Met het donderdag vernieuwde zorgakkoord willen het ministerie van Volksgezondheid en de sector de zorg ‘toegankelijk houden’. Minder regeldruk en meer preventie is het motto, al leert de geschiedenis dat de effectiviteit afhangt van harde keuzes die nog moeten komen.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over de volksgezondheid.
Het bericht dat het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA) eindelijk rond was, zal tot opluchting hebben geleid op het ministerie van Volksgezondheid en de kamers van een hele trits zorgbestuurders. Vele maanden zaten zij aan tafel om het eens te worden over de stapel papier met afspraken die het tij in de overbelaste sector moeten keren.
Dat liep nog bijna mis. Zo vertrokken de gemeenten tijdelijk van tafel uit onvrede over voorgenomen bezuinigingen. Twee maanden geleden kwam de inmiddels vertrokken minister Fleur Agema (PVV) nog in een harde botsing met minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) omdat er enkel tijdelijk geld werd vrijgemaakt voor zorginnovaties. Toen die strijdbijl eenmaal begraven was en het akkoord er toch leek te komen, viel het kabinet.
Nu is het Agema’s net aangetreden opvolger Danielle Jansen (NSC) dan toch gelukt om nog nét voor het politieke zomerreces met een akkoord te komen. Het resultaat is een hele lijst maatregelen en intenties die bedoeld zijn om de zorg toekomstbestendig te maken en toegankelijk te houden ‘voor iedereen die dat nodig heeft’, aldus Jansen. ‘We gaan het écht anders doen.’
Toch klinkt de inhoud van het akkoord opvallend bekend in de oren. Zo is een van de belangrijkste afspraken dat de regeldruk in de zorg omlaag moet zodat personeel ‘maximaal 20 procent’ van de werktijd daaraan kwijt is.
Dat moet bijvoorbeeld met zorginnovaties, zoals de door Agema eerder bejubelde inzet van kunstmatige intelligentie. Innovaties en het verminderen van bureaucratie moeten ook helpen om het stijgende personeelstekort met 100 duizend te verminderen.
Een belangrijke bijdrage moet ook komen uit preventie. Daar zitten ook de meest in het oog springende maatregelen, zoals een vaccinatiecampagne voor ouderen tegen gordelroos. Het gaat wel om het meest conservatieve en goedkoopste scenario waardoor lang niet iedereen een vaccin kan krijgen.
Dat er weinig verrassingen in het akkoord staan, is op zich logisch. Het AZWA moet immers vooral een ‘versnelling en versterking’ zijn van de beweging die al is ingezet met het Integraal Zorgakkoord (IZA) dat drie jaar geleden werd gesloten. Daarin stonden vooral afspraken over de samenwerking tussen alle verschillende vormen van zorg met een spilfunctie voor de huisarts. Ook werd afgesproken om zeer specialistische zorg zoveel mogelijk te concentreren en om kritisch te kijken naar ineffectieve behandelingen.
Net als toen klinkt nu ook weer de vraag in hoeverre die afspraken in beton gegoten zijn en wat mensen er in de praktijk van gaan merken. Bovendien wijzen critici erop dat dergelijke akkoorden enkel leiden tot het plakken van pleisters in plaats van grote hervormingen. Ze zouden daar zelfs de aandacht van afleiden.
Toch blijkt uit de recente geschiedenis dat de akkoorden wel degelijk een beweging in gang zetten. Zo wist oud-minister van Volksgezondheid Edith Schippers (VVD), die in het kabinet Rutte I ooit begon met de zorgakkoorden om zorgkosten te besparen, effect te sorteren. In 2016 concludeerde de Algemene Rekenkamer dat de reeks akkoorden ‘zeer waarschijnlijk’ hun doel hadden bereikt en een rem hadden gezet op de almaar groeiende uitgaven.
Hoewel de akkoorden gepaard gingen met forse bezuinigingen wist Schippers volgens de Rekenkamer wel een einde te maken aan ‘tegenstellingen en onrust’ door met alle partijen om tafel te gaan. Niet voor niets werd de lijn door haar opvolgers voortgezet.
Maar in de afgelopen jaren is het uitlekgewicht van de akkoorden minder duidelijk geworden. De zorgkosten en ook het personeelstekort liepen op. En hoewel de beweging, die drie jaar geleden met het IZA werd ingezet, duidelijk herkenbaar is door pogingen om bijvoorbeeld de kinderhartchirurgie te concentreren, werd door de moeizame uitvoering ook duidelijk dat de praktijk weerbarstig is.
Het laat zien dat de trits aan akkoorden weliswaar kan helpen om een richting aan te geven, maar dat besluiten die nodig zijn om de vastgelopen zorg echt uit het slop te trekken vaak pas genomen worden als de partijen de tafel verlaten.
Bovendien is het in dit geval ook afwachten of het verminderen van bijvoorbeeld regeldruk in de praktijk voldoende effect sorteert. Zo niet, dan zijn andere, rigoureuze, maatregelen nodig om een infarct te voorkomen. Ook dit akkoord zal waarschijnlijk niet kunnen voorkomen dat de komende kabinetten opnieuw voor harde, financiële keuzes staan.
Alles over politiek vindt u hier.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant