is natuurkundige, oud-politicus en columnist van de Volkskrant.
Woensdag publiceerde de Europese Commissie het klimaatdoel voor 2040. Een voorstel waar zo’n 30 biljoen (30 duizend miljard) euro mee gemoeid is om fabrieken, auto’s, schepen, vliegtuigen, kantoren, huizen en de landbouw te verduurzamen, maar waar u waarschijnlijk maar weinig over heeft meegekregen. Klimaat is niet meer hot, als maatschappelijk thema dan, want buiten was het nationaal hitteplan van kracht en zuchtte heel Europa onder het warmste begin van de julimaand ooit gemeten.
Klimaaturgentie komt en gaat op de golven van de maatschappelijke conjunctuur. In de tweede helft van de jaren negentig zwol ze flink aan, het leverde de wereld het Kyoto-protocol met afspraken over vermindering van de CO2-uitstoot op, om vervolgens weer te verdwijnen achter de aanslag op de Twin Towers in 2001. De wereld had vanaf toen even andere zorgen dan klimaat.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Na enkele jaren herleefde de urgentie weer op de slippen van Al Gore’s docufilm ‘An Inconvenient Truth’. De gesneefde presidentskandidaat had zijn passie gevonden en begeesterde het publiek. Ronkende ingezonden stukken van Jan-Peter Balkenende en Tony Blair in de Financial Times volgden. Het was nu tijd om definitief verantwoordelijkheid te nemen voor toekomstige generaties, betoogden ze plechtig.
Nou ja, totdat Lehman Brothers in 2008 omviel, de financiële crisis uitbrak en politiek en samenleving zich op andere problemen stortten. Het waren drie mooie jaren voor klimaatbeleid geweest, uitgeluid met de spectaculaire mislukking van de VN-klimaatconferentie in Kopenhagen.
We moesten tot 2015 wachten tot er weer klimaatsucces te vieren viel. Ditmaal in Parijs. Maar de klimaaturgentie kwam pas echt terug toen een Zweedse scholiere op de ochtend van 20 augustus 2018 voor haar school ging staan met een zelfgeschilderd kartonnen bord waar ‘Skolstreijk för Klimatet’ op stond – schoolstaking voor het klimaat.
De toen 15-jarige Greta Thunberg inspireerde met haar actie miljoenen leeftijdsgenoten en creëerde de Fridays for Future-beweging. Tieners die de straat opgaan, kinderen die aan de keukentafels indringende vragen stellen: ‘Zeg pap, wat doe jij eigenlijk om mijn toekomst veilig te stellen?’ Dat maakte indruk. Het leidde tot de hoogste piek in klimaaturgentie ooit, vertaald in de Europese Green Deal.
Inmiddels leven we alweer in een heel andere wereld. Oekraïne, Trump, Gaza, inflatie. De zorgen over het klimaat zijn weggezakt, de zorg over onze weerbaarheid en en concurrentiekracht heeft die plaats ingenomen. Onder dat gesternte mag het geen verbazing wekken dat de Europese doelstelling voor het jaar 2040 niet langer de ambitie ademt die eerder van de Green Deal afspatte.
De Commissie is, zwaar onder druk gezet door onwillige lidstaten en een Europees Parlement dat door conservatieve krachten wordt gedomineerd, noodgedwongen gaan sjoemelen met wat ooit een onwrikbaar principe was, vastgelegd in de Europese klimaatwet: we besteden onze klimaatverantwoordelijkheid niet uit aan anderen.
Maar dat voornemen stamt uit andere tijden. Dus doet de Commissie nu precies wat ze beloofde nooit te gaan doen: klimaatdoelen halen door in ontwikkelingslanden met goedkope projecten CO2-reductie te realiseren. Ja, het is hard nodig dat ook elders ter wereld klimaatbeleid wordt gevoerd en het is heel goed dat dat door Europa mede wordt betaald. Maar wel bovenop onze eigen verantwoordelijkheid, niet in plaats van.
Aan dat principe is niets veranderd. Ook niet nu Europeanen bezorgd zijn over dure energie in plaats van klimaatverandering. Mario Draghi toonde in zijn door mij al vaak geprezen rapport haarscherp aan dat extra investeren in schone energiebronnen de beste aanpak is om de energieprijzen omlaag te krijgen en zo de weerbaarheid en concurrentiekracht te vergroten. Bezorgdheid over te duur gas en te grote afhankelijkheid van grimmige regimes, zijn dus twee andere redenen om precies hetzelfde te doen. Niet eenvoudig, je moet er de populisten voor trotseren, maar wel veel beter voor de toekomst.
Het had de Commissie gesierd als ze, slim meedeinend op de tijdgeest, het doel voor 2040 niet had afgezwakt, maar juist versterkt: omdat dat klimaat én concurrentiekracht én weerbaarheid dient. Het is jammer dat ze dat niet heeft aangedurfd. Voor hernieuwde politieke moed moeten we blijkbaar wachten op de volgende golf van klimaaturgentie. Die komt, en heeft daarvoor dan geen presidentskandidaat of Zweeds meisje meer nodig. De volgende golf van klimaaturgentie zal door klimaatverandering zelf worden veroorzaakt. Het is er inmiddels warm genoeg voor.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant