Geert Wilders profiteerde van de chaos die deze week uitbrak rond de asielwetten. De voortdurende politieke stuurloosheid roept vragen op over de verkiezingscampagne: kan de huidige generatie tegenstanders van Wilders hem wel weerwerk bieden?
is politiek verslaggever en onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
Geert Wilders tikte de afgelopen week zijn vingers blauw om via zijn X-account commentaar te geven op alle hallucinante wendingen rond de stemmingen over de asielwetten, die uiteindelijk met kunst en vliegwerk donderdagavond laat werden aangenomen. ‘Tegenwerken, frustreren, vertragen…’, oordeelde de PVV-leider. ‘Dit is precies waarom het kabinet is gevallen. Amateurs.’
Wilders is uit het kabinet, bijna niemand wil nog met hem samenwerken, maar hij blijft de Nederlandse politiek domineren. Dat is al zo sinds hij bijna twee jaar geleden tijdens de vorige verkiezingscampagne begon aan zijn wonderbaarlijke opmars in de peilingen. De definitieve doorbraak vond plaats tijdens het inmiddels beruchte SBS-verkiezingsdebat, toen Wilders zichtbaar gedijde bij de chaos, het spektakel en de kakofonie, terwijl zijn belangrijkste rivalen verbleekten.
Is de Nederlandse politiek sindsdien getransformeerd in een non-stop SBS-debat?
De afgelopen week leek het daar wel weer op. Een Haagse kettingreactie van inschattingsfouten, wantrouwen en onkunde mondde erin uit dat de asielwetten van ex-PVV-minister Marjolein Faber uiteindelijk door de Tweede Kamer kwamen. Wilders kan daarbij ook nog eens pronken met een nooit verwachte aanscherping: de strafbaarstelling van illegaal verblijf in Nederland.
Alles over politiek vindt u hier.
Van een vooropgezet plan was geen sprake. Wilders leek zelfs even voornemens om tegen de asielwetten te stemmen van zijn ex-minister Marjolein Faber, omdat hij campagne wil voeren met zijn veel hardere tienpuntenplan tegen asielmigratie. Hij stuurde bij toen volkomen onverwacht een PVV-amendement om illegaal verblijf strafbaar te stellen een meerderheid kreeg.
Wilders heeft het voordeel dat hij als leider van eenmanspartij razendsnel kan inspelen op het moment van nu – het enige moment dat telt in de populistische politiek. Toen de PVV-leider eenmaal zijn steun had uitgesproken voor de wetten, kon hij al commentariërend op X volgen hoe zijn directe electorale concurrenten vastliepen in de chaos.
Wie heeft er geen schade opgelopen? De VVD profileert zich graag als ervaren bestuurderspartij en toonbeeld van ‘volwassen politiek’, maar verloor de afgelopen week totaal de controle. Pogingen om als coalitie gezamenlijk op te trekken bij de stemmingen mislukten, waarna de liberalen samen met de BBB besloten om vóór de strafbaarstelling van illegaliteit te stemmen. Dat leek probleemloos te kunnen. Totdat er een meerderheid bleek te zijn.
Coalitiepartner NSC kwam daardoor weer in een onmogelijk parket terecht. De partij is tegen strafbaarstelling van illegaliteit, maar wil ook niet de eeuwige dwarsligger zijn. Met een doorzichtige bezweringsformule liet NSC zich uiteindelijk, samen met de SGP, overtuigen om toch maar voor de aangescherpte asielwetten te stemmen.
Het CDA was al even woedend op de VVD. Partijleider Henri Bontenbal voelde zicht door de onverwachte aanscherping gedwongen om zich tegen de asielnoodmaatregelenwet te keren, hoewel hij dat niet van plan was. Het bood Wilders de ruimte om de CDA-leider te beschuldigen van ‘verraad aan Nederland’. Bontenbal moet nu vrezen dat hij door de PVV-leider voortdurend zal worden afgeschilderd als een linkse CDA’er die diep van binnen niets wil doen aan asielmigratie.
GroenLinks-PvdA kwam evenmin ongeschonden uit de strijd. Een meerderheid van de Tweede Kamer stemde binnen drie etmalen in met de strafbaarstelling van illegaliteit, hoewel daar in een zorgvuldig wetgevingsproces vele maanden voor staan. Toch klonk er geen vlammend j’accuse van oppositieleider Frans Timmermans. Ook zijn vingerafdrukken zitten op het dossier: het PVV-amendement voor strafbaarstelling haalde mede een meerderheid doordat niet alle GroenLinks-PvdA-Kamerleden aanwezig waren bij de stemmingen, onder wie Timmermans zelf.
Wilders heeft zo meer gewonnen dan de mogelijke strafbaarstelling van de illegaliteit, waarvan nog moet blijken of die standhoudt in de Eerste Kamer. De electorale achilleshiel van de PVV-leider is zijn gebrek aan bestuurlijke successen. Zijn tegenstanders hameren daar ook keer op keer op: Wilders heeft een grote mond, maar krijgt niks voor elkaar. Hij heeft geen bekwame mensen, kan niet samenwerken en loopt uiteindelijk altijd weg.
Die verwijten lijken voorlopig amper indruk te maken op de kiezers. Na het opblazen van het kabinet door Wilders is de steun voor de PVV eerder toegenomen dan afgenomen. Dat bijna alle andere partijen – inclusief inmiddels de VVD – samenwerking uitsluiten en de PVV daarmee is veroordeeld tot een politiek isolement, heeft ook amper impact gehad.
Het leidt tot bezorgde blikken bij campagnestrategen. In het verleden kon iemand als Mark Rutte nog met enig gezag Wilders in de ban doen om zo diens electorale aantrekkingskracht te ondermijnen – een stem op de PVV zou immers een verloren stem zijn. Maar hoeveel overtuigingskracht heeft de nieuwe generatie politieke tegenstanders van Wilders?
De PVV-leider greep afgelopen week meteen de kans aan om de rollen om te draaien: niet ik ben de amateur, dat zijn zij. De komende maanden krijgen zijn rivalen er nog hun handen vol aan om die boodschap te pareren.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant