliché volledig te weerleggen – en laat ook meteen zien hoe snel een vermogende vrouw verdacht wordt gemaakt.
De irritatie lijkt eerder te schuilen in wat ze belichaamt: Yolanthe is niet alleen een persoon, maar ook een merk. Ze promoot eiwitrepen en -shakes en plastic flessen in snoepkleuren, binnenkort ook te koop in Los Angeles. ‘Ik wil vrouwen laten zien dat zij alles kunnen bereiken, ook als single mom’, zegt ze. Dat is zowel empowerend als confronterend. Want stel dat je niet bent gezegend met schoonheid, acteertalent, een netwerk én de bereidheid om jezelf tot product te maken?
De boodschap dat alles maakbaar is, schuurt. Haar tegenslagen – trauma, ziekte, ongeluk – worden opgevangen in privéklinieken. Onbereikbaar voor de gemiddelde kijker. Misschien ligt dáár de bron van de wrevel. Ook de theoretisch opgeleide millennial leeft met structurele tekorten: freelancecontracten, woningnood, het uitblijven van erkenning – iets wat ik zelf ook herken.
Stukjes schrijven levert niets op. Zorgwerk of wetenschap? Alleen vol te houden met een extra bijbaan. Een ongelukkig huwelijk verlaten? Daar zijn tonnen voor nodig – of een Yolanthe-achtig pad dat de meeste mensen niet tot hun
beschikking hebben. Het contrast tussen die realiteit en Cabau’s gestileerde leven maakt de serie confronterend – en dat roept weerstand op.
De Franse socioloog Pierre Bourdieu beschreef hoe onze smaakvorming onbewust gestuurd wordt door het milieu waarin we opgroeien. Voor wie wel cultureel, maar niet financieel kapitaalkrachtig is, fungeert culturele smaak als verdedigingslinie. Een manier om zich te onderscheiden van ‘het volk’, om status te behouden zonder geld. In dat systeem frustreert Yolanthe, de serie én de persoon, alles. Zij beschikt misschien over weinig cultureel kapitaal, maar des te meer over sociaal en economisch kapitaal. En ze toont het zonder gêne.
Ze past niet in het hokje ‘dom en onderdrukt’, maar ook niet in dat van ‘intelligent en geëngageerd’. Ze is rijk, ijdel, commercieel, sociaal bewogen én zichtbaar gelukkig. En dat is verwarrend voor degenen die leven in een systeem waarin culturele smaak als een manier wordt gezien om je te onderscheiden.
Misschien veroordelen we Yolanthe – zowel de serie, de vrouw als het merk – niet omdat ze oppervlakkig is, maar omdat ze laat zien dat ook buiten het systeem van culturele smaak succes mogelijk is. Ze frustreert het spel waarvoor veel hoogopgeleide mensen zich hun leven lang uitsloven.
Maar Cabau zelf? Die lijkt het spel allang te doorzien. En ze speelt het op haar manier. Met glitter, met scripts, met de verkoop van eiwitshakes en stille blikken in de camera. Haar serie biedt stof voor snerende recensies, cultuurdebatten of een communistisch manifest. Maar het biedt ook ruimte voor vakantie voor het hoofd – voor hersenen die, heel even, gewoon consument mogen zijn van een zorgvuldig gestileerd spektakel.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant