Het was on-Nederlands, je kunt je niet voorstellen hoe erg het was, zeiden de mensen in Winterswijk die deze week een ‘valwind’ over zich heen kregen. Toch blijkt de schade in Winterswijk een ‘schampschot’. Drie verrassende feiten na het noodweer.
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Meteoroloog en stormjager Wouter van Bernebeek van Weerplaza is er gaan kijken, in de gemeente die woensdag het nieuws haalde wegens noodweer. Prompt deed hij een opvallende ontdekking: Winterswijk heeft geluk gehad. De ‘valwind’ die er tijdens het noodweer van woensdag omlaag kwam, deed dat ongeveer anderhalve kilometer buiten de bebouwde kom.
‘Daar was de schade veel groter’, constateert Van Bernebeek. ‘Er zijn daar een paar bospercelen helemaal omver gegaan. De wind moet er zo’n 140 of 150 kilometer per uur hebben gehaald’, schat hij in. ‘Gelukkig stond er daar alleen een boerderij, die redelijk onbeschadigd is gebleven.’
Waarmee Winterswijk te maken kreeg, was ‘slechts’ de uitloper van de valwind. ‘Een schampschot, kun je zeggen.’ En een heleboel neerslag: zo moet het ingestorte dak van de groothandel die overal het nieuws haalde, het hebben begeven onder druk van de massale neerslag, en niet door vallende koude lucht, denkt Van Bernebeek.
Twitter bericht wordt geladen...
Wie wil weten wat valwinden voor verwoesting kunnen aanrichten: kijk in Utrecht even achter de Domtoren. Op 1 augustus 1674 werd het kerkschip dat je daar zou verwachten, finaal weggeblazen door wat vermoedelijk een valwind tijdens noodweer is geweest. Een recenter voorbeeld is de valwind die op 18 juni 2021 het dorp Leersum trof, zo’n 20 kilometer buiten Utrecht. Negen mensen raakten gewond, gasleidingen sprongen en zo’n twintig huizen raakten ontzet door (vooral) omvallende bomen.
Verwar een valwind niet met een tornado, legt Van Bernebeek uit. Bij een draaiende tornado zie je achteraf een duidelijke ‘route’ van verwoesting, bomen die in verschillende richtingen zijn gesneuveld, en opvallend veel losgerukte dakpannen. Een valwind bestrijkt een breder gebied, met minder dakpannen, en bomen die meer één kant op liggen.
Twitter bericht wordt geladen...
Een valwind is wat er gebeurt als, de naam zegt het al, een massa zwaardere, koude lucht van grote hoogte naar beneden stort, vaak extra gekoeld door de neerslag. ‘Als die massa tegen de grond botst, kan hij nergens heen behalve opzij’, vertelt Brian Verhoeven, stormjager en natuurbrandexpert bij het Nederlands Instituut voor Publieke Veiligheid. Gevolg: korte, soms zeer heftige windstoten.
Daarvoor is behalve koude lucht ook hete droge lucht op de grond nodig. Die laadt een naderende onweersbui extra op, en zorgt ervoor zorgt dat de windstoot zich extra goed kan verplaatsen. Dat is een toestand die vaker landinwaarts ontstaat dan bij de kust, legt Van Bernebeek uit, omdat het binnenland ’s zomers overdag het meeste opwarmt en uitdroogt.
Je zou zeggen: in een opwarmend klimaat zullen we vast méér valwinden krijgen. Maar Van Bernebeek ziet dat anders. ‘We zien de frequentie in Nederland niet toenemen. Het was dit jaar pas de eerste keer dat we dit soort noodweer zien.’
Volgens Van Bernebeek komt dat doordat de snelstromende band koude lucht op grote hoogte – de straalstroom genaamd – ’s zomers trager lijkt te gaan. Daardoor komen extreme zomerse onweersfronten in Nederland minder vaak voor. Of we vaker onweer, hagel en windstoten krijgen, is ‘onzekerder dan eerder gedacht’, erkent ook het KNMI in zijn klimaatscenario’s.
Maar het KNMI benadrukt ook: noodweer dat er wél is, zal heftiger uitpakken. Vooral doordat warme lucht meer waterdamp bevat, sneller opstijgt en de droogte van lagere luchtlagen toeneemt. Dat betekent: grotere hagelstenen, meer neerslag per bui en ‘valwinden en windstoten die sterker worden’, aldus het KNMI. ‘Het mes snijdt aan twee kanten’, zegt Van Bernebeek.
Voor stormjagers zoals Verhoeven en Van Bernebeek heeft dat een nadeel. ‘We moeten voor onweerssituaties telkens naar Zuid-Duitsland of Frankrijk.’ Tijdens het noodweer in Winterswijk joegen de stormjagers overigens wat noordelijker op duistere, rollende luchten. ‘We besloten niet naar de Achterhoek te gaan, omdat het wegennet er niet zo goed is’, vertelt Verhoeven. ‘Je wilt als storm chaser wel een fatsoenlijke snelweg in de buurt, om zo’n storm vóór te blijven.’
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant