Nederland lijdt jaarlijks bijna 15 miljard euro welvaartsverlies door het uitblijven van een oplossing voor de stikstofcrisis. Die kosten bestaan voornamelijk uit schade aan de volksgezondheid en natuur, blijkt uit onderzoek in opdracht van twee ministeries.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
De hoge stikstofuitstoot veroorzaakt bijvoorbeeld longaandoeningen die het landelijk ziekteverzuim opdrijven. De economische kosten van dat extra verzuim, in combinatie met de verminderde productiviteit van werknemers met longziekten, bedragen ongeveer een miljard euro per jaar.
Dit hebben onderzoekers van SEO Amsterdam en CE Delft berekend. Minister Vincent Karremans (Economische Zaken, VVD) stuurde de Kamerbrief met het onderzoeksrapport woensdag eerder naar de Tweede Kamer dan de bedoeling was, omdat het was gelekt naar RTL Nieuws. De Kamercommissie Landbouw wilde het daarom ook meteen hebben.
Het onderzoek was begin 2024 besteld door minister Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof, VVD) en minister Micky Adriaansens van Economische Zaken (ook VVD). Het valt daarom op dat onder het eindresultaat alleen de handtekening van Karremans staat, en niet die van Van der Wals opvolger Femke Wiersma. Het is gebruikelijk dat een onderzoek dat in opdracht van twee ministers heeft plaatsgevonden, ook door beiden (of hun ambtsopvolgers) wordt gepresenteerd.
De BBB-minister van Landbouw zou echter hebben geweigerd haar handtekening onder de Kamerbrief te zetten, omdat de onderzoeksresultaten haar niet aanstaan. Een meerderheid van de Tweede Kamer, inclusief regeringspartijen VVD en NSC, vindt dat Wiersma de stikstofproblemen niet daadkrachtig genoeg aanpakt. Dit onderzoek, dat voorrekent hoeveel dat getreuzel de maatschappij jaarlijks kost, is koren op de molen van Wiersma’s critici.
Wiersma’s woordvoerder ontkent dat de minister zich van het onderzoek wil distantiëren. Dat Karremans het gezamenlijk bestelde rapport in zijn eentje aan de Kamer zendt, zou te maken hebben met ‘praktische overwegingen’ van Wiersma. Welke praktische overwegingen dat zijn, wil de woordvoerder niet zeggen. Karremans noemt de onderzoeksresultaten ‘zorgelijk’.
De onderzoekers stellen dat de economische schade van de stikstofcrisis tot nu toe meevalt, omdat de meeste bouwprojecten tot nu toe gewoon konden doorgaan dankzij ‘intern salderen’. Door hun productieproces te verduurzamen konden veel bedrijven uitbreiden, terwijl hun stikstofuitstoot (in elk geval op papier) niet toenam. Een groot aantal natuurvergunningen gaf bovendien toestemming voor meer stikstofuitstoot dan het bedrijf in eerste instantie nodig had. Ondernemers konden daardoor uitbreiden zonder nieuwe vergunning aan te vragen, mits de extra stikstofuitstoot binnen de vergunde ruimte bleef.
Sinds december mag dit niet meer. De Raad van State zette in december met terugwerkende kracht een streep door al die bedrijfsuitbreidingen op basis van ‘intern salderen’. Pas nu zit Nederland echt op ‘stikstofslot’, zoals al jaren wordt beweerd.
SEO Amsterdam en CE Delft schrijven dan ook in hun rapport dat de economische schade de komende jaren kan verveelvoudigen als de politiek niet snel actie onderneemt. Het decembervonnis van de Raad van State heeft de economische risico’s flink vergroot.
Dat de economische schade tot nu toe meevalt (gemiddeld 600 miljoen euro per jaar) is ook te danken aan de krappe arbeidsmarkt en het grote aanbod aan bouwopdrachten. Bouwondernemers en projectontwikkelaars die opdrachten verliezen als gevolg van stikstofproblemen, gaan zich bijvoorbeeld richten op onderhoudswerkzaamheden, waardoor hun omzetverlies beperkt blijft. En bouwvakkers en installateurs die hun baan verliezen doordat projecten worden uitgesteld of afgeblazen vinden momenteel gemakkelijk ander werk, constateren de onderzoekers.
De schade aan het milieu, de natuur en de volksgezondheid is met jaarlijks 12 tot 15 miljard euro vele malen groter dan het economische welvaartsverlies. De onderzoekers stellen dat hun kostenraming vrijwel zeker een onderschatting is, omdat hun modellen niet alle schadeposten kunnen ‘beprijzen’.
Dat geldt ook voor een deel van economische schade. Bijvoorbeeld de schade die ontstaat doordat de stikstofcrisis de verzwaring van het elektriciteitsnet vertraagt. Of de schade aan het vestigingsklimaat. Die schade kunnen de onderzoekers niet becijferen.
Alles over politiek vindt u hier.
Alinea 3
Klaar? Vergeet de doorleessuggesties niet!
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant