Niet alleen de Amerikanen onthouden Kyiv cruciale luchtverdedigingssystemen, Europa doet dat ook. Zorgen over de eigen veiligheid winnen het van de acute noden van Oekraïne. Er zit beweging in sinds Trump president is, maar experts hekelen een ‘tergend’ gebrek aan politieke urgentie.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Terwijl Nederlandse betrokkenen op het socialemediaplatform LinkedIn nog hun aandeel(tje) in de recente Navo-top vierden, escaleerde Rusland zijn nachtelijke luchtaanvallen op Oekraïne en zetten de VS deze week de rem op de levering van cruciale militaire steun aan Kyiv. Dat laatste leidde tot geschokte reacties in Europa, want het was in tegenspraak met wat Trump nog maar net in Den Haag had beweerd.
In Rusland leidde het Amerikaanse nieuws tot euforische krantenkoppen en kraaiende tv-propagandisten. President Vladimir Poetins woordvoerder concludeerde tevreden dat ‘hoe minder wapens Oekraïne krijgt, hoe sneller de speciale militaire operatie (zoals Rusland zijn invasie noemt, red.) voorbij is’.
Opvallend is hoe zelfbewust Poetin blijft herhalen – ook donderdag in zijn telefoongesprek met Trump – dat hij zijn oorspronkelijke oorlogsdoelen handhaaft. Hij zet vol in op oorlog, tenzij hij zijn maximalistische doelen in de schoot geworpen krijgt aan de onderhandelingstafel.
Trump toonde zich nadien opnieuw geërgerd over Poetins opstelling. ‘Ik zie helemaal geen bereidheid om te stoppen en dat is erg slecht.’ Poetin had nauwelijks opgehangen met Trump of hij liet een enorme barrage van drones (meer dan vijfhonderd) en raketten op Kyiv afvuren.
Dan ging het gesprek vrijdag met Volodymyr Zelensky beter. De Oekraïense president zei dat was gesproken over gezamenlijke defensieprojecten tussen beide landen, en dat ook is afgesproken dat de VS en Oekraïne ‘zullen werken om de verdediging van ons luchtruim te versterken’.
Het was een opsteker na het slechte nieuws uit de VS eerder deze week, waarin werd aangekondigd dat een lading wapens op weg naar Oekraïne in Polen was tegengehouden. Daar zaten ook dertig raketten bij waarmee het Patriot-luchtverdedigingssysteem vijandelijke ballistische raketten kan tegenhouden.
Die onverwachte onderbreking van de wapensteun (die nog voortvloeit uit verplichtingen die onder de voormalige president Joe Biden zijn aangegaan) staat niet op zichzelf: sinds zijn aantreden heeft Trump al eens de wapenhulp volledig stopgezet, waren er andere korte onderbrekingen en heeft hij nog geen nieuwe steun voor Oekraïne aangekondigd.
Deze week reageerde Trump stekelig toen hem gevraagd werd naar de onderbreking van de wapenleverantie aan Oekraïne. Biden ‘heeft ons hele land leeggehaald door ze wapens te geven’, zei hij, ‘en wij moeten zorgen dat we genoeg hebben voor onszelf.’
Voor sommige critici was dit opnieuw een teken dat de VS Oekraïne helemaal opgeven. Anderen, onder wie Nederlandse buitenlandminister Caspar Veldkamp, houden er rekening mee dat Trump deze maand alsnog de sancties tegen Rusland flink zal opschroeven.
Volgens de Amerikaanse historicus Anne Applebaum ‘ziet Poetin wat iedereen ziet: langzaam veranderen de VS van kant’. Dat wijt zij ook aan ‘stille besluiten’ van Trumps eigen regering ‘tegen Oekraïne en Europa’. Het besluit deze week kwam uit de koker van defensieminster Pete Hegseth en Elbridge Colby, een hoge Trump-functionaris op het Pentagon die tegen hulp aan Oekraïne is omdat alle aandacht en wapens gericht moeten zijn op China.
Volgens NBC News verrasten Hegseth en Colby andere delen van de regering-Trump deze week met de plotse onderbreking van wapensteun. Veel experts en parlementariërs menen dat het Pentagon deze stap niet zozeer zette vanwege lage Amerikaanse militaire voorraden (de officiële reden), maar door ‘de wens Oekraïne pijn te doen’.
Het levert minder krantenkoppen op dan bij de regering-Trump, maar Europese regeringen, Nederland ook, doen iets soortgelijks als de Amerikanen – zonder dat er hier politiek debat over ontstaat. Ook Europese landen houden de luchtverdedigingssystemen tegen ballistische raketten die ze nog hebben, in plaats van deze aan Oekraïne over te dragen.
De zorg om een toekomstige dreiging wint het daarbij van de acute bommenregen op Oekraïense steden, net zoals bij de Navo-top het paaien van Trump (omwille van de eigen veiligheid) voorrang kreeg boven de urgente noden van Oekraïne.
Navo-chef Mark Rutte toonde ook vrijdag weer ‘alle begrip’ voor het Amerikaanse besluit ‘de voorraden op voldoende niveau te houden voor onze collectieve verdediging’, maar ‘we hopen allemaal ook dat er genoeg flexibiliteit is om Oekraïne te geven wat het nodig heeft’.
Maar hoop is geen strategie, en veel militaire experts zijn niet onder de indruk van de Europese hulp. ‘De VS zijn nauwelijks nog serieus te nemen’, concludeert oud-commandant der strijdkrachten Dick Berlijn. ‘Als Europa het gat niet dicht, gaat Poetin gewoon door en wint hij de oorlog, met alle gevolgen van dien. De bal ligt nu dus heel duidelijk bij Europa.’
Maar daar ziet Berlijn veel te weinig gebeuren. Ook hoogleraar veiligheidsstudies Frans Osinga spreekt van ‘de afwezigheid van politiek momentum’, een situatie die hij ‘tergend’ noemt.
De Europese hulp is wel toegenomen sinds Trump aantrad. Maar uit cijfers van het Kiel Instituut blijkt dat het gaat om een klein groepje, vooral Noord-Europese landen. Grote landen als Spanje en Italië doen nog steeds bijna niets. Duitsland wil geen Patriots meer afstaan, maar stuurt wel zoveel mogelijk andere luchtverdedigingsmiddelen naar Oekraïne.
Vrijdag sprak bondskanselier Friedrich Merz met Trump en er zijn tussen de twee landen ‘intensieve besprekingen’ over de Duitse aankoop van Patriot-systemen die dan naar Oekraïne kunnen. Later in de maand gaat defensieminister Boris Pistorius erover doorpraten in Washington.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant