De PVV noemt het strafbaar stellen van illegaliteit ‘een noodzakelijke stok achter de deur’. In de praktijk levert de wet mogelijk vooral administratieve rompslomp op, zonder ‘bij te dragen aan versnelde uitzettingen’.
is regioverslaggever van de Volkskrant in Noord-Nederland.
Mag je nu wel illegaal in Nederland verblijven?
Het korte antwoord is nee. Wie niet de Nederlandse nationaliteit heeft, moet na negentig dagen een visum of verblijfsvergunning hebben om legaal in Nederland te zijn.
In Nederland wonen naar schatting dertigduizend zogenoemde ongedocumenteerden. Het gaat onder anderen om uitgeprocedeerde asielzoekers, arbeidsmigranten zonder geldige papieren en staatlozen. Zij hebben volgens migratierechtdeskundige Carolus Grütters van de Radboud Universiteit Nijmegen wel recht op ‘medisch noodzakelijke’ zorg en rechtsbijstand, en ongedocumenteerde kinderen zijn leerplichtig en hebben recht op onderwijs.
Illegaliteit is nu niet strafbaar. Maar, zegt Grütters, het is al wel mogelijk om iemand die zonder geldige verblijfsvergunning in Nederland verblijft op grond van een ‘terugkeerbesluit’ in vreemdelingenbewaring te plaatsen, en uiteindelijk gedwongen uit te zetten. Criminelen krijgen daarbovenop vaak een ‘inreisverbod’.
In 2024 zijn er 2.750 gedwongen uitzettingen geweest van vreemdelingen door de Dienst Terugkeer en Vertrek (DTenV). Dat is minder dan de helft van de 5.990 mensen zonder recht op verblijf die Nederland vorig jaar verlieten.
Wat zou er veranderen in de wet?
Met het aangenomen amendement van de PVV wordt illegaliteit strafbaar gesteld in de Vreemdelingenwet en de Algemene wet bestuursrecht. Meerderjarige vreemdelingen die niet rechtmatig in Nederland verblijven, riskeren dan een gevangenisstraf van maximaal 6 maanden. Nederland voegt zich met deze maatregel in het gezelschap van onder andere Duitsland, België en Italië.
In een toelichting stelt PVV-Kamerlid Marina Vondeling dat veel mensen die Nederland zouden moeten verlaten, dat nu in de praktijk niet doen en in de illegaliteit verdwijnen. Dat vindt zij een ‘groot maatschappelijk probleem’ met overlast en criminaliteit tot gevolg. Het strafbaar stellen van illegaliteit zou ‘een noodzakelijke stok achter de deur zijn om illegalen te motiveren Nederland te verlaten’.
Wat zou de aanpassing betekenen in de praktijk?
Volgens migratierechtdeskundige Grütters betekent het vooral extra administratieve rompslomp, omdat illegaliteit straks naast een bestuursrechtelijke ook een strafrechtelijke kwestie wordt. ‘Capaciteit in gevangenissen is er echter helemaal niet, en er zijn veel praktisch niet-uitzetbare vreemdelingen.’
Overlastgevers die nog in de asielprocedure zitten, kunnen er volgens hem bovendien niet mee worden aangepakt. ‘Het lost het vermeende onderliggende probleem dus niet op, en zal ook niet bijdragen aan versnelde uitzetting – nog los van de morele dimensie van het strafbaar stellen van hulp.’
Hulporganisaties maken zich ernstige zorgen. ‘Door mensen zonder papieren te criminaliseren, worden zij verder gestigmatiseerd en buitengesloten’, stelt bijvoorbeeld het Rode Kruis. De organisatie vreest dat hun positie ‘nog verder verslechtert’.
Zo kan de wetswijziging ertoe leiden dat ongedocumenteerden ‘nog meer risico’s’ nemen. ‘Ze zullen terughoudend zijn om hulp te zoeken bij artsen, hulpverleners of zelfs de politie – ook als zij slachtoffer zijn van geweld, uitbuiting of andere misstanden. Dat vergroot hun kwetsbaarheid en kan leiden tot nog onveiligere situaties.’
Hoe zit het met mensen en organisaties die ongedocumenteerden helpen?
Ook zij worden strafbaar, aldus het amendement. Juist dit aspect ligt politiek gevoelig. NSC en SGP wilden ‘zwart op wit’ dat instanties zoals kerken die illegalen ‘een kom soep of een stuk brood’ geven, niet vervolgd worden.
Demissionair minister David van Weel (Asiel, VVD) probeerde de partijen gerust te stellen. Hij kon zich niet voorstellen dat het Openbaar Ministerie zich erg druk zou maken om het vervolgen van kerken of het Leger des Heils. De prioriteit zou uitgaan naar ‘overlastgevende en/of criminele vreemdelingen’.
Maar, moest de minister erkennen: daarover gaat niet hij, maar het OM. Niet bepaald geruststellend, vonden NSC en SGP.
Hoe gaat het nu verder?
Om de wet inclusief het amendement toch door de Tweede Kamer te loodsen, werd iets bedacht wat deskundige Grütters een ‘doekje voor het bloeden’ noemt. De Raad van State wordt om een ‘spoedadvies’ gevraagd, specifiek op het punt van ‘individuele gedragingen uit menselijkheid of humanitaire hulp’. Dat advies wordt eerst weer aan de Kamer voorgelegd. Tot die tijd treedt de strafbaarstelling nog niet in werking.
Of dat er ooit van komt, is vanwege de opstelling van de Eerste Kamer sowieso twijfelachtig. De Raad van State werd ruim tien jaar geleden ook al om advies gevraagd over de maatregel, toen het kabinet-Rutte I voornemens was die in te voeren. Toen trok de Raad van State de toegevoegde waarde van strafbaarstelling in twijfel, en merkte op dat handhaving beperkt zal zijn.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant