De Britse regering wil de landelijke economie aanzwengelen door een gigantische uitbreiding van universiteitsstad Cambridge. Alles moet wijken voor tienduizenden gebouwen met woningen, kantoren en bijbehorende faciliteiten. Zorgen van bewoners worden aan de kant geschoven.
is correspondent Groot-Brittannië van de Volkskrant.
Wendy Blythe had weinig tijd nodig voor het uitkiezen van een mooie ontmoetingsplek in Cambridge. ‘Is het hier niet wonderschoon?’, zegt de bewoner van de Britse universiteitsstad terwijl ze vanaf Trinity Bridge naar de voorbijkomende zwanen, roeiers en gondeliers kijkt. Een man in een toga rijdt met zijn step over de brug, op weg naar Trinity College. ‘Op tien minuten lopen van het centrum kun je langs de rivier de Cam de koeien zien grazen op het grasland van de Midsummer Common. Het voelt meer als een groot dorp dan als een kleine stad.’
Maar de lofzang van de 71-jarige Blythe, lid van de Friends of the Cam en voorzitter van de bewonersvereniging, gaat gepaard met zorgen. Haar stad staat, als het aan de Britse regering ligt, aan de vooravond van een gigantische uitbreiding.
De regering heeft Cambridge, waar 150 duizend mensen wonen, een voortrekkersrol gegeven bij plannen om de landelijke economie te stimuleren. Bij de bekendmaking van een nieuw innovatiecentrum in de stad, een van de uitbreidingsprojecten, zei minister van Financiën Rachel Reeves dat de plannen 30 miljard pond (35 miljard euro) gaan bijdragen aan de Britse economie. Ze wees op het succes van soortgelijke uitbreidingsplannen in Parijs en Boston.
De Cambridge Growth Company, een publiek-private instelling, moet de uitbreidingsplannen uitvoeren, met woningen, kantoren en bijbehorende faciliteiten. Om hoeveel woningen het gaat, is nog niet bekend, maar onder de vorige regering van de Conservatieven opperde toenmalig minister van Huisvesting Michael Gove dat er ruimte is voor 150 duizend nieuwe woningen in en om de stad.
Het is geen verrassing dat Cambridge is aangewezen. De universiteit heeft een vaste plaats in de top-5 van toonaangevende wereldranglijsten van universiteiten en trekt veel investeringen aan, onder meer uit China. Wie de stad vanuit het zuiden met de trein binnenrijdt, ziet de biomedische campus, waarvan de gebouwen minder sierlijk ogen dan de gotische architectuur van Trinity, King’s, Jesus, Peterhouse en al die andere eeuwenoude colleges in het centrum. De bouw van een nieuw treinstation aan de zuidzijde nadert al voltooiing, net als die van een nieuwe woonwijk.
De Labour-regering wil tijdens de regeertermijn van vijf jaar anderhalf miljoen woningen bouwen om tegemoet te komen aan de woningnood. Veel van die woningen moeten in het zuiden van het land komen. De New Town Taskforce kijkt naar honderd locaties om te gaan bouwen. Groengebieden zijn niet langer heilig, of ze nu liggen bij Windsor, New Forest of Stratford-upon-Avon. Ook in de groene buitenwijken van Londen gaan graafmachines aan het werk.
Premier Keir Starmer zegt de strijd te zullen aangaan met de ‘blockers’ en de ‘nimby’s’ (afkorting voor ‘not in my backyard’). Het aantal bezwaarprocedures tegen de bouw van kantoren, spoorwegen, windmolenparken, landingsbanen, kerncentrales, autowegen en huizen zal worden beperkt. Economische groei staat voortaan voorop. Voor de bouwsector breken gouden tijden aan.
In Cambridge leidt dat tot verzet, groen verzet vooral. Dat blijkt in Great St Mary’s, een kerk in het hart van de stad, tijdens een voorlichtingsavond met het thema ‘Making Cambridge a Happy City?’ Directeur Peter Freeman van de Cambridge Growth Company gebruikt de bijeenkomst voor een charmeoffensief. In een poging het ongenoegen te dempen toont hij foto’s van projecten die dienen als voorbeeld, zoals de herinrichting van het gebied rondom het Londense station King’s Cross, alsmede het neoklassieke stadje Poundbury, dat koning Charles heeft laten aanleggen in Dorset.
Bij de weerstand in Cambridge, waar de gemiddelde huisprijs boven de zes ton in euro’s ligt, komt een oude scheidslijn aan de oppervlakte: tussen ‘gown’ (toga) en ‘town’ (dorp), oftewel tussen academische nieuwkomers en de plaatselijke bevolking. Dat heeft in het recente verleden al eens geleid tot een ludiek en typerend protest. Op dure nieuwbouwappartementen aan de oever van de Cam spoten onbekenden de woorden ‘loci populum!’ en ‘locus in domos’, met euro-, dollar- en yen-tekens. De boodschap leek in te houden dat er geen ruimte zou moeten zijn voor woningbouw voor rijke nieuwkomers.
De scepsis over de groeiplannen is gevoed door het feit dat enkele nieuwbouwflats aan potentiële kopers in het buitenland zijn aangeboden. ‘Van buiten lijkt Cambridge heel rijk’, zegt bewoner en auteur Terry Macalister in de kantine van het Newnham, een van de colleges van Cambridge. ‘Maar er is grote ongelijkheid. Er worden te weinig betaalbare woningen gebouwd voor mensen met cruciale beroepen, zoals verpleegkundigen, vuilnismannen en onderwijzers. En de sociale voorzieningen, zoals ons ziekenhuis, kunnen de zorg voor het huidige aantal bewoners al niet aan.’
Tijdens de bijeenkomst over gelukkig wonen en werken in Cambridge belooft Freeman dat een nog te bepalen percentage van de nieuwe woningen zal gaan naar sociale huurders en dat de woningen kwalitatief hoogstaand zullen zijn. Die laatste belofte is niet onbelangrijk, omdat een jaar geleden 83 nieuwe woningen in de nieuwbouwwijk Darwin Green wegens funderingsproblemen moesten worden afgebroken. Een groot deel van deze wijk aan de westkant van de stad is inmiddels af, maar er zijn nog geen winkels, scholen of andere voorzieningen.
Wel is er een fietspad richting het middeleeuwse centrum, waar fietsers, automobilisten, buschauffeurs, scooterrijders en voetgangers vechten om ruimte. Zelfs op het water van de Cam is het druk. In het rapport Supersize Cambridge, van denktank Cambridge Commons, uitte Stuart Weir, de wijlen oud-hoofdredacteur van het progressieve weekblad The New Statesman, al zijn zorgen over de ongebreidelde groei. ‘We hebben een afgekondigde klimaatnoodtoestand die vraagt om een vermindering van onze broeikasemissies – niet om deze te laten toenemen door uit de hand lopende groei.’
Tevens zijn er zorgen over het democratische gehalte van het streven naar verdere groei. De Cambridge Growth Company lijkt machtiger te zijn dan de gekozen volksvertegenwoordigers. Lopend door de binnenstad zegt bewoner Wendy Blythe, een van de eerste vrouwen die mocht studeren aan Churchill College, dat de universiteit het in feite voor het zeggen heeft. ‘De groei van de universiteit staat voorop bij de regeringsplannen, dat is de kip met de gouden eieren. Daar komt bij dat sommige colleges tevens grootgrondbezitters zijn, grond waarop zal worden gebouwd.’
Het verzet komt dan ook deels vanuit de ‘kettingdorpen’ rondom de stad, zoals Horningsea en Fen Ditton, waar bewoners vrezen hun uitzicht op de vennen te verliezen. ‘Hier komt de nieuwe waterzuivering’, zegt tekstschrijver en activist Liz Cotton, wijzend op de korenvelden van Honey Hill. ‘De oude installaties staan verderop aan de rand van de stad en zullen plaatsmaken voor woningen en faciliteiten voor de universiteit. Het is een ambtelijke truc, want als je op deze velden woningen moet bouwen, moet de projectontwikkelaar meer procedures doorlopen dan het geval is bij een nutsproject, zoals de waterzuivering.’
De nieuwe waterzuivering zal gepaard gaan met dertig meter hoge watertorens, vertelt haar collega-activist Catherine Morris, want ondergrondse opslag gaat niet wegens de krijtgronden onder de velden die noodzakelijk zijn voor de grondwatervoorziening. ‘Vroeger mocht er geen gebouw in en rond de stad hoger zijn dan de kapel van King’s College, maar deze norm geldt allang niet meer. De universiteit is enorm belangrijk voor Cambridge en ik heb er ook van geprofiteerd, maar de stad dreigt nu het slachtoffer te worden van het eigen succes. De grenzen van de groei worden bereikt.’
Krijtgesteenten in het naburige graafschap Hertfordshire vormen ook de bron van de Cam, de rivier waarnaar de stad is vernoemd. ‘Het water maakt deze stad speciaal’, zegt Wendy Blythe. ‘Maar water is ook onze achilleshiel. Cambridge is door de ligging het droogste gebied van Engeland – er valt hier minder regen dan in Monaco en Barcelona. Dat watergebrek is nu al een probleem. Jaarlijks drogen de kalkstromen op. Het zal een nijpend probleem gaan worden als de stad in grootte gaat verdubbelen, zeker als er ook nog water slurpende datacentra verrijzen.’
Directeur Freeman van de Cambridge Growth Company heeft al toegegeven dat er ‘een heilige drie-eenheid van horden’ moet worden genomen voordat Cambridge verder kan groeien. Tijdens de informatieavond voor een gelukkige stad stelde een aanwezige voor om ter plekke een mini-referendum te houden over de vraag of groei überhaupt gewenst is. Het bracht geen eenduidige uitkomst, want de helft van de toehoorders bleek ongelukkig te zijn over verdere groei. ‘Groei is onvermijdelijk’, stelde Freeman, ‘als we vijfhonderd jaar geleden tegen groei hadden gestemd, was deze mooie stad niet gebouwd.’
Cambridge is momenteel het decor van een verkiezingsstrijd voor een nieuwe ‘Chancellor’. Het ceremoniële hoofd van de universiteit wordt gekozen door studenten en alumni. Tot de kandidaten om de 810 jaar oude functie te bekleden behoren televisiepersoonlijkheid Sandi Toksvig, anti-Brexit actievoerder Gina Miller, oud-cultuurminister Chris Smith, astronoom Wyn Evans en de Amerikaans-Egyptische econoom Mohamed El-Erian. Deze rol is in het verleden onder meer vervuld door prins Philip. De uitvoerende macht ligt in handen van de vicechancellor.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant