Wie mensen helpt die zonder geldige papieren in Nederland verblijven, kan worden gestraft, besloot een meerderheid van de Tweede Kamer donderdagavond. De vrijwilligers van opvanghuis Villa Vrede zijn niet onder de indruk. ‘Tweeduizend jaar hulp zou nu ineens strafbaar zijn.’
is verslaggever van de Volkskrant.
Het kan zomaar strafbaar zijn wat zeventigers Carolien en Kitty zitten te doen in de tuin van Villa Vrede in Utrecht. De vrijwilligers – ‘we doen hier niet aan achternamen’ – helpen uitgeprocedeerde asielzoekers met het bekleden van een grauw muurtje van gestapelde stoepstenen met kleurrijke scherven keramiek. ‘Mozaïeken om de boel een beetje op te fleuren’, zegt Kitty. ‘Een dankbare klus om met vluchtelingen te mogen doen’, vult Carolien aan.
Natuurlijk hebben ze het erover gehad in het opvanghuis en activiteitencentrum voor ongedocumenteerde mensen: niet alleen de bezoekers, maar ook de bijna vijftig vrijwilligers zijn strafbaar, wat de Tweede Kamer betreft.
‘Te belachelijk om er energie aan te verspillen’, meent de 74-jarige Carolien, die voor haar pensioen in de zorg werkte en daar veel met vaak dakloze ongedocumenteerden te maken kreeg. ‘De ziektes die zij op straat krijgen: onvoorstelbaar dat je strafbaar bent als je een illegaal helpt die open tuberculose heeft.’
In de late donderdagavond stemde de Kamer in grote meerderheid voor een strenger asielbeleid, inclusief de jarenlang omstreden ‘strafbaarstelling illegaliteit’. Volgens de nu aangenomen wet kunnen ongedocumenteerde mensen een half jaar gevangenisstraf krijgen.
Met vele vrijwilligers steunen talloze organisaties – kerken, het Leger des Heils en initiatieven zoals Villa Vrede – de naar schatting dertigduizend migranten zonder verblijfsvergunning. Al hun hulp is voortaan ook strafbaar, liet asielminister David van Weel (VVD) weten. ‘Maar het handhaven op het bieden van hulp door bijvoorbeeld een kerk is niet snel aan de orde.’
Na Van Weels volgende geruststelling dat die ‘hulpbepaling’ pas na advies van de Raad van State wel of niet in werking treedt, ging de Tweede Kamer ermee akkoord. Feit is niettemin dat in de wet nu staat dat zowel illegaal verblijf als hulp aan illegalen strafbaar is.
‘Onbegrijpelijk’, reageert het Rode Kruis, dat zegt altijd hulp te zullen verlenen aan mensen in nood ‘of zij nu wel of geen geldige papieren hebben’. ‘Mensen die solidariteit tonen en anderen helpen, mogen daar nooit voor worden gestraft, of bang zijn te worden gestraft.’
‘De meest kwetsbaren en degenen die zich over hen bekommeren zitten in een kwalijke onzekerheid’, stelt Jurjen de Groot, directeur van Kerk in Actie, de hulpverleningsorganisatie van de Protestantse Kerk in Nederland. ‘Wij zullen altijd blijven opstaan voor alle mensen in nood. Het bieden van hulp mag nooit verboden worden.’
Zoals bij veel initiatieven om ongedocumenteerden hulp te bieden, was bij de oprichting van Villa Vrede twaalf jaar geleden ook de kerk betrokken. ‘De kerk verleent al tweeduizend jaar hulp en dat zou nu ineens strafbaar zijn’, zegt Villa Vrede-coördinator Jaap Meeuwsen. ‘Dat is onzinnig en misdadig.’
De opvangplek bestaat uit enkele kleine gebouwen op een voorheen volledig betegeld perceel. In Utrecht verblijven naar schatting vijfduizend ongedocumenteerden. De stoeptegels zijn gewipt waardoor de 67-jarige meneer Weng nu bijna elke dag in de tuin kan werken. Hij komt uit China en heeft geen verblijfsvergunning. ‘Maar’, meldt hij via een vertaalapp, ‘ik ben al heel lang in Nederland. Ik ben niet bang dat ik weg moet.’
Er is een gebouw met een keuken, waar bezoekers en vrijwilligers samen ontbijt en middageten maken, en een huiskamer waar iemand een dutje op de bank doet. ‘Helemaal prima’, zegt Meeuwsen, ‘kan best zijn dat hij de hele nacht heeft rondgezworven.’
Tegen een kippenhok leunen tien gedoneerde fietsen die nog moeten worden opgeknapt. Daarnaast staat het oranje geverfde Oranjehuis. Boven is een gebedsruimte voor alle religies, beneden geven vrijwilligers allerlei cursussen. Vooral de Nederlandse les op woensdag en vrijdag is populair.
Al jarenlang helpt vrijwilliger Boudewijn (61) ongedocumenteerden – ‘koffie zetten, opruimen, soep maken’. Hij heeft vooral bewondering voor de bezoekers van Villa Vrede. ‘Het is echt heel knap dat deze mensen ondanks alle tegenwerking hun weg weten te vinden’, zegt hij. ‘Ze hebben een ontiegelijke overlevingsdrang.’
Hij wijst op de 26-jarige man die ruim acht jaar geleden is gevlucht uit het West-Afrikaanse Guinee. ‘Ik heb geen verblijfsvergunning, dus ik wil graag anoniem blijven.’ Gelaten zijn lot afwachten is er voor hem niet bij. Hij leerde zwemmen en is nu vrijwilliger in het zwembad om ‘mensen uit het azc’ te leren wat hij heeft geleerd. ‘Ik spreek een paar Afrikaanse talen en Arabisch, dus ik kan vertalen voor de badmeester.’
Met klusjes scharrelt hij zijn geld bij elkaar. ‘Cash, want ik mag geen bankrekening, omdat ik geen bsn-nummer heb.’ Slapen doet hij ‘hier en daar’ bij kennissen op de bank. Hij wil graag beter Nederlands spreken en de cursus voor gevorderden doen. ‘Maar dat mag niet als je geen verblijfsvergunning hebt. Dus ben ik er weer mee bezig om die toch te krijgen.’
Hij is zich bewust van zijn kwetsbare, ongedocumenteerde positie en gedraagt zich als een modelburger. ‘Ik doe alles netjes. Ik stop altijd voor het rode licht. Laatst hielden boa’s mensen aan omdat ze geen licht op hun fiets hadden. Bij mij staken ze hun duim omhoog.’
Over zichzelf en alle andere vrijwilligers maakt Villa Vrede-coördinator Meeuwsen zich geen enkele zorgen. Dat hulp aan ongedocumenteerden ooit zal worden bestraft, acht hij uitgesloten. Maar voor zijn bezoekers betekent de nu wettelijke strafbaarstelling van illegaliteit nog meer ‘frictie en onzekerheid’. ‘Illegaliteit illegaal verklaren, hoe gek wil je het hebben?’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant